De Baban verbonden lokaal bestuur, onderhandelingen met rijken en stedelijke steun; dit verklaart Sulaymaniyahs ontwikkeling en Soranische literatuur.

Sulaymaniyahs Grote Moskee met twee minaretten, turquoise koepels, voetgangers en auto’s langs de straat
Grote Moskee, Sulaymaniyah. Foto: Kushared (Mohammed Sardar),8 november 2019, CC BY-SA 4.0. Latere verbouwingen zijn zichtbaar; geen onveranderde achttiende-eeuwse gevel. [3] [5] Photo: Kushared (Mohammed Sardar) / Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0.

Herkomst en chronologie

De Baban waren een Koerdische vorstenfamilie met onzekere vroege genealogie. Behn noemt Ahmad Faqih als voorouder van de latere lijn en Sulayman Beg als belangrijke figuur in de opkomst eind zeventiende eeuw. Chronologie en verwantschap zijn omstreden. [1] Een exact beginjaar 1649 kan deze onzekerheden verhullen.

Grenspolitiek

Atmaca onderzoekt verbonden en rivaliteit tussen lokale vorsten en Ottomaanse en Iraanse centra. Het BISAV-verslag benadrukt dat een soennitisch-sjafiitische familie strategisch met sjiitisch Iran kon onderhandelen en tegelijk de Ottomaanse sultan respecteren. [2] Belangen gingen over geloofsgrenzen heen. Relaties met Bagdad en familieconflicten verklaren eveneens de autonomie.

Een stad in fasen

Arhim en Hamad onderscheiden in 2024 Mahmud Pasja’s regeringsgebouw in Melkendi in 1781 van Ibrahim Pasja’s ontwikkeling in 1784. Ze behandelen naamverklaringen, openbare gebouwen, Grote Moskee, onderwijs en bibliotheekverplaatsing uit Qalachwalan. [3] Niet elke fase past in één stichtingsdag; latere moskeeveranderingen tonen voortgaande ontwikkeling.

Nalî, Salim en Kurdî

Hitchins plaatst Nalî naast Salim en Kurdî in de opkomst van ontwikkelde Soranische dichtkunst. Arabische en Perzische literatuur boden ghazal en qasida. Nalî schreef vorstenlof, taalreflectie, liefde en politiek verlies; ook Ardalanbanden en reizen hoorden erbij. [4] Onderwijs en netwerken tellen naast hofsteun. Niet alle latere dichters werden door hetzelfde hof gesteund.

Het einde van autonomie

Behn dateert het verlies bij Ahmad Pasja’s nederlaag in 1847 en onderscheidt Abdullah Pasja’s latere dienst als Ottomaanse qaimmaqam. Abdullah werd in 1851 ontslagen. [1] Dit waren verschillende stappen. Het Atmaca-verslag volgt ook familieleden in ballingschap of Ottomaanse dienst. [2] Familie- en literatuurgeschiedenis liepen door na het politieke einde.

Bronnen en verder lezen

  1. Wolfgang Behn, Baban Dynasty, Encyclopaedia Iranica III/3 (1988), p.307: uncertain origins and the 1847–1851 transition.
  2. Metin Atmaca, Ottoman–Iranian frontier research presentation,11 October 2013; Foundation for Sciences and Arts event report by Sabri Akgönül: alliances, autonomy and family careers.
  3. Saif Adnan Arhim and Khaled Abd Khalifa Hamad, The Construction of Sulaymaniyah City by Ibrahim Pasha Baban in 1784, Midad al-Adab 14/35 (2024), especially pp.1341,1348–1353; doi:10.58564/ma.v14i35.1370.
  4. Keith Hitchins, Nalî, Encyclopaedia Iranica (2010): Sorani poetic forms, education, patrons and themes.
  5. Kushared (Mohammed Sardar), Grand Mosque, Sulaymaniyah,8 November 2019, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.