Medreseya Qasimiyê li Mêrdînê: avahî, perwerde û parastin

Qasimiye medrese, mizgeft û tirbeyê li Mêrdînê bi hev ve girê dide. Dîroka avakirinê ya nezelal, weqf, av û lêkolînên parastinê çîrokeke diyarkirî pêk tînin.

Hewza çargoşe ya Medreseya Qasimiyê, ji bin kemera kevirî ya tarî ber bi du qatên kemerên tûj û deriyên odeyan ve — Hewşa Medreseya Qasimiyê li Mêrdînê. Hewz, rêwên kemerdar û deriyên odeyan rêya hevpar û cihên perwerdeyê nîşan didin. Photograph: existing Kurdish History image archive; photographer and date unrecorded.

Salnameya nezelal

Qasimiye li başûrrojava navenda kevn a Mêrdînê li hember deşta Mezopotamyayê ye. Zanîngeha Artuklu destpêkê bi Artuqiyan û qedandinê bi Qasimê Aq Qoyunlu, kurê Cîhangîr, ve girê dide; nivîsa avakirinê tune ye. Ew 1487–1507 dide, envantera Wezaretê 1487–1502. [1][2] Ev mawe bi çavkaniyên xwe tên dayîn; saleke yekgirtî ya bê nîqaş nehat diyarkirin.

Rêxistina hewşê

Envanter medrese, mizgeft û tirbeyê wek kompleks nas dike. Bakur, rojhilat û rojava du qat in, başûr nizmtir e. Taçderiyê başûrî bi derbasgeheke girtî ber bi hewşa çargoşe ya kemerdar ve diçe. Eywana bakurî, salona ber bi hewşê vekirî, selsebîla ku avê digihîne hewzê dihewîne. Tonoz, nişên muqarnas û qubeyên parçekirî cihên cuda diyar dikin. [2] Wêne hewz û qatên kemeran nîşan dide.

Perwerde û weqf

Özdaş 23 ode ji bo mamoste û xwendekaran û cihên nimêjê yên Henefî û Şafiî qeyd dike. Di dema Osmaniyan de kirêya milk û para dahata gund û mezrayan lêçûna 18 karmendan û xwarina mamoste û xwendekaran dabîn dikir. [3] Ev pergala aborî perwerde gengaz dikir. Ew têbînî dike ku agahiya li ser dersên rastîn kêm e; nîşanên avahiyê bi tena serê xwe bernameya dersê nîşan nadin.

Av û efsane

Av wek temsîla qonaxên jiyanê tê şîrovekirin. Dersên stêrnasanî bi rengvedana stêrkan wek kevneşopî tên ragihandin. [3] Çîrokeke din lekeyên dîwarê xwîna Qasim dibîne. Di kurteya lêkolîna 2005an de Tuğ, Alakoç û Hancı nimûneyên lekeyî û bê leke bi reagent û difraksiyona tîrêjên X ceribandin: ew boyaxa nebatî bû, ne xwîn. [4] Çîroka herêmî û encama madî bersiva pirsên cuda ne.

Kevir û parastin

Lêkolîna Biçen Çelik, Ergin, Dal û Ay ya 2023an dîtina rasterast, nexşekirina xirabûnê û floresansa tîrêjên X bi kar anî. Şikestin, qiraxên şikestî, xwarin, şor, gihayên şîn û zirara mirovî tomar kirin; pêlikên têketinê bi çûhatina ziyaretvanan xwaribûn. [5] Mayîna avahiyê ne wateya neguherîna rûyê kevirê ye. Hewa, şilî, lênêrîn û bikaranîn bandorê li materyalan dikin.

Rola perwerdeyê ya nû

Zanîngeh dibêje di 2020an de medrese girt û Navenda Zanist û Hunera Îslamî ava kir. Ew xwendina mîmarî, zanistên îslamî, huner û lîsansê bilind ragihîne. [6] Ev ravekirina damezraweyê ya bernameya xwe ye. Qatêke nû ya perwerdeyê li avahiyeke ku muze jî bû zêde dike; dîrok bi rawestana dersên berê naqede.