Lashkari ibn Muhammad Kî Bû?

Lashkari ibn Muhammad (mir di 978 piştî Zayînê de) yekem cihgirê sereke yê Muhammad ibn Shaddad, damezrînerê xanedana Kurdî ya Şeddadiyan, bû. Wî li mîrgeha Şeddadiyan — bi navendên Dvin û Gence li herêmên ku niha Ermenistan û Azerbaycan in — ji mirina bavê xwe ve (955 piştî Zayînê) heta mirina xwe di 978 piştî Zayînê de hukum kir. Serdema wî ya nêzî 23 salî ji bo xurtkirina xanedana Şeddadiyan pir girîng bû: di bin hukumê wî de mîrgeh ji salên destpêkê yên dijwar sax derket û xwe wekî hebûneke siyasî ya berdewam bi cih kir, ku dikaribû bi hevrikên xwe yên Ermenî, Bîzansî û Îslamî re hevrikî bike.

Xanedana Şeddadiyan a ku Lashkari mîras girt yek ji dewletên Kurdî yên herî girîng ên sedsala 10an bû. Bavê wî Muhammad ibn Shaddad di 951 piştî Zayînê de bi girtina Dvin li Ermenistanê wê damezrandibû. Ew yekem xanedana Kurdî li Qefqasyayê bû — hebûneke siyasî ya Kurdî li herêmeke ku piraniya wê Ermenî û Bîzansî bû. Birêvebirina vê xanedanê ji aliyê Lashkari ve di serdema wê ya avabûnê de alîkarî da misogerkirina wê yekê ku ew dê heta 1174 piştî Zayînê bidome — zêdetirî du sedsalan hukumkirina Kurdan li Qefqasyayê.

Xalên Sereke

  • Lashkari ibn Muhammad (mir di 978 piştî Zayînê de) yekem hukumdarê sereke yê xanedana Şeddadiyan bû, cihgirê bavê xwe Muhammad ibn Shaddad.

  • Wî nêzî 23 salan li mîrgeha Şeddadiyan hukum kir (955–978 piştî Zayînê), demeke girîng a xurtkirinê ji bo xanedana nû.

  • Navendên Şeddadiyan Dvin û Gence bûn û bi vê yekê ew yekem xanedana Kurdî bûn ku li Qefqasyayê desthilata siyasî girtin.

  • Di bin cihgirên Lashkari de, Şeddadî bi Bîzansiyan, Ermeniyan, Gurciyan û Tirkên Selçûqî re têkilî danîn.

  • Xanedana Şeddadiyan bi rêya tora eşîrî ya Kurdî ya Hadhbani bi cîhana eşîrî ya ku Selahedîn derxist re girêdayî ye.

Agahiyên Kurt

Naverok

Esl

Çarçoveya Dîrokî

Xurtkirina Xanedana Şeddadiyan

Rêzika Demê

Mîras

Pirsên Pir Pirsî

Esl

Lashkari kurê Muhammad ibn Shaddad bû, rêberê eşîrî yê Kurd ku nêzî 951 piştî Zayînê Dvin girtibû û xanedana Şeddadiyan damezrandibû. Ji ber vê yekê ew li mîrgeha Kurdî ya nû ya Qefqasyayê wekî mîrasgirê xanedaneke nû damezrandî mezin bû. Navê wî «Lashkari» — ji lashkar a Farisî/Tirkî (arteş/leşker) — kevneşopiya leşkerî ya malbata hukumdar a Şeddadiyan û hawîrdora siyasî ya leşkerîkirî ya ku xanedan tê de kar dikir nîşan dide.

Lashkari wekî Kurdekî Hadhbani yê li Qefqasyayê hukum dikir berfirehbûna desthilata siyasî ya Kurdan bo herêmeke ku dê du sedsalên paşê mazûvaniya hukumê xanedanên Kurdî bike temsîl dikir. Birêvebirina xanedanê ji aliyê wî ve di serdema wê ya avabûnê de ji bo mayîn û mezinbûna wê pêwîst bû.

Çarçoveya Dîrokî

Lashkari ji nêzî 955 heta 978 piştî Zayînê hukum kir — demeke hevrikiya siyasî ya dijwar li Qefqasyayê û herêmên derdorê. Împaratoriya Bîzansê hê jî li Anatolyayê û rojavayê Qefqasyayê hêzeke mezin bû. Padîşahiyên Ermenî (Bagratî, Ardzrunî) bixwe hêzên herêmî bûn. Cîhana Îslamî li başûr di navbera Bûweyhiyan, Hemdaniyan û hêza Samanî ya mezin dibû de perçe bû. Tevgera di vê hawîrdora siyasî ya tevlihev de, ligel xurtkirina mîrgeheke Kurdî ya nû damezrandî, jêhatiyeke girîng a dîplomatîk û leşkerî pêwîst dikir.

Xanedana Şeddadiyan di bin Lashkari de bi van gelek hêzan re di têkiliyeke nêzîk û hevrikiyê de kar dikir. Cihgirên wî dê bi Bîzansiyan re bikevin şerên navdar û danûstandinên dîplomatîk, bi padîşahiyên Ermenî re bikevin têkiliyên tevlihev û di dawiyê de bi ceribandina veguherîner a hatina Selçûqiyan di sedsala 11an de re rû bi rû bibin.

Xurtkirina Xanedana Şeddadiyan

Rola sereke ya dîrokî ya Lashkari xurtkirin bû. Xanedana Şeddadiyan a ku bavê wî damezrandibû hebûneke siyasî ya nû li hawîrdoreke tevlihev û hevrik bû. Serdema Lashkari ya 23 salî ew îstîqrar peyda kir ku rê da xanedanê ji dema destpêkê ya xeternak sax derkeve û desthilata xwe li ser Dvin, Gence û axên derdorê ava bike. Piştî mirina wî di 978 piştî Zayînê de hukumdarên din ên Şeddadiyan hatin, ku li ser xurtkirina wî hêz û serkeftinên çandî yên xanedanê berfireh kirin.

Şeddadiyan di lûtkeya xwe de li Ani Mizgefta Manuchihr ava kirin (nêzî 1072 piştî Zayînê) — UNESCO wê wekî yek ji kevintirîn mizgeftên Qefqasyayê û yekem mizgeft li herêma ku niha Tirkiye ye nas dike. Ev serkeftina mîmarî, ku neviyên Lashkari pêk anîn, armancên mezin ên çandî yên xanedana ku wî alîkariya xurtkirina wê kir nîşan dide.

Rêza Demî ya Bûyerên Sereke

Mîras û Bandora Çandî

Mîrasa Lashkari ibn Muhammad xanedana ku wî xurt kir ye. Bi rêberiya mîrgeha Şeddadiyan di dehsalên wê yên destpêkê yên girîng de, wî misoger kir ku serkeftina siyasî ya bavê wî dê bidome û mezin bibe. Xanedana Şeddadiyan a ku Lashkari alîkariya xurtkirina wê kir paşê yek ji kevintirîn mizgeftên Qefqasyayê ava kir, bi hêzên mezin ên serdemê re têkilî danî û zêdetirî du sedsalan serweriya siyasî ya Kurdan li Qefqasyayê parast.

Pirsên Pir Tên Pirsîn

Lashkari ibn Muhammad kî bû?

Lashkari ibn Muhammad (mir di 978 piştî Zayînê de) kurê damezrînerê xanedana Şeddadiyan Muhammad ibn Shaddad bû. Wî ji nêzî 955 heta 978 piştî Zayînê li mîrgeha Kurdî ya Şeddadiyan li Dvin û Gence hukum kir û xanedana ku bavê wî damezrandibû xurt kir. Xanedana wî heta 1174 piştî Zayînê domand û bi vê yekê yek ji xanedanên Kurdî yên herî dirêj domdar li Qefqasyayê bû.

Çavkanî û Xwendina Zêdetir

Şeddadî — Wikipedia (en.wikipedia.org/wiki/Shaddadids).

Hadhbani: Xanedana Eşîrî ya Xurt a Kurdan — Kurdish-History.com, 2026.