Het akkoord van 1916 verdeelde controle en invloed. Koerdische verdeling omvat ook de oudere Iraanse grens, Sèvres en latere besluiten over Syrië en Mosul.

Vier panelen: Sykes–Picot 1916, Sèvres 1920, Lausanne 1923 en het grensbesluit van de Raad in 1925
Moderne redactionele chronologie, geen historische kaart. Het autonomievoorstel van 1920 trad niet in werking; het besluit van 1925 bevatte voorwaarden en gevraagde lokale garanties. Kurdish History · CC BY 4.0.

Een oorlogsakkoord

Het geheime Brits-Franse akkoord van mei 1916 draagt de namen Sykes en Georges-Picot. Het behandelde de toekomst van Ottomaans gebied. De tekst noemt Russisch overleg en een Arabische staat of statenbond, zonder Koerdische staat. [1][2] Die afwezigheid telt, maar de voorgestelde machtsverdeling bepaalde niet alle moderne grenzen.

Controle en invloed

Blauw en rood lieten respectievelijk Franse en Britse directe of indirecte controle toe. A en B zouden Arabisch staatsgebied zijn met Franse of Britse voorrang voor bedrijven, leningen en adviseurs. Bruin voorzag internationale administratie. Ook havens, spoorwegen, douane en wapens kwamen aan bod. [1] De vijf categorieën waren geen identieke kolonies.

Een oudere Iraanse grens

Koerdische gemeenschappen leefden al aan weerszijden van een Ottomaans-Iraanse grens. McLachlan behandelt Amasya 1555, Zohab 1639, latere geschillen en negentiende-eeuwse afbakening. [3] Die afspraken schiepen niet onmiddellijk een volledig opgemeten onveranderlijke lijn. De deling met Iran begon niet geheel bij een plan voor Ottomaanse landen in 1916.

Het andere mechanisme van Sèvres

De Diplomatieke Archieven beschrijven latere militaire besturen en San Remo 1920. [2] Artikel 62 van Sèvres stelde plaatselijke autonomie voor bepaalde Koerdische gebieden met minderheidsbescherming voor. Artikel 64 vereiste een meerderheidsverzoek en gunstige beoordeling en aanbeveling van de Raad voor mogelijke onafhankelijkheid; vrijwillige aansluiting van Mosulkoerden werd overwogen. [4] Geen automatische onafhankelijkheid voor alle Koerdische gebieden: het verdrag trad nooit in werking. [5]

Lausanne liet de Irakgrens open

Lausanne 1923 bevatte geen overeenkomstig autonomieplan. Artikel 3 nam voor Syrië het Frans-Turkse akkoord van 1921 over; voor Irak volgden negen maanden overleg en zo nodig de Raad. Artikelen 38–39 omvatten algemene bescherming van inwoners of staatsburgers, 40–41 instellingen en onderwijs van niet-islamitische minderheden. [6] Geen autonomie betekent niet afwezigheid van iedere bescherming.

Een later besluit over Mosul

Op 17 december 1925 las de Britse premier het besluit van de vorige dag: Brussellijn, voorwaarden betreffende Britse verantwoordelijkheid voor Irak en gevraagde bestuursmaatregelen voor aanbevolen Koerdische garanties. [7] Lausanne had Mosul niet geregeld. Grensvaststelling en uitvoering van bescherming zijn aparte vragen; gevraagde garanties bewijzen geen volledige toepassing.

Betekenis voor Koerdische geschiedenis

Sykes–Picot hoort bij Koerdische aspiraties tegenover imperiale onderhandelingen en concurrerende staatsprojecten. Radpey onderzoekt het bredere proces van zelfbeschikking en staatloosheid. [8] De teksten vergelijken houdt buitenlandse macht zichtbaar naast Koerdische keuzes, oudere grenzen en latere onderhandelingen.

Bronnen en verder lezen

  1. Yale Law School, Avalon Project, “The Sykes-Picot Agreement: 1916”: reproduced agreement terms, control areas, influence, international administration and economic clauses.
  2. French Diplomatic Archives, Syria and Lebanon thematic series 1SL/1V/2323–2356: historical introduction on Sykes–Picot, military administrations and San Remo.
  3. Keith McLachlan, “Boundaries i. With the Ottoman Empire”, Encyclopaedia Iranica: the older Ottoman–Iranian frontier and later delimitation.
  4. Treaty of Sèvres, British Treaty Series No. 11 (1920), printed p. 21, Articles 62–64; original Foreign Office scan.
  5. UK Parliament, Hansard, “Treaty of Sevres”, 18 February 1983: Douglas Hurd’s statement that the treaty never entered into force.
  6. Treaty of Lausanne, Part I, Articles 3 and 38–41; English text published by Türkiye’s Ministry of Foreign Affairs.
  7. UK Parliament, Hansard, “Iraq and Mosul, New Treaty”, 17 December 1925: text of the preceding day’s League Council decision and Kurdish local guarantees.
  8. Loqman Radpey, “Kurdistan on the Sèvres Centenary”, Nationalities Papers 50/5 (2022): Kurdish self-determination and the changing post-Ottoman settlement.