Newroz sersala kurdî bi çîrokên rizgariyê re girê dide. Efsaneya Kawa, berawirdên wêjeya klasîk û pîrozbahiyên giştî kevneşopiyekê nîşan didin ku wateyên wê di nav nifşan de pêş ketine.

Meşalvan li ser rêçika teng û kevirî ya çiyayê li jorê Akrê di êvarê de dimeşin û agir rêze ronî dike
Meşa Newrozê li jorê Akrê, 20 Adara 2018. Wêne: Levi Clancy, Wikimedia Commons, CC0. Levi Clancy / Wikimedia Commons · CC0 1.0.

Bihar, sersal û nasnameya giştî

Newroz di 21 Adarê de di nav civakên kurd de tê pîrozkirin û beşek ji malbata firehtir a cejnên biharê ye ku Nowruz û Nevruz jî têne gotin. Delal Aydin rave dike ka tevgerên kurdî çawa cejn kirin zimanê naskirin û bîra hevpar. [1] Nûbûna demsalê û wateya siyasî dikarin bi hev re hebin. Cejna hevpar û serpêhatiyên taybet ên kurdan hewceyê îdîaya xwedîtiya tenê nînin.

Kawa û têkçûna zalim

Di vegotineke kurdî ya berbelav de, Kawayê hesinkar li dijî Dehaq, ku Dahhak an Zahhak jî tê gotin, radibe û agirê çiyayê rizgariyê radigihîne. Campbell MacDiarmid vê efsaneyê di rapora Akrê de tomar dike. [2] Çîrok agir bi azadiyê girê dide. Kesayetî mîtolojîk in: navê zalimekî û serhildaneke qehremanî bi serê xwe ne bûyereke dîrokî ya bi dîrok e, ne jî nesebnameya gelê kurd a belgekirî.

Şahname çi vedibêje?

Di beşa Cemşîd a Şahnameya Firdewsî de, roja nû bi textê birûmet, civîn û cejna destpêka Ferwerdînê re tê girêdan. [3] Di beşa Kawe de, hesinkar îdîaya dadperweriya Zahhak napejirîne, belgeyê diqetîne û çermê karê xwe li ser rimê hildide. Piştgiran ji bo Ferîdûn dicivîne û çerm dibe ala şahî. [4] Ev du beşên cuda ne. Berawirdkirina wan bi vegotinên kurdî nîşan dide ka mijarên nas çawa giraniya nû werdigirin, ne ku her guherto her dem yek bûye.

Hêza siyasî ya nû

Aydin guhertinên di weşan û tevgerên kurdî de dişopîne. Civîna Newrozê ya Mem û Zîna Ehmedê Xanî ji girêdana paşîn a cejnê bi serhildana Kawa cuda dike. Di dawiya sedsala bîstan de rêxistinên kurdî li Tirkiyeyê qehreman, agir û daxwaza naskirinê bêtir bi hev girê dan. Nivîsandina Newroz jî bû mijara nakokiyê: Aydin îtiraza desthilatdaran li tîpa w di daxwaza pîrozbahiya Stenbolê ya Adara 2000 de belge dike. [1] Ev dîrok nakokiyên diyar rave dike, bê ku şîroveya neteweyî ya nû bike nivîseke kevnar a neguherî.

Akrê di şertên salên cuda de

Rapora MacDiarmid a 21 Adara 2015 meşalvanên ku diçin ser Kele û ala dirêj a kurdî li çiyayê dide. Di şerê dijî DAIŞê de cejn aramtir bû: hin kes bi berxwedan pîroz kirin, hin di şînê de li malê man. [2] Wêneya vir ya sala 2018 e. Shafaq News di 15 Adara 2026 de ragihand ku karnavala girseyî û fîşekên Akrê hatibûn betalkirin û tenê çalakiyên sembolîk ên meşaleyan hatibûn plankirin. [5] Kevneşopiyek dikare di şertên cuda de şêwazên cuda bigire; wêneyeke kevn ne delîla bernameya her salê ye.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Delal Aydin, “The making of Newroz: intangible cultural heritage and Kurdish ethnopolitical mobilisation”, International Journal of Heritage Studies, published online 24 August 2026.
  2. Campbell MacDiarmid, “Newroz in Akre: Kurds honor culture of resistance”, Rudaw, 21 March 2015; firsthand festival reporting.
  3. Ferdowsi, Shahnameh, Jamshid, section 1; original Persian verse, Newroz passage, Ganjoor.
  4. Ferdowsi, Shahnameh, Zahhak, section 7; original Persian verse, Kaveh and the banner, Ganjoor.
  5. Shafaq News, “Akre cancels Newroz festival amid regional tensions”, 15 March 2026; announcement and planned symbolic activities.