Alp Arxûn piştî Tekla Loristana Mezin bi rê ve bir û di 1274an de mir. Dîroka kurt a tomarkirî tayînkirina Mongolan, avakirinê û peyrewtiya Yûsif Şah digire.

Zeviyên kesk ên çandî, dar û kanalên avê li deşta Susanê nêzî Îzehê, di nav çiyayên kevirî de
Deşta Susanê nêzî Îzehê, Ehsanraki,23ê Gulana 2010an. Wêneya nû herêma fireh a navenda Hezarespiyan nîşan dide, ne portre an qesreke şahî ya mayî. Ehsanraki · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons.

Hukumdarekî Hezarespi

Alp Arxûn ji Hezarespiyên başûrrojava Zagrosê bû. Bosworth malbatê bi eslê Kurd û desthilata li Loristan û derdora Farsê nas dike. Unwana atabeg nayê wê wateyê ku endam bi rastî perwerdekarên mîrzayên ciwan bûn. [1] Malbat û erk cihê hukumdar di dîrokê de diyar dikin; ne çîroka zaroktiya wî an nasnameyeke hevpar a hemû civakên bin hukumê didin.

Piştî Tekla

Kurtuluş tomar dike ku Mongolan Alp Arxûn li şûna birayê wî Tekla tayîn kir. Tekla beşdarî sefera Hûlagû bo Bexdayê bûbû, vegeriyabû Loristanê û bi fermana Mongolan hatibû kuştin. [2] Ferhenga Dehxoda salên hicrî 656–672 û kurên wî Yûsif Şah û Îmadedîn tomar dike. [4] Di destpêka hukumê de cudahî hene: nêzî 1259–1274 ji roja ketina text a bi teqezî îspatkirî guncawtir e.

Avakirin û peyrew

Kurtuluş panzdeh salên hukumê û ji nû ve avakirina cihên Mongolan wêran kiribûn vedibêje. Ew mirinê li 672/1274 û peyrewê wî Yûsif Şah tomar dike. Xizmeta Yûsif li dîwana Abaqa û xelatên erdî yên paşîn ji karnameya peyrew in. [2] Avakirin piştrast e, lê ne lîsteya kelehan, hesabê verastkirî yê çandiniyê an sedema kesane ya mayîna Alp Arxûn li Loristanê. Berfirehbûna paşîn polîtîkayên taybet ên wî îspat nake.

Îzec û rêyên çiyayan

Ehsani Îzec û Malê Emîra navîn bi Îzeha nûjen li bakurrojhilatê Xûzistanê, rojhilatê Karûnê, girê dide. Cih têketinên deştê bi rêyên Zagrosê ve girê dida. Ew rêyeke kevirxistî ya karwanan bi giştî dide atabegan. [3] Rê û niştecih li kêleka têkiliyên dîwana Mongolan hukumê ronî dikin. Bêdelîla din rê bi taybetî nayê dayîna Alp Arxûn. Wêne erdnîgariya nûjen a firehtir nîşan dide.

Sînorên çavkaniyan

Bosworth kêmbûna çavkaniyan û nebûna dîrokeke taybet a xanedanê destnîşan dike. Dîrokên farsî yên giştî behsên belav didin. Dîplomasî, serîdan û bac ji bo mayîna malbatê girîng bûn. [1] Ev çarçove şertên siyasî vedibêje, lê ne bacên salane an ramanên veşartî yên Alp Arxûn. Peyrewtî û avakirin tên diyarkirin; rêveberiya rojane û armancên kesane hîn bi sînor tên zanîn.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. C. Edmund Bosworth, “Hazāraspids”, Encyclopaedia Iranica XII/1 (2003), p. 93: dynasty, title and source limitations.
  2. Rıza Kurtuluş, “Lur-ı Büzürg”, TDV İslâm Ansiklopedisi 27 (2003), pp. 225–226: Takla, Mongol appointment, reconstruction and succession.
  3. Kaveh Ehsani, “Iḏeh”, Encyclopaedia Iranica (2008; updated 2011): historical place names and the atabegs’ caravan road.
  4. Dehkhoda Dictionary, “الب ارغون”, digital entry on Vajehyab: AH 656–672 and the sons Yusuf Shah and Imad al-Din.