Belgeyên arşîvê, lêkolîn û daxuyaniyên fermî girêdana neftê bi Kerkûk, Herêma Kurdistanê û dahata giştî rave dikin.

Wêneyeke reş û spî ya neftê ku li dora birca sondajê li nêzî Kerkûkê dipijiqe
Çala neftê li herêma Kerkûkê, nêzî 1932; koleksiyona G. Eric û Edith Matson. Wêne pîşesaziya destpêkê nîşan dide, ne roja dîtina neftê. G. Eric and Edith Matson / Wikimedia Commons · CC0.

Kerkûk û boriyê

Peymana Şîrketa Nefta Tirkî bi Iraqê ya Adara 1925an berî dîtina mezin a neftê li Babagurgurê di Cotmeha 1927an de bû. Arşîva Gulbenkian avakirina boriya 1932–34 û şaxên Trablus û Hayfayê tomar dike. Neft Cotmeha 1934an gihîşt Hayfayê; vekirina fermî Çileya 1935an bû. [1]

Bajarekî pirziman

Arbella Bet-Shlimon di City of Black Gold de neft, mezinbûna bajêr û desthilata kolonyal lêdikole. Kurteya pirtûkê nasnameyên kurd, tirkmen û ereban bi têkiliyên bajarî û seferberiya siyasî ve girê dide. [2] Mills nîşan dide ku lêgerîna neftê di axa Herêma Kurdistana îroyîn de berî 2004an pir kêm bû. Kerkûk xwedî dîrokeke kevintir bû. [3]

Nakokiya qanûnî

Dadgeha Bilind a Federalî 15 Sibatê 2022 qanûna neft û gazê ya Herêmê ya 2007an nedestûrî dît. [4] KRG biryar red kir; bi madeyên 112 û 117ê mafên herêmî û peymanên xwe parast û hinardeya serbixwe bi krîza budceya 2014an ve girê da. Ev helwesta hikûmeta herêmî ye. [5]

Sekinandin û rêkeftin

Li gor EIA, boriyê Adara 2023an piştî hakemiyê sekinî û hilberîna herêmî ji nêzî 435,000 bermîlan rojê di 2022an de bû nêzî 240,000 di 2023an de. [6] Gulf Keystone vegera hinardeya Şeyxanê di 27 Îlona 2025an de tomar dike. [7] Di 17 Adara 2026an de tîma KRG rêkeftina hinardeya nefta Kerkûk û Herêmê bi boriyê, vegera dahatê bo xezîneya federalî û komîteyeke hevpar ragihand. Daxuyanî dahat bi mûçe û karûbaran ve girê dide; ev tomara wê rojê ye. [8]

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Gulbenkian Foundation, Construction of the Iraq-Mediterranean Oil Pipeline, 10 November 2023: archival history.
  2. Arbella Bet-Shlimon, City of Black Gold, Stanford University Press, 2019: abstract reproduced by Harvard’s Center for Middle Eastern Studies.
  3. Robin Mills, Under the Mountains: Kurdish Oil and Regional Politics, Oxford Institute for Energy Studies, 2016, section 2.2.
  4. Iraqi Federal Supreme Court, notice concerning its 15 February 2022 ruling on the Kurdistan Region oil and gas law.
  5. KRG, Statement on Tuesday’s Ruling of the Iraqi Federal Supreme Court, 15 February 2022.
  6. US Energy Information Administration, Country Analysis Brief: Iraq, July 2025, p. 2.
  7. Gulf Keystone Petroleum, Information Document, 17 February 2026, pp. 34, 39: Shaikan contract and export history.
  8. KRG negotiating team, Statement Regarding Oil Exports, 17 March 2026.