Pêşgotina Mîqdat Midhat Bedirxan
Di êvara tevlihev a Împaratoriya Osmanî de, di nav nakokiya daxwazên împaratorî û nasnameyên neteweyî yên nû de, kesayetiyên wek Mîqdat Midhat Bedirxan wek ronahiyên xweragiriya çandî derketin holê. Bedirxan di 1858an de ji dayik bû û di 1915an de mir û ne tenê rojnameger bû, lê neteweperwerekî dûrbîn jî bû ku di 1898an de rojnameya yekem a bi zimanê Kurdî, Kurdistan, damezrand. Ev kiryara bi tenê xalek veguherîner di dîroka Kurdî de nîşan da û bingehên ragihandin û gotûbêja rewşenbîrî ya nûjen a Kurdî danîn. Wek kurê malbata navdar a Bedirxan, wî valahiya di navbera esîlzadebûna kevneşopî ya Kurdî û cîhana nû geş dibû ya rojnamegeriya çapkirî de girt û pênûsa xwe ji bo rexnekirina tepisandinê, xurtkirina yekîtiyê û parastina mîrata gelekî bikar anî. Di vê gotara blogê de em dê li jiyana wî bigerin, ji destpêka wî ya sirgûnkirî heta mîrata wî ya mayînde, û bibînin ka serhildana kesekî çawa pêtekê vêxist ku îro jî di hişyariya Kurdî de dişewite.
Mîqdat Midhat Bedirxan - Wikiwand
Mîrata Bedirxanan: Malbateke Di Sirgûnê De Hatî Avakirin
Ji bo têgihiştina Mîqdat Midhat Bedirxan divê pêşî dîroka navdar a malbata wî were famkirin. Bedirxan ji neseba Rojkî bûn û rehên xwe vedigerandin Şerefxanê Bidlîsî, dîroknas û mîrê Kurd ê sedsala 16an. Wan nesebeke hê bilindtir îdia dikir û xwe bi Xalid ibn el-Welîd, generalekî di bin Pêxember Mihemed de, ve girêdidan. Heta sedsala 19an malbat serweriya Mîrektiya Botanê dikir; mîrektiyeke nîvxweser a Kurdî ku navenda wê li Cizîrê bû, li başûrrojhilatê Tirkiyeya îroyîn.
Bedirxan Beg, bavê Mîqdat, mîrê dawî yê vê mîrektiyê bû û ji 1821 heta 1847an serwerî kir. Ew bi jêhatiya leşkerî û şiyana îdarî dihat naskirin û desthilata xwe li ser axên berfireh xurt kir; di nav lawazbûna kontrola Osmanî de serdemeke zêrîn a xweseriya Kurdî pêş xist.
Lê ev serbixwebûn kurt bû. Di 1847an de piştî nakokiyên bi hêzên Osmanî û hêzên cîran re, Bedirxan Beg di şerekî biryarder ê nêzî Eruhê li parêzgeha Sêrtê de têk çû. Mîrektî hate hilweşandin û malbat hate sirgûnkirin; pêşî Stenbolê, paşê Girîtê, û dûre li seranserê împaratoriyê belav bû. Bedirxan Beg bi xwe di 1869an de mir û malbateke gelek mezin li pey xwe hişt: rapor ji hev cuda ne, lê tê gotin heta 99 zarokên wî hebûn û 21 kur piştî wî sax mabûn. Vê sirgûnê neviyên Bedirxan şikl dan û ew ji axayên feodalî veguherandin serdestên xwendewar ên tevlî civaka Osmanî bûbûn lê bi mîrata xwe ya Kurdî bi xurtî serbilind bûn.
Mîqdat Midhat li dora 1858an di vê dema dûrxistina malbatî de li Girîtê ji dayik bû. Carinan sala ji dayikbûna wî 1857 tê gotin, lê 1858 berfirehtir tê pejirandin. Ew di sirgûnê de mezin bû, ji axên bavûkalên Botanê dûr bû, lê di nav çîrokên mezinahî û berxwedanê de bû. Mezinbûna wî siyaseta Osmanî ya kişandina esîlzadeyan nîşan dida: împaratorî bi perwerdekirina esîlzadeyên Kurd di saziyên xwe de asîmîlasyona wan dixwest û «xwedî berjewendî» ava dikirin ku xwe wek Osmaniyên dilsoz didîtin lê serbilindiya etnîkî diparastin. Dîroknas David Bajalan vê yekê bi awayekî guncaw wek afirandina «esîlzadeyên ronîbûyî û xwendewar ên bi berpirsiyariya payeya xwe» şîrove dike.
Di derbarê dayika wî de kêm tişt tên zanîn, ji ber ku tomarên dîrokî li neseba bavê digerin. Lê pirzimaniya Mîqdat — zanîna baş a Kurdî, Tirkî, Erebî û Fransî — perwerdeyeke cîhanî ya bi bandora payeya malbata wî nîşan dide. Birayên wek Ebdurrehman û Emîn Elî jî dê bibûna neteweperwerên navdar û rola hevpar a malbatê di hişyariya Kurdî de derxista holê.
Perwerde Û Tevlîbûna Burokrasiya Osmanî
Perwerdeya fermî ya Mîqdat piştî vegera malbatê ya Stenbolê dest pê kir. Wî li Lîseya Leşkerî Ya Uskudarê ya navdar û paşê li Lîseya Împaratoriyê Ya Galatasarayê, Mekteb-i Sultanî, xwend; sazî ji bo perwerdekirina karbidestên Osmanî yên paşerojê hatibûn avakirin. Van dibistanan girîngî didan mijarên nûjen ên wek ziman, dîrok û îdarê û bi reformên Tanzîmatê yên nûjenkirina împaratoriyê re li hev dihatin.
Piştî mezûnbûnê Mîqdat tevlî burokrasiya Osmanî bû; rêyeke gelemperî ji bo Kurdan ên xwendewar ên esîlzade. Rolên wî bi îhtîmaleke mezin erkên îdarî dihewandin, dibe ku di temînkirina pêwîstiyan an rêveberiya herêmî de, lê hûrgulî kêm in. Ev dem ew bi nakokiyên navxweyî yên împaratoriyê re da naskirin: her çend Kurdên wek wî bi dilsozî xizmet dikirin jî, siyaseta Sultan Ebdulhemîd II (serwerî 1876–1909) desthilat her zêdetir navendî dikir, xweseriya eşîran lawaz dikir û vegotinên etnîkî tepisand.
Heta dawiya salên 1880an bêhêvîbûna zêde ya Mîqdat bû sedema nakokiyê. Li dora 1889an wî bi bêaramiya dijî hikûmetê sûcdar kirin û ev bû sedema derxistina ji kar û sirgûna Akka, ku îro li Sûriyê ye. Ev destpêka veguherîna wî ji burokrat ber bi dijber ve nîşan da.
Sirgûna Misrê: Penageha Dijberan
Di 1891an de dema tepisandin zêde bû, Mîqdat revî Misrê; wê demê ew di bin bandora Brîtanî de bû û penageheke sirgûnên Osmanî bû. Qada zindî ya rewşenbîrî li Qahîreyê, mala reformxwaz û neteweperweran, zemîneke berhemdar ji bo ramanên wî pêşkêş kir. Li vir di nav dijwariyên darayî de wî bi dijberan re têkilî danîn, di nav de endamên tevgera Tirkên Ciwan ên reformên destûrî dixwestin.
Azadiya nisbî ya Misrê rê da Mîqdat ku li pirsgirêkên Kurdî bigere. Wî bi rewşenbîran re name danûstandin dikirin û berevaniya parastina çandî kir. Ev sirgûn, ku heta 1908an domiya, girîng bû: li Qahîreyê wî Kurdistan, rojnameya ku mîrata wî diyar dikir, fikirî û amade kir.
Damezrandina Kurdistan: Ji Dayikbûna Çapemeniya Kurdî
Di 22ê Nîsana 1898an de Mîqdat Midhat Bedirxan Kurdistan, rojnameya yekem a bi zimanê Kurdî, dest pê kir. Çapa wê li çapxaneya Hilal a Qahîreyê pêk hat û jimara destpêkê 2,000 nusxe bû; destpêkeke biçûk lê şoreşgerane. Ew bi zaravaya Kurmanjî ya Botanê bi alfabeya Erebî hatiye nivîsandin û ji ber nebûna zimanekî standard Kurdî bi Tirkî re tevlihev dikir; axêverên zaravayên din pir caran di têgihiştina wê de dijwarî dîtin.
Şêwaza rojnameyê sade bû: çar rûpelên gotaran li ser dîrok, wêje, helbest û siyasetê. Wê Kurdên xwendewar, axayên feodalî û rewşenbîr kiribûn hedef û her çend yekser hate qedexekirin jî, bi qaçaxî dikeve axên Osmanî. Li nusxeyan li nav heciyên ji hecê vedigeriyan digeriyan û xwendina giştî tepisandin bi xwe re dianî.
Mîqdat pênc jimarên destpêkê redakte kirin û rejîma Ebdulhemîd II û kesayetiyên wek Mistefa Paşa, ku piştî Şerê Rûsî-Tirkî yê 1877-78an axên berê yên Botanê kontrol dikir, rexne kirin. Di jimara duyem de wî pirsî: «Mîr û axayên Kurdistanê, heta niha we ji bo welatê xwe çi kiriye?» Wî rûmet da helbestvanên wek Hecî Qadir Koyî û Ehmedê Xanî û serbilindiya çandî xurt kir.
Pirsgirêk pir bûn: çapkerên ne-Kurd li Qahîreyê şaşî çêdikirin û zexta Osmanî zêde dibû. Di jimara pêncem de Mîqdat nameyeke vekirî ji sultan re nivîsand û destûra çapkirina li Stenbolê xwest, lê hate redkirin. Piştî pênc jimaran birayê wî Ebdurrehman kar wergirt û çû Cenevreyê, paşê London û Folkestone. Jimara giştî gihîşt 31an heta 1902an û weşanên paşîn sernavên bi alfabeya Latînî jî lê zêde kirin.
Qanûndaner Roja Rojnamegeriya Kurdî Ji Bo Rûmetdana Ya Yekem Nas Dikin ...
Naverok Û Bandor: Vêxistina Hişyariya Neteweyî
Kurdistan naverokeke piralî dihewand. Wê li ser çalakiyên Tirkên Ciwan rapor didan û Komîteya Yekîtî Û Pêşketinê (CUP) wek hêzeke li dijî desthilata mutleq a Hemîdî piştgirî dikir. Dîroknas Gary Stansfield û Mohammed Sharif qeyd dikin ku wê «xwe wek forumekî dijberiya rejîma Hemîdî diyar kir». Gotaran vegerandina Destûra 1876an dixwest da pirsgirêkên Osmanî û Kurdî çareser bibin.
Ji aliyê çandê ve wê Kurd bi dîroka xwe re dan naskirin: nivîsên li ser Selaheddîn, Merwaniyan û Bedirxanan nasname xurt kirin. Ji aliyê siyasetê ve wê di nav parçebûna eşîrî de yekîtî, perwerdeya bi Kurdî û xweseriya di nav împaratoriyê de dixwest.
Her çend belavkirin sînordar bû jî, bandor kûr bû. Xwendewariya kêm, di bin 10% di nav Kurdan de, û xetera desteserkirinê gihîştin sînordar kirin, lê rojname pêşengiya çapemeniya nivîskî kir û Kurdî wek zimanê berxwedanê piştrast kir. Wê bandor li weşanên paşîn ên wek Hawar kir û 22ê Nîsanê kir Roja Rojnamegeriya Kurdî, ku her sal bi bûyerên girîngiya çapemeniya azad derdixin holê tê pîroz kirin.
Çalakiyên Neteweperwerî: Ji Reformê Heta Şoreşê
Rojnamegeriya Mîqdat bi çalakvaniyê re girêdayî bû. Di 1899an de wî bi birayê xwe Elî Beg re şoreşeke neteweyî ceriband; hûrgulî nezelal in, lê ew têk çû. Wî bi CUP re xebitî û ew wek hevalbendekî li dijî navendîkirinê didît.
Di 1902an de ew tevlî Kongreya Dijberiya Osmanî li Parîsê bû û xwerêveberiya Kurdî dixwest. Di 1906an de ji ber dîtinên xwe ji nû ve hate sirgûnkirin û piştî Şoreşa Tirkên Ciwan a 1908an vegeriya.
Li Stenbolê wî di 1910an de «Komeleya Kurdî Ya Belavkirina Perwerdeyê» damezrand û xwendewarî û çand pêş xistin. Li gor raporan wî ji bo demeke kurt Dêrsim birêve bir û ramanên reformê pêk anîn.
Lê veguherîna CUP ya ber bi Tirkîkirinê ve ew dûr xist. Heta 1912an, dema wî planên tepisandina neteweperweriya Kurdî zanîn, malbat bi xwe çû sirgûnê.
Veger, Sirgûna Nû Û Salên Dawî
Şoreşa 1908an hêvî anî: Bedirxan vegeriyan, lê bêhêvîbûn li pey hat. Mîqdat siyaseta CUP a mafên Kurdan lawaz dikir rexne kir. Sirgûna nû di 1912an de bû sedema gerê, dibe ku li Ewropa an Rojhilata Navîn.
Mirina wî di 1915an de, hin çavkanî 1917 dibêjin, hê di perdeyê de ye. Bi îhtîmaleke mezin di nav tevliheviya Şerê Cîhanê Yê Yekem û tepisandina Osmanî de bû, di nav de bandorên Qirkirina Ermeniyan a li hindikahiyan. Tu merasîma mezin a cenaze mirina wî nîşan neda û ev tevliheviya serdemê nîşan dide.
Mîrat: Dengên Di Kurdistana Nûjen De
Mîrata Mîqdat Midhat Bedirxan didome. Rojnameya wî rojnamegeriya Kurdî anî cîhanê û îlham da neviyên wek Celadet Elî Bedirxan, ku alfabeya Kurdî ya bi bingeha Latînî standard kir, û Kamuran Bedirxan, zimannas.
Îro 22ê Nîsanê karê wî tîne bîra mirovan û serokên wek serokê Herêma Kurdistanê Nêçîrvan Barzanî pesnê rojnamegeriyê wek «stûneke demokrasiyê» didin. Di cîhaneke ku Kurd Tirkiye, Iraq, Sûriye û Îranê dihewînin de banga wî ya yekîtiyê deng vedide.
Jiyana Mîqdat xweragiriyê temsîl dike: ji mîrê sirgûnkirî heta nivîskarê neteweperwer, wî peyv wek çek bikar anîn. Dema ragihandina Kurdî ji televîzyona satelîtê heta platformên serhêl geş dibe, ruhê wî dijî û tîne bîra me ku hibr dikare ji împaratoriyan dirêjtir bimîne.
Rêzdemê Ya Jiyana Mîqdat Midhat Bedirxan
Sal | Bûyer |
1803 | Ji dayikbûna bavê wî Bedirxan Beg, ku dûre di 1821an de dibe mîrê Mîrektiya Botanê. |
1847 | Têkçûna Bedirxan Beg ji hêzên Osmanî; malbat tê sirgûnkirin, pêşî Stenbolê û paşê Girîtê. |
1858 | Mîqdat Midhat Bedirxan li Girîtê di sirgûna malbatê de ji dayik dibe; hin çavkanî 1857 an li dora 1857–1858 qeyd dikin. |
1869 | Mirina Bedirxan Beg, ku malbateke mezin, di nav de Mîqdat, li pey xwe dihêle. |
Dawiya Salên 1870an–Salên 1880an | Li Stenbolê li Lîseya Leşkerî Ya Uskudarê û Lîseya Împaratoriyê Ya Galatasarayê perwerde werdigire; tevlî burokrasiya Osmanî dibe. |
Nêzî 1889 | Bi bêaramiya dijî hikûmetê tê sûcdarkirin; ji burokrasiyê tê derxistin û tê sirgûnkirin Akka, ku îro li Sûriyê ye. |
1891 | Di nav tepisandinê de direve Misrê, penageha dijberên Osmanî. |
1898 (22ê Nîsanê) | Li Qahîreyê jimara yekem a Kurdistan, rojnameya destpêkê ya bi zimanê Kurdî, damezrand û weşand; pênc jimarên destpêkê redakte dike. |
1899 | Bi birayê xwe Elî Beg re şoreşeke neteweyî diceribîne, lê ew têk diçe. |
1902 | Tevlî Kongreya Dijberiya Osmanî li Parîsê dibe û berevaniya xwerêveberiya Kurdî dike. |
1902 (14ê Adarê) | Jimara dawî ya Kurdistan li Cenevreyê tê weşandin; di çar salan de bi giştî 31 jimar hebûn û weşan di nav Misr, Îngilîstan û Swîsreyê de cih guherand. |
1906 | Ji ber dîtinên siyasî û dijberiya rejîma Hemîdî ji nû ve tê sirgûnkirin. |
1908 | Piştî Şoreşa Tirkên Ciwan vedigere Împaratoriya Osmanî û di Komîteya Yekîtî Û Pêşketinê (CUP) de çalak dibe. |
1910 | Alîkariya damezrandina «Komeleya Kurdî Ya Belavkirina Perwerdeyê» dike; li gor raporan ji bo demekê wek waliyê Dêrsimê xizmet dike. |
1912 | Dema planên CUP a tepisandina neteweperweriya Kurdî dizane, bi xwe ji nû ve diçe sirgûnê. |
1915 | Di nav tevliheviya Şerê Cîhanê Yê Yekem de dimire; hin çavkanî 1917an pêşniyar dikin. |
Bûyerên Sereke Yên Jiyana Mîqdat Midhat Bedirxan
Sirgûna Malbatê Û Jiyana Destpêkê (1847–Salên 1880an)
Mîqdat di nav mîrateke berxwedan û dûrxistinê de ji dayik bû. Bavê wî Bedirxan Beg, mîrê dawî yê Mîrektiya Botanê, di 1847an de ji hêzên Osmanî têk çû û ev bû sedema sirgûna malbatê ya Girîtê. Mîqdat di vê hawîrdorê de mezin bû, di nav çîrokên xweseriya Kurdî de bû û perwerdeyeke nûjen li dibistanên serdest ên Stenbolê wergirt. Ev dem şiyanên wî yên pirzimanî, Kurdî, Tirkî, Erebî û Fransî, û tevlîbûna wî ya burokrasiya Osmanî ava kirin; dilsoziya împaratoriyê bi serbilindiya etnîkî re tevlihev kirin.
Sirgûna Misrê Û Damezrandina Kurdistan (1891–1898)
Mîqdat ji ber çalakiyên dijî hikûmetê li dora 1889an bi tepisandinê re rû bi rû bû û berî ku di 1891an de bireve Misrê, hate sirgûnkirin Akka. Hawîrdora rewşenbîrî ya Qahîreyê rê da wî ku bi dijberan re toran ava bike. Serkeftina wî ya herî mezin di 22ê Nîsana 1898an de hat, dema wî Kurdistan, rojnameya yekem a bi zimanê Kurdî, dest pê kir. Ew bi Kurmanjî bi alfabeya Erebî hate çapkirin, rejîma Osmanî rexne dikir, yekîtiya çandî pêş dixist û naveroka dîrokî û wêjeyî dihewand. Mîqdat pênc jimarên destpêkê redakte kirin û her çend qedexe hebûn jî, ew bi qaçaxî dikevin axên Osmanî.
Çalakvaniya Neteweperwerî Û Guhertina Cihan (1899–1906)
Di 1899an de Mîqdat û birayê wî Elî Beg şoreşeke neteweyî ya Kurdî ceribandin ku di dawiyê de têk çû. Rojname di bin redaktoriya birayê wî Ebdurrehman de domiya û cihê xwe guherand Cenevre, London û Folkestone û 31 jimar heta 1902an pêşkêş kirin. Mîqdat tevlî Kongreya Parîsê ya 1902an bû û reformên Kurdî dixwest. Dîtinên wî yên eşkere bûn sedema sirgûneke din di 1906an de û rola wî ya dijberiya desthilata mutleq a Sultan Ebdulhemîd II derxistin holê.
Veger, Reform Û Sirgûna Dawî (1908–1915)
Şoreşa Tirkên Ciwan a 1908an hêvî anî û rê da malbata Bedirxan ku vegere. Mîqdat bi CUP re xebitî û di 1910an de bi hev re Komeleya Kurdî Ya Belavkirina Perwerdeyê damezrand; girîngî da xwendewarî û parastina çandî. Wî ji bo demeke kurt Dêrsim birêve bir. Lê siyaseta Tirkîkirinê ya CUP ew bêhêvî kir û ev bû sedema sirgûna bi xwe ya di 1912an de. Mirina wî di 1915an de di nav tevliheviya Şerê Cîhanê Yê Yekem de pêk hat û dawiya serdemeke neteweperweriya destpêkê ya Kurdî nîşan da.
Beşa Pirs Û Bersivan: Mîqdat Midhat Bedirxan
Ev hin pirsên gelemperî yên li ser Mîqdat Midhat Bedirxan in, rojnameger û neteweperwerê pêşeng ê Kurd. Ew xwe dispêrin vegotinên dîrokî yên jiyan û mîrata wî.
Mîqdat Midhat Bedirxan kî bû?
Mîqdat Midhat Bedirxan (1858–1915) rewşenbîr, rojnameger û neteweperwerekî Kurd ji malbata navdar a Bedirxan bû. Ew herî zêde bi damezrandina Kurdistan, rojnameya yekem a bi zimanê Kurdî, di 1898an de tê naskirin; rojnameyê di dawiya Împaratoriya Osmanî de di xurtkirina hişyariya çandî û siyasî ya Kurdî de roleke girîng lîst.
Paşxaneya wî ya malbatî çi bû?
Mîqdat di xanedana Bedirxan de ji dayik bû; neviyên esîlzadeyên Kurd ên heta têkçûna ji hêzên Osmanî di 1847an de serweriya Mîrektiya Botanê dikirin. Bavê wî Bedirxan Beg mîrê dawî yê mîrektiyê bû û xwedî malbateke mezin bû. Bedirxan gelek caran hatin sirgûnkirin û ev bandor li jiyana Mîqdat a dûrxistin û çalakvaniyê kir. Gelek xwişk û birayên wî, wek Ebdurrehman û Emîn Elî, jî bûn kesayetiyên girîng di neteweperweriya Kurdî de.
Ew li ku û kengê ji dayik bû û çawa mir?
Ew li dora 1858an, hin çavkanî 1857 dibêjin, li Girîtê di sirgûna malbata wî ya ji Împaratoriya Osmanî ji dayik bû. Mîqdat di 1915an de di nav tevliheviya Şerê Cîhanê Yê Yekem û tepisandina hindikahiyan a Osmanî de mir. Hin vegotin 1917an pêşniyar dikin, lê şertên mirina wî nezelal dimînin, bi îhtîmaleke mezin ji ber tevliheviya siyasî ya serdemê.
Girîngiya rojnameya Kurdistan çi bû?
Kurdistan wek rojnameya yekem a bi zimanê Kurdî hatibû weşandin şoreşgerane bû û di 22ê Nîsana 1898an de li Qahîreyê dest pê kir. Mîqdat jimarên destpêkê redakte kirin; wan rejîma Osmanî di bin Sultan Ebdulhemîd II de rexne kir, yekîtî, perwerde û mîrata çandî ya Kurdî pêş xistin. 31 jimar heta 1902an derketin, her çend qedexe û pirsgirêkên qaçaxkirinê hebûn, û ew wek destpêka rojnamegeriya nûjen a Kurdî tê dîtin. Îro 22ê Nîsanê wek Roja Rojnamegeriya Kurdî tê pîroz kirin.
Wî çi perwerde wergirt û wê çawa bandor li pîşeya wî kir?
Mîqdat li saziyên serdest ên Osmanî perwerde bû, di nav de Lîseya Leşkerî Ya Uskudarê û Lîseya Împaratoriyê Ya Galatasarayê li Stenbolê. Ev perwerdeya nûjen şiyanên pirzimanî, Kurdî, Tirkî, Erebî û Fransî, dan wî û ew ber bi pîşeyeke burokratîk ve bir. Lê bêhêvîbûna wî ya zêde ji siyaseta Osmanî ew veguherand rojnamegerî û neteweperweriyê û wî zanîna xwe ji bo berevaniya mafên Kurdan bikar anî.
Çima ew gelek caran hate sirgûnkirin?
Sirgûnên Mîqdat ji dijberiya wî ya navendîkirin û desthilata mutleq a Osmanî dihatin. Li dora 1889an ew ji kar hate derxistin û ji ber çalakiyên dijî hikûmetê hate şandin Akka. Ew di 1891an de revî Misrê, di 1906an de ji nû ve hate sirgûnkirin, piştî Şoreşa Tirkên Ciwan a 1908an vegeriya û di 1912an de ji ber siyaseta Tirkîkirinê ya Komîteya Yekîtî Û Pêşketinê bi xwe çû sirgûnê. Van dûrxistinan çalakiya wî xurt kir.
Ew tevlî çi çalakiyên din ên neteweperwerî bû?
Li derveyî rojnamegeriyê Mîqdat di 1899an de bi birayê xwe Elî Beg re şoreşeke neteweyî ya têkçûyî ceriband. Ew tevlî Kongreya Dijberiya Osmanî li Parîsê ya 1902an bû da berevaniya xwerêveberiya Kurdî bike. Di 1910an de wî bi hev re Komeleya Kurdî Ya Belavkirina Perwerdeyê damezrand ji bo pêşxistina xwendewarî û çandê. Wî ji bo demeke kurt Dêrsim jî birêve bir û ramanên reformê pêk anîn.
Mîrata wî çawa maye?
Karê Mîqdat bingehê ragihandin û neteweperweriya Kurdî danî. Neviyên wî, wek Celadet Elî Bedirxan, zimannasiya Kurdî pêş xistin. Îro rojnameya wî îlham dide dezgehên nûjen ên ragihandina Kurdî û hewldanên wî yên yekîtiyê li herêmên wek Iraq, Sûriye, Tirkiye û Îranê deng vedin. Serokên Herêma Kurdistanê rûmetdana beşdariya wî ya çapemeniya azad û nasnameyê didomînin.
Çavkanî
Ev beş çavkaniyên sereke yên di gotara blogê, rêzdemê, bûyerên sereke û beşa pirs û bersivan a li ser Mîqdat Midhat Bedirxan de hatine destnîşankirin rêz dike. Çavkanî ji materyalên jiyannameyî, dîrokî û akademîk ên pêbawer hatine wergirtin.
«Mîqdat Midhat Bedirxan.» Grokipedia. https://grokipedia.com/page/mikdad_midhat_bedir_khan.
«Mîqdat Midhat Bedirxan: Damezrînerê Rojnameya Yekem A Kurdî.» Kurdish Globe. Di 11ê Çileya 2026an de hat weşandin. https://kurdishglobe.krd/miqdad-midhat-bedirxan-founder-of-the-first-kurdish-newspaper.
«Miqdad Madhat Badirkhan.» Kurdipedia. Di 31ê Tîrmeha 2022an de hat weşandin. https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=8&q=20220731150204425722.
«Mîqdat Midhat Bedirxan.» Wikidata. Di 17ê Sibata 2025an de hat weşandin. https://www.wikidata.org/wiki/Q7186072.
«Pirsgirêka Hindikahiyan: Nêrînek Ji Dîrokê Û Qiraxa Kurdî.» Academic OUP. https://academic.oup.com/book/1649/chapter/141182218.
«Kovara Rojî Kurd.» Inlibra PDF. https://www.inlibra.com/document/download/pdf/uuid/d10c2479-5eef-36e0-aa19-5bec2a973ca9.
«Kurdistan: Axeke Hesret Û Têkoşînê.» Core PDF. https://files01.core.ac.uk/download/pdf/12827387.pdf.
«Dosye:Bedirkhan family, ca 1880.jpg.» Wikimedia Commons. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bedirkhan_family,_ca_1880.jpg.
