Giriş
Ağrirat, trajik akıbeti Farsça Krallar Kitabı Şehname’de İran ile Turan arasındaki savaşların ilk büyük acıları arasında yer alan, Turan’ın erdemli ve yumuşak huylu prensidir. Turan kralı Peşeng’in oğlu ve korku salan Efrasiyab’ın kardeşi olan Ağrirat, iyi yürekliliği ve barış özlemiyle akrabalarından ayrılır; soylu Piran’la birlikte destanın tamamen olumlu biçimde tasvir ettiği yalnızca iki Turanlıdan biri olarak hatırlanır.
Ağrirat’ın öyküsü, cezalandırılan erdemin trajedisidir. İran kralı Nevzer’in hükümdarlığı sırasındaki savaşlarda birçok İranlı soylu Turan’a esir düştüğünde kardeşi Efrasiyab tarafından esirlerin başına getirilen Ağrirat, onların katledilmesini görmeye dayanamadı ve merhametinden onları bağışlayıp kurtarmanın yolunu buldu. Bu şefkat eylemi yüzünden acımasız Efrasiyab kendi kardeşine saldırıp onu öldürdü; bu kardeş katli, Turan hanedanını lekeler ve Ağrirat’ı kendi iyiliği uğruna can vermiş biri olarak belirler.
Krallar Kitabı’nın bütün şahsiyetleri gibi Ağrirat da İran halklarının ortak destansı mirasına, Kürtlerin Farslarla, Lurlarla ve İranî dünyanın diğer halklarıyla paylaştığı bir geleneğe aittir. Ağrirat’ı tanımak, düşman halkın en soylu şahsiyetlerinden birini, iyi yürekliliği ve barış özlemiyle kendi akrabalarının zulmüne karşı duran ve kardeşinin elinde öldürülmesi destanın ilk ve etkileyici trajedileri arasında yer alan erdemli bir prensi tanımaktır. Turan’ın karanlık hanedanında bir merhamet ışığıdır.
İçindekiler
Tartışmalar ve Yanlış Anlamalar
Ağrirat Kimdir?
Ağriras veya Aghrirath olarak da yazılan Ağrirat, Şehname’nin Turanlı bir prensidir; İran geleneğinde soylu Piran’la birlikte tamamen olumlu biçimde anlatılan yalnızca iki Turanlıdan biri olmasıyla ünlüdür. Turan kralı Peşeng’in oğlu, Efrasiyab’ın ve Gersivez’in kardeşidir. Sert ve acımasız kardeşi Efrasiyab’ın aksine Ağrirat iyi yürekli ve yumuşak huyluydu; çoğunlukla başarısız olsa da İran ile Turan arasındaki düşmanlığa son vermeye ve iki ülkeye barış getirmeye çalıştı. İran kralı Nevzer’in hükümdarlığı sırasındaki savaşlarda İranlı soylular esir düştüğünde, onların başına getirilen Ağrirat merhametinden canlarını bağışladı. Bu şefkat eylemi yüzünden kardeşi Efrasiyab onu öldürdü; bu kardeş katli, Ağrirat’ı kendi iyiliği uğruna can vermiş biri ve Turan’ın en soylu ve trajik şahsiyetlerinden biri olarak belirler.
Tur Hanedanının Bir Prensi
Ağrirat, büyük kahraman kral Feridun’un üç oğlundan biri olan Tur’un soyundan gelen Turan kraliyet hanedanına mensuptur. Şehname’nin efsanevi tarihinde Feridun, dünyayı üç oğlu arasında bölmüş, İran’ı İrec’e ve Turan ülkesini Tur’a vermiştir. Tur ve kardeşi Selm, kıskançlıktan soylu İrec’i öldürdüklerinde İran ile Turan’ı sonsuza dek savaşa sokmuş, soylarından gelenlerin miras aldığı bir çekişme başlatmışlardır.
Ağrirat, bu soyun bir torunu, Turan kralı Peşeng’in oğlu ve Turan’ın korku salan kralı ve İran’ın büyük baş düşmanı olacak Efrasiyab’ın, ayrıca hain bir entrikacı olduğu görülecek Gersivez’in kardeşiydi. Kadim çekişmenin ve Efrasiyab’ın sertliğinin damgasını vurduğu bu Turan kraliyet hanedanında Ağrirat, akrabalarının zulmünden hiçbir şey miras almamış, bunun yerine yumuşak huylu ve merhametli bir tabiat taşıyarak ayrı durmuştur. Geleneğin soyda bir ölçülülük çizgisi kaydetmesi dikkat çekicidir: önceki Turan kralı Zadaşm, İran’la barışı korumuştu ve Efrasiyab bunu küçümseyip savaşa susarken Ağrirat’ın bu ölçülülüğü örnek alınacak bir tutum olarak övdüğü söylenir. Ağrirat’ın Tur hanedanındaki yeri, sert ve savaşçı kişiler arasında yumuşak huylu ve barış arayan prens oluşu, destandaki rolünü belirler; Turan’ın karanlık kraliyet hanedanının kendi kardeşinin zulmüne karşı duran tek erdemli ruhudur.
Öne Çıkan Noktalar
Ağrirat, Şehname’nin erdemli ve yumuşak huylu Turan prensidir.
Kral Peşeng’in oğlu, Efrasiyab’ın ve Gersivez’in kardeşidir.
Piran’la birlikte tamamen olumlu tasvir edilen yalnızca iki Turanlıdan biridir.
Kardeşinin isteğine karşı, İran ile Turan arasında barış aradı.
Esir İranlı soyluların canını merhametinden bağışladı.
Bu şefkati yüzünden kardeşi Efrasiyab onu öldürdü.
Kısa Bilgiler
Adı: Ağrirat (ayrıca Ağriras, Aghrirath)
Rolü: Turan’ın erdemli prensi
Babası: Turan kralı Peşeng
Kardeşleri: Efrasiyab ve Gersivez
Soyu: Feridun’un oğlu Tur’un hanedanı
Niteliği: İyi yürekli, yumuşak huylu, barış arayan
Eylemi: Esir İranlı soyluların canını merhametinden bağışladı
Akıbeti: Kardeşi Efrasiyab tarafından öldürüldü
Ayırt edici özelliği: Piran’la birlikte yalnızca iki soylu Turanlıdan biri
Mirası: Ortak İranî destan geleneği
Yumuşak Huylu Kardeş
Ağrirat’ın destandaki belirleyici niteliği, onu sert kardeşi Efrasiyab’dan tamamen ayıran iyi yürekliliği ve yumuşak huyluluğudur. Efrasiyab kadim çekişmeyle yanıp tutuşan ve İran’ı yıkmaya kararlı acımasız bir savaşçıyken Ağrirat iyi yürekli ve yumuşak huylu, savaş ve öç değil, savaşan iki ülke arasında barış ve uzlaşma özleyen bir prensti.
Ağrirat, savaşların başlarından itibaren düşmanlığı yumuşatmaya ve barış sağlamaya çalıştı. Babası Peşeng’in hükümdarlığı sırasındaki çatışmalarda, akrabaları savaş öğütlerken ölçülülük ve barış öğütleyerek babasını İran’a karşı düşmanlığa son vermeye ikna etmek için elinden geleni yaptığı söylenir. Bu çabalarında çoğunlukla başarısız olsa da barışı sürekli savunması, onu Turan sarayının savaşçı gürültüsü içinde bir akıl ve merhamet sesi olarak belirler. Merhametli Ağrirat ile acımasız Efrasiyab arasındaki karşıtlık, destanın ilk bölümlerinin ahlaki kutuplarından biridir: yumuşak huylu prens zalim krala, erdem sertliğe, barış özlemi savaş susuzluğuna karşı konur. Destan, Ağrirat’ta bize gerçek iyiliğe sahip bir Turanlı, tabiatı hanedanının zulmüne tamamen karşı olan, yumuşak huyluluğu ve barış özlemiyle ilk savaşların en sempati uyandıran şahsiyetlerinden biri hâline gelen bir prens sunar. Trajik sonuna yol açacak olan, tam da bu iyiliktir.
Esirlere Merhamet
Ağrirat’ın öyküsünün temel eylemi ve ölümünün nedeni, esir İranlı soyluların canını merhametle bağışlamasıydı. İran kralı Nevzer’in hükümdarlığı sırasındaki savaşlarda Efrasiyab yönetimindeki Turanlılar zaferler kazanıp birçok İranlı soyluyu ve savaşçıyı esir aldı. Acımasız Efrasiyab bu esirleri öldürtmeyi amaçlıyordu; ancak kardeşi Ağrirat’ı onların başına getirdi.
Ne var ki Ağrirat, esirlerin katledilmesini görmeye dayanamadı; merhametinden ve şefkatinden onların canlarını bağışlayıp kurtarmanın yolunu buldu. Gelenek, İranlı kahraman, Zabulistan’ın hâkimi Zal’la gizlice iş birliği yaptığını, kardeşinin öldürme niyetine karşı çıkarak esir İranlı soyluların öldürülmek yerine serbest kalıp kaçmalarını sağladığını ve hayatlarını kurtardığını anlatır. Düşman esirlerin hayatlarını şefkatten ve erdem duygusundan kurtaran bu merhamet eylemi, Ağrirat’ın yaşamının en soylu eylemi ve onu akrabalarından ayıran yumuşak huylu ve merhametli tabiatının ifadesiydi. Ancak kardeşinin sarayının zalim mantığında aynı zamanda bir ihanet eylemi, Turan kralının iradesine karşı düşmanın serbest bırakılmasıydı. Ağrirat, esirlerin canını bağışlarken Efrasiyab’ın acımasız iradesi yerine vicdanına ve şefkatine uydu; böylece kendi yazgısını kesinleştirdi. Esirlere merhameti, erdeminin belirleyici eylemi ve ardından gelen trajedinin doğrudan nedeni olarak durur.
Kardeşi Tarafından Öldürüldü
Ağrirat, merhamet eylemi yüzünden kendi kardeşinin elinde korkunç bir sonla karşılaştı. Efrasiyab Ağrirat’ın kendi iradesine karşı esir İranlı soyluların canını bağışlayıp onları serbest bıraktığını öğrenince öfkeye kapıldı; kendi kardeşine saldırarak onu ihanetle suçladı ve öldürdü. Destan, Efrasiyab’ın Ağrirat’ı kendi eliyle öldürdüğünü anlatır; bu kardeş katli, Turan hanedanının kanlı tarihine bir başka karanlık leke ekledi.
Ağrirat’ın öldürülmesi, İran ile Turan arasındaki savaşların ilk ve etkileyici trajedileri arasındadır; Efrasiyab’ın bir merhamet eylemi yüzünden kendi yumuşak huylu ve erdemli kardeşini öldürecek kadar zalim olduğunu açığa çıkarır. Efrasiyab, Ağrirat’ı öldürerek Turan kraliyet hanedanındaki tek iyi ve barış arayan ruhu, savaşlarını yumuşatabilecek ve uzlaşma arayabilecek kardeşi yok etmiş; merhametin veya akrabalığın bile acımasız iradesine karşı durmasına tahammül etmeyen bir tiran olduğunu göstermiştir. Kardeş katli, bütün çekişmenin kökündeki kadim suçu, soylu İrec’in kardeşleri Tur ve Selm tarafından öldürülmesini yankılar ve Turan hanedanını bir kez daha akraba katli lekesiyle damgalar. Erdemli prens Ağrirat için bu, iyiliği ve merhameti uğruna can vermekti; onu kendi acımasız kardeşi öldürmüştü. Öldürülmesi, destanın ilk üzücü bölümlerinden biri, cezalandırılan erdemin trajedisidir; hem Ağrirat’ın soyluluğunu hem de kendi kardeşini bile öldürecek korku salan kral Efrasiyab’ın derin zulmünü doğrular.
İki Soylu Turanlıdan Biri
Ağrirat, Şehname’de tamamen olumlu anlatılan yalnızca iki Turanlıdan biri olarak özel bir yere sahiptir; diğeri, sonraki bir kuşağın bilge veziri soylu Piran’dır. İran ile Turan arasındaki savaşların uzun öyküsünü büyük ölçüde İran tarafından anlatan, Turanlıların çoğunu düşman, birçoğunu da kötü kişi olarak tasvir eden bir destanda, Ağrirat ile Piran’ın gerçek ve lekesiz soyluluğa sahip şahsiyetler olarak ayrı tutulması önemlidir.
İlk savaşlardaki Ağrirat ve Siyavuş ile Key Hüsrev’in savaşlarındaki Piran, bu iki soylu Turanlı, destanın düşman arasında bile iyilik ve erdem bulunabileceğini kabul etmesini temsil eder. İkisi de iyi yüreklilikleri, adalet duyguları ve iki ülke arasında barış özlemleriyle belirlenir; ikisi de Efrasiyab ve Gersivez gibi diğer Turanlıların zulmüne ve hainliğine trajik bir karşıtlık içinde durur. Ağrirat ile Piran’ın iki erdemli Turanlı olarak eşleştirilmesi, Şehname’nin ahlaki cömertliğini, İran’ın büyük düşmanının saflarında bile soyluluğu görüldüğü yerde onurlandırma isteğini yansıtır. Bu soylu şahsiyetler, şövalye ruhlu savaşçı Human’la birlikte Turan’a ahlaki bir karmaşıklık kazandırır; düşman halkın tekdüze biçimde kötü olmadığını, gerçek iyiliğe sahip ruhlar içerdiğini gösterir. Bu soylu Turanlıların en erkeni ve kendi merhameti uğruna can veren biri olarak Ağrirat, özel bir onur taşır; iyiliği Turan’ın karanlık hanedanında parlayan ve bunun bedelini hayatıyla ödeyen erdemli prenstir. İki soylu Turanlıdan biri olarak ayırt edilmesi, destandaki öneminin merkezindedir.
Simgesellik ve Anlam
Ağrirat her şeyden önce erdem ve merhamet idealini, cezalandırılan iyiliğin trajedisini somutlaştırır. Esirlerin canını bağışlayan ve barış arayan yumuşak huylu ve şefkatli prens olarak akrabalarının zulmüne ve öç arzusuna karşı konan merhamet, adalet ve uzlaşma özlemi erdemlerini temsil eder. Tam da bu erdemleri yüzünden öldürülmesinde, kötüler tarafından yok edilen erdemli ruhun, iyiliği uğruna can veren iyi insanın trajedisini, destanın derin ahlaki tasavvuruyla yankılanan bir temayı somutlaştırır.
Ağrirat ayrıca destanın düşman arasında bile soyluluk bulunabileceğini kabul etmesini ve Turan’ı tasvirindeki ahlaki karmaşıklığı somutlaştırır. Tamamen soylu iki Turanlıdan biri olarak düşman halkın tekdüze biçimde kötü olmadığını, gerçek erdeme sahip ruhlar içerdiğini gösterir; iyiliği Efrasiyab’ın zulmünün karanlığına karşı bir ışık olarak durur. Öyküsü, destanın Efrasiyab tasvirini de derinleştirir; kendi yumuşak huylu kardeşini öldürmesi tiranlığının bütün derinliğini açığa çıkarır ve çekişmenin kökündeki kadim kardeş katlini yankılar. Bütün bunlarda Ağrirat, merhamet ve erdem ideallerini, cezalandırılan iyiliğin trajedisini ve destanın düşmanları arasında bile soyluluğu cömertçe tanımasını somutlaştıran anlamlı ve etkileyici bir şahsiyettir. Merhameti hayatına mal olan erdemli prens, kendi iyiliği uğruna can vermiş biri ve Şehname’nin ilk bölümlerinin ahlaki ışıklarından biridir; İran ile Turan’ın uzun ve acı savaşları arasında onurla hatırlanır.
Ağrirat ve Kürtler
Şehname’nin bütün şahsiyetleri gibi Ağrirat da İran halklarının ortak destansı ve mitolojik mirasına, Kürtlerin Farslarla, Lurlarla ve İranî dünyanın diğer halklarıyla paylaştığı bir geleneğe aittir. Firdevsi’nin kahramanları ve trajedileriyle büyük destanı, doğduğu kadim İran mitolojik geleneğini paylaşan bu halkların ortak mirasıdır. Ağrirat’ı ve Turan hanedanını yalnızca Kürtlere özgü şahsiyetler olarak değil, bu ortak mirasın bir parçası olarak anlamak dürüst ve doğrudur.
İranî bir halk olarak Kürtler için Şehname’nin şahsiyetleri ve öyküleri, ait oldukları daha geniş kültürel ve mitolojik dünyanın parçasıdır; destan ve hem İran’ın hem Turan’ın şahsiyetleri, Kürtlerin paylaştığı geniş İranî mirasta yer tutar. Merhameti uğruna can veren erdemli Turan prensi Ağrirat şahsiyeti, İranî diyarlar boyunca bilinen ve değer verilen İran destan geleneğinin ortak birikiminin parçasıdır. Öyleyse Ağrirat’ı sunarken, özel olarak Kürtlere ait bir kahramanı değil, ortak İran destanının soylu şahsiyetlerinden birini, Kürtlerin İranî dünyanın diğer halklarıyla paylaştığı mirasa ait Turan’ın merhametli prensini sunuyoruz. Destanın Turanlılarının anlatıda Feridun’un oğlu Tur’un soyundan gelen efsanevi bir halk olduğunu ve herhangi bir modern ulusla basitçe özdeşleştirilmemesi gerektiğini de hatırlamak gerekir. Bu dürüst çerçeve, Ağrirat’ı İranî bir halk olarak Kürtlerin komşularıyla birlikte mirasçısı oldukları İran destanının geniş ve zengin geleneğine doğru biçimde yerleştirir.
Tartışmalar ve Yanlış Anlamalar
Ağrirat özel olarak Kürtlere ait bir kahraman mıdır? Hayır; bu konuda açık ve dürüst olmak önemlidir. Ağrirat, Farsça Şehname’nin bir şahsiyetidir ve yalnızca Kürtlere özgü bir şahsiyet değil, İran halklarının ortak destansı mirasına, Kürtlerin Farslarla, Lurlarla ve İranî dünyanın diğer halklarıyla paylaştığı bir geleneğe aittir. Nitekim İran’ın efsanevi rakibi Turan’ın bir prensidir. İranî bir halk olarak Kürtler, hem İran’ın hem Turan’ın şahsiyetlerinin ortak İran geleneğinin parçası olduğu destanın geniş İranî mirasını paylaşırlar. Ağrirat’ı özel olarak Kürtlere ait saymak doğru olmaz; Kürtlerin komşularıyla birlikte mirasçısı oldukları ortak İran destanına aittir.
Bütün Turanlılar kötü kişiler miydi? Hayır; Ağrirat, soylu Piran’la ve şövalye ruhlu Human’la birlikte bunun en açık kanıtlarından biridir. Destan, savaşları büyük ölçüde İran tarafından anlatıp başta Efrasiyab ve hain Gersivez olmak üzere birçok Turanlıyı düşman ve kötü kişi olarak tasvir etse de Ağrirat ile Piran’ı tamamen olumlu nitelikli Turanlılar olarak açıkça ayrı tutar. Düşman arasında gerçek soyluluğun bu kabulü, destanın ahlaki tasavvurunun en güzel özelliklerinden biridir; merhameti uğruna can veren yumuşak huylu prens Ağrirat, bunun en etkileyici örnekleri arasındadır.
Adının yazımı neden bu kadar çeşitlidir? Ad, kadim ismin yüzyıllar boyunca farklı diller ve el yazması gelenekleri aracılığıyla aktarılmasını yansıtan Ağrirat, Ağriras, Aghrirath ve başka biçimlerde görülür. Daha eski İranî biçimlerden gelen ve metnin uzun tarihi boyunca çeşitli biçimlerde aktarılmış Şehname adlarında bu tür çeşitlilik yaygındır. Şahsiyet aynıdır: İranlı esirlere merhameti yüzünden can veren, Peşeng’in oğlu ve Efrasiyab’ın erdemli kardeşi. Yazımdaki çeşitlilik yalnızca adın uzun tarihinin bir özelliğidir; Turan’ın bu soylu ve trajik prensinin kimliği konusunda karışıklığa neden olması gerekmez.
İlgili Konular
Efrasiyab: Turan’ın korku salan kralı, Ağrirat’ın kardeşi ve katili
Gersivez: Ağrirat’ın ve Efrasiyab’ın hain kardeşi
Piran Vise: Destanın diğer soylu Turanlısı
Human: Şövalye ruhlu Turanlı komutan
Nevzer: Ağrirat’ın merhamet gösterdiği savaşların İran kralı
Zal: Ağrirat’ın esirleri kurtarmak için gizlice iş birliği yaptığı İranlı kahraman
Feridun: Hem İran’ın hem Turan’ın atası
İrec: Öldürülmesi çekişmeyi başlatan Feridun’un soylu oğlu
Sık Sorulan Sorular
Şehname’de Ağrirat kimdir?
Ağriras olarak da yazılan Ağrirat, Şehname’nin Turanlı bir prensidir; Piran’la birlikte tamamen olumlu anlatılan yalnızca iki Turanlıdan biri olmasıyla ünlüdür. Turan kralı Peşeng’in oğlu, Efrasiyab’ın ve Gersivez’in kardeşidir. Sert kardeşi Efrasiyab’ın aksine Ağrirat iyi yürekli ve yumuşak huyluydu; İran ile Turan arasında barış aradı. Esir İranlı soyluların canını merhametinden bağışladığında Efrasiyab onu öldürdü; böylece kendi iyiliği uğruna can vermiş biri oldu.
Efrasiyab Ağrirat’ı neden öldürdü?
Efrasiyab, Ağrirat’ı esir İranlı soyluların canını merhametinden bağışladığı için öldürdü. Kral Nevzer’in hükümdarlığı sırasındaki savaşlarda Turanlılar birçok İranlı soyluyu esir aldı; onları öldürtmeyi amaçlayan Efrasiyab, Ağrirat’ı başlarına getirdi. Ancak katledilmelerine dayanamayan Ağrirat, anlatılana göre kahraman Zal’la gizlice iş birliği yaparak canlarını bağışlayıp onları serbest bırakmanın yolunu buldu. Efrasiyab bunu öğrenince kardeşini ihanetle suçladı ve öldürdü.
Ağrirat neden soylu kabul edilir?
Ağrirat, zalim akrabalarının aksine iyi yürekli ve yumuşak huylu olduğu, İran ile Turan arasında barış aradığı ve hayatı pahasına bile İranlı esirlerin canını merhametinden bağışladığı için soylu kabul edilir. Şehname onu Piran’la birlikte tamamen olumlu tasvir edilen yalnızca iki Turanlıdan biri olarak ayrı tutar. Şefkati, barış özlemi ve iyiliği uğruna can vermesi, onu destanın ilk bölümlerinin en erdemli ve sempati uyandıran şahsiyetlerinden biri olarak belirler.
Ağrirat’ın ailesi kimlerden oluşuyordu?
Ağrirat, Turan kralı Peşeng’in oğlu, Turan’ın korku salan kralı ve İran’ın baş düşmanı olan Efrasiyab’ın ve hain bir entrikacı olduğu görülen Gersivez’in kardeşiydi. Aile, kahraman kral Feridun’un üç oğlundan biri olan Tur’un soyundan gelen Turan kraliyet hanedanına mensuptu. Kadim çekişmenin ve Efrasiyab’ın zulmünün damgasını vurduğu bu hanedanda Ağrirat, tek yumuşak huylu ve erdemli ruh olarak ayrı duruyordu.
Şehname’nin iki soylu Turanlısı kimdir?
Şehname’de tamamen olumlu anlatılan iki Turanlı Ağrirat ve Piran’dır. Efrasiyab’ın yumuşak huylu kardeşi Ağrirat, ilk savaşlara aittir ve İranlı esirlerin canını bağışladığı için can vermiştir. Efrasiyab’ın bilge veziri Piran ise Siyavuş ve Key Hüsrev’in sonraki savaşlarına aittir. İkisi de iyi yüreklilik, adalet ve barış özlemiyle belirlenir; ikisi de diğer Turanlıların zulmüne karşı durarak destanın düşman arasında bile soyluluğu kabul etmesini yansıtır.
Ağrirat bir Kürt kahramanı mıdır?
Ağrirat, Farsça Şehname’nin bir şahsiyetidir ve yalnızca Kürtlere özgü bir şahsiyet değil, İran halklarının ortak destansı mirasına, Kürtlerin Farslarla, Lurlarla ve İranî dünyanın diğer halklarıyla paylaştığı bir geleneğe aittir. Nitekim İran’ın efsanevi rakibi Turan’ın bir prensidir. İranî bir halk olarak Kürtler, hem İran’ın hem Turan’ın şahsiyetlerinin, komşularıyla birlikte mirasçısı oldukları ortak İran geleneğinin parçası olduğu destanın geniş İranî mirasını paylaşırlar.
Kaynakça ve İleri Okumalar
Firdevsî’nin Şehname’sinin Şahsiyetleri — Iraj Bashiri
Efrasiyab (Turan Kralı) - Encyclopaedia Iranica
Şehnâme - Encyclopaedia Iranica