Şêx Fexredîn, ku Melik Fexredîn jî tê gotin, di kevneşopiya êzdî de bi heyv, qewl û malbatên olî ve girêdayî ye.

Deriyeke kevirî ya neqişkirî li Lalişê, li pişt hewşa kevirrêzkirî û di bin siya dareke mezin û pelên kesk de
Deriyê hewşa perestgeha sereke li Lalişê, 9 Îlona 2017an. Wêne: Levi Clancy. Wêne derdora olî ya kevneşopiyê nîşan dide. © Levi Clancy · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons.

Têkiliya bi heyvê re

Artur Rodziewicz di lêkolîna xwe ya li ser çarşema pîroz de Melik Fexredîn bi heyvê û Melik Şêx Şems bi rojê ve girêdide. Ew çîrokên afirandinê û sembolên amûrên pîroz, def û şibabê, dinirxîne. Berawirdkirina bi Muzîka Felekan a Fîsagorî re şîroveya wî ya dîrokî ye. [1] Ev têkilî Fexredîn di navbera ezman, dema rîtuelan û muzîkê de bi cih dike.

Qewleke bi nav

Nivîsandina Qewlê Qere Firqan, an Qewlê Nivîsa Reş, bi kevneşopî ji Fexredîn re tê nisbetkirin. Şêx Xelat Baedrî wê di nav Qewlêt Beranî de destnîşan dike. Melik Fexredîn pirsan dike û Xwedê bersiv dide. Nav behsa nivîseke pîroz dike ku tê bawerkirin radestî wî hatiye kirin; Xeta Reş jî tê gotin. [2]

Ji gotinê heta çapê

Li gorî Baedrî, Xelîl Cindî Reşo gotina Feqîr Hecî Feqîr Şemo yê ji Baedrê û eşîra Reşî nivîsand û di 2004an de çap kir. Baedrî di 2025an de nivîsa latînî û wergera îngilîzî pêşkêş kir. Di şîroveya wî de kesayeta pîroz di sedsala sêzdehan de ye; hejmara mezin a qewlên jê re hatine nisbetkirin vegotineke kevneşopî ye. [2] Navên vegêr û berhevker rêya ragihandinê eşkere dikin.

Malbat û Laliş

Kreyenbroek û Omarkhali veguhastina zanîna olî bi qewl, mişabet, çîrok, malbat û têkiliyên bi şêx û pîran re vedibêjin. Di çarçoveya adet û erkên hevpar de vegotinên cuda dijîn. Ew Xatûna Fexra wek keça Fexredîn di kevneşopiyê de û navdêra binemaleke şêxan bi ziyaretgeheke girîng li Lalişê destnîşan dikin. [3] Ev têkilî derdora civakî û cografî ya mijarê nîşan didin.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Artur Rodziewicz, The Yezidi Wednesday and the Music of the Spheres, Iranian Studies 53(1–2), 2020, pp. 259–293; abstract.
  2. Şêx Xelat Baedrî, Qewlê Qere Firqan, Ezidi Heritage, 7 January 2025; introduction and transmission notes.
  3. Philip Kreyenbroek and Khanna Omarkhali, Yezidi Spirits? On the question of Yezidi beliefs: A review article, Kurdish Studies 4(2), 2016, pp. 197–207, especially 198–199 and 205.