Destpêk
Exrîret mîrzayê durust û dilnerm ê Tûranê ye ku çarenûsa wî ya trajîk yek ji xemên mezin ên pêşîn ên şerên di navbera Îran û Tûranê de di Şahnameyê, Pirtûka Padîşahan a Farisî, de ye. Ew kurê padîşahê Tûranî Peşeng û birayê Efrasiyab ê tirsnak bû. Exrîret bi dilovaniya xwe û xwesteka xwe ya aşitiyê ji xizmên xwe cuda bû û digel Pîran ê birûmet wek yek ji tenê du Tûraniyên ku destan bi awayekî bi tevahî erênî nîşan dide tê bîranîn.
Çîroka Exrîret trajediya durustiya hatî cezakirin e. Di şerên dema padîşahiya padîşahê Îranî Nowzer de gelek eşrafên Îranî ketin esîriya Tûranê. Birayê wî Efrasiyab berpirsiyariya esîran spart Exrîret, lê wî nedikarî kuştina wan qebûl bike û ji rehmê plan kir ku wan biparêze û rizgar bike. Ji bo vê kiryara dilovaniyê Efrasiyabê bêrehm rabû li dijî birayê xwe û ew kuşt, birakujiyek ku Malbata Tûranê qirêj dike û Exrîret wek şehîdê başiya xwe nîşan dide.
Mîna hemû kesayetiyên Pirtûka Padîşahan, Exrîret beşek ji mîrata destanî ya hevpar a gelên Îranî ye, kevneşopiyeke ku Kurd bi Faris, Lur û yên din ên cîhana Îranî re parve dikin. Nasîna Exrîret naskirina yek ji kesayetiyên herî birûmet ên neteweya dijmin e, mîrzayê durust ê ku dilovanî û xwesteka aşitiya wî ew li dijî zulma xizmên xwe danîn. Kuştina wî bi destê birayê xwe yek ji trajediyên pêşîn û dilêş ên destanê ye. Ew ronahiya rehmê di malbata tarî ya Tûranê de ye.
Naverok
Kuştina Wî Ji Aliyê Birayê Wî ve
Yek Ji Her Du Tûraniyên Birûmet
Exrîret Kî Ye?
Exrîret, ku Exrîras an Exrîrath jî tê nivîsîn, mîrzayekî Tûranî yê Şahnameyê ye, navdar wek yek ji tenê du Tûraniyan, digel Pîran ê birûmet, ku di kevneşopiya Îranî de bi awayekî bi tevahî erênî tên nîşandan. Ew kurê padîşahê Tûranî Peşeng û birayê Efrasiyab û Gersîwez e. Berevajî birayê xwe yê hov û bêrehm Efrasiyab, Exrîret dilovan û dilnerm bû; hewl dida, tevî ku piraniya caran sernediket, dijberiya di navbera Îran û Tûranê de bi dawî bike û ji her du welatan re aşitî bîne. Di şerên dema padîşahiya padîşahê Îranî Nowzer de eşrafên Îranî ketin esîriyê; berpirsiyariya wan hat spartin Exrîret û wî ji rehmê ew ji kuştinê parastin. Ji bo vê kiryara dilovaniyê birayê wî Efrasiyab ew kuşt, birakujiyek ku Exrîret dike şehîdê başiya xwe û yek ji kesayetiyên herî birûmet û trajîk ên Tûranê.
Mîrzayekî Malbata Tûr
Exrîret ji malbata padîşahî ya Tûranê ye, neseba ji Tûr, yek ji her sê kurên padîşahê leheng ê mezin Ferîdûn, derketî. Di dîroka efsaneyî ya Şahnameyê de Ferîdûn cîhan di nav her sê kurên xwe de dabeş kir, Îran da Îrec û welatê Tûranê da Tûr. Dema Tûr û birayê wî Selm ji hesûdiyê Îrecê birûmet kuştin, Îran û Tûran hetahetayî xistin şerê hev, dijberiyeke ku kesên ji neseba wan wergirtin.
Exrîret neviyekî vê nesebê bû, kurê padîşahê Tûranî Peşeng û birayê Efrasiyab ê ku dê bibe padîşahê tirsnak ê Tûranê û dijminê sereke yê Îranê, û Gersîwez ê ku dê bibe komplogerekî xayîn. Di vê malbata padîşahî ya Tûranê de ku bi dijberiya kevn û hoviya Efrasiyab tê nasîn, Exrîret cuda bû; tiştek ji zulma xizmên xwe wernegirtibû, lê xwezayeke dilnerm û bi rehm hebû. Girîng e ku kevneşopî di nesebê de şopeke xweparastinê tomar dike: padîşahê Tûranî yê berê Zadeşm aşitî bi Îranê re parastibû. Tê gotin ku Exrîret ev xweparastin wek mînakeke divê bê şopandin bi pesn dîtibû, dema Efrasiyab wê biçûk didît û ji şer re tî bû. Cihê Exrîret di Malbata Tûr de, wek mîrzayê dilnerm û aşitîxwaz di nav hov û şerxwazan de, rola wî ya di destanê de diyar dike, kesayetiya durust a yekane ya di malbata padîşahî ya tarî ya Tûranê de ku li dijî zulma birayê xwe disekine.
Xalên Sereke
Exrîret mîrzayekî Tûranî yê durust û dilnerm ê Şahnameyê ye.
Ew kurê Padîşah Peşeng û birayê Efrasiyab û Gersîwez e.
Digel Pîran ew yek ji tenê du Tûraniyên bi awayekî bi tevahî erênî nîşandî ye.
Li dijî xwestekên birayê xwe hewl dida aşitiyê di navbera Îran û Tûranê de bîne.
Ji rehmê eşrafên Îranî yên esîr ji kuştinê parastin.
Ji bo vê dilovaniyê birayê wî Efrasiyab ew kuşt.
Agahiyên Kurt
Nav: Exrîret (Exrîras, Exrîrath jî)
Rol: Mîrzayê durust ê Tûranê
Bav: Peşeng, padîşahê Tûranê
Bira: Efrasiyab û Gersîwez
Neseb: Malbata Tûr, kurê Ferîdûn
Kesayetî: Dilovan, dilnerm û aşitîxwaz
Kiryara wî: Ji rehmê eşrafên Îranî yên esîr ji kuştinê parastin
Çarenûsa wî: Birayê wî Efrasiyab ew kuşt
Taybetî: Digel Pîran yek ji tenê du Tûraniyên birûmet
Mîrat: Kevneşopiya destanî ya hevpar a Îranî
Birayê Dilnerm
Taybetmendiya diyarker a Exrîret di destanê de dilovanî û dilnermiya wî ye, ku wî bi tevahî ji birayê xwe yê hov Efrasiyab cuda dikin. Dema Efrasiyab şervanekî bêrehm bû ku dijberiya kevn ew dixwar û li hilweşandina Îranê rawestîbû, Exrîret dilovan û dilnerm bû, mîrzayekî ku ne ji şer û tolhildanê re tî bû, lê aşitî û lihevhatina di navbera her du welatên di şer de dixwest.
Ji destpêka şeran Exrîret hewl dida dijberiyê nerm bike û aşitiyê bîne. Di pevçûnên dema padîşahiya bavê xwe Peşeng de tê gotin ku hemû hewla xwe da ku bavê xwe razî bike dijberiya li dijî Îranê bi dawî bike; li cihê ku xizmên wî şîreta şer dikirin ew şîreta xweparastin û aşitiyê dikir. Tevî ku di van hewldanan de piraniya caran sernediket, parastina berdewam a aşitiyê ew dike dengê aqil û rehmê di nav qîrîna şerxwaz a dîwana Tûranî de. Cudahiya di navbera her du birayan de, Exrîretê bi rehm û Efrasiyabê bêrehm, yek ji stûnên exlaqî yên destana pêşîn e, mîrzayê dilnerm li hember padîşahê zalim, durustî li hember hoviyê, xwesteka aşitiyê li hember tîbûna şer. Destan di Exrîret de Tûraniyekî xwedî başiya rastîn dide me, mîrzayekî ku xwezaya wî bi tevahî li dijî zulma malbata wî bû. Dilnermî û xwesteka aşitiyê wî dikin yek ji kesayetiyên şerên pêşîn ên ku herî zêde hemdiliya mirov dikşînin. Tam ev başî dê bibe sedema dawiya wî ya trajîk.
Rehma Li Esîran
Kiryara navendî ya çîroka Exrîret û sedema mirina wî parastina wî ya bi rehm a eşrafên Îranî yên esîr ji kuştinê bû. Di şerên dema padîşahiya padîşahê Îranî Nowzer de Tûranî di bin Efrasiyab de serketin û gelek eşraf û şervanên Îranî esîr kirin. Efrasiyab ê bêrehm dixwest van esîran bikuje, lê berpirsiyariya wan spart birayê xwe Exrîret.
Lê Exrîret nedikarî kuştina esîran qebûl bike û ji rehm û dilovaniyê plan kir ku wan biparêze û rizgar bike. Kevneşopî dibêje wî bi dizî bi lehengê Îranî Zal, serwerê Zabulistanê, re li hev hat; rêk xist ku eşrafên Îranî yên esîr li şûna ku bên kuştin bên azadkirin û xilas bibin. Li dijî niyeta birayê xwe ya kuştinê jiyana wan parast. Ev kiryara rehmê, rizgarkirina jiyana esîrên dijmin ji dilovanî û hesta durustiyê, kiryara herî birûmet a jiyana Exrîret bû û derbirîna xwezaya dilnerm û bi rehm a ku wî ji xizmên xwe cuda dikir. Lê di mantiqa zalim a dîwana birayê wî de kiryareke xiyanetê jî bû, azadkirina dijmin li dijî xwesteka padîşahê Tûranî. Exrîret bi parastina esîran li şûna xwesteka bêrehm a Efrasiyab şopa wijdan û dilovaniya xwe kir û bi vê yekê çarenûsa xwe piştrast kir. Rehma wî ya li esîran kiryara diyarker a durustiya wî û sedema yekser a trajediya piştî wê ye.
Kuştina Wî Ji Aliyê Birayê Wî ve
Ji bo kiryara xwe ya rehmê Exrîret bi destê birayê xwe bi xwe rastî dawiyeke tirsnak hat. Dema Efrasiyab haydar bû ku Exrîret li dijî xwesteka wî eşrafên Îranî yên esîr ji kuştinê parastine û azad kirine, bi hêrsê hat girtin. Rabû li dijî birayê xwe, wî bi xiyanetê tawanbar kir û kuşt. Destan dibêje Efrasiyab bi destê xwe bi xwe Exrîret kuşt, birakujiyek ku lekeyeke din a tarî li dîroka bi xwîn a Malbata Tûranê zêde kir.
Kuştina Exrîret yek ji trajediyên pêşîn û dilêş ên şerên di navbera Îran û Tûranê de ye; kûrahiya zulma Efrasiyab eşkere dike, ku ji bo kiryareke rehmê birayê xwe yê dilnerm û durust bikuje. Efrasiyab bi kuştina Exrîret kesayetiya baş û aşitîxwaz a yekane ya di malbata padîşahî ya Tûranî de hilweşand, birayê ku dikarî şerên wî nerm bike û li lihevhatinê bigere. Xwe wek zalimekî eşkere kir ku nehîşt rehm an xizmayetî jî li dijî xwesteka wî ya bêrehm bisekinin. Birakujî tawana kevn a di reha tevahiya dijberiyê de vedide, kuştina Îrecê birûmet ji aliyê birayên wî Tûr û Selm ve, û careke din Malbata Tûranê bi lekeya kuştina xizman nîşan dide. Ji bo Exrîret, mîrzayê durust, ev mirina şehîd bû, ji bo başî û rehma xwe ji aliyê birayê xwe yê bêrehm ve hat kuştin. Kuştina wî yek ji beşên pêşîn ên xemgîn ên destanê ye, trajediya durustiya hatî cezakirin; hem birûmetiya Exrîret hem jî zulma kûr a Efrasiyab piştrast dike, padîşahê tirsnak ê ku birayê xwe bi xwe jî dikuje.
Yek Ji Her Du Tûraniyên Birûmet
Exrîret di Şahnameyê de cihekî taybet digire, wek yek ji tenê du Tûraniyan ku bi awayekî bi tevahî erênî tên nîşandan; yê din Pîran ê birûmet e, wezîrê zana yê nifşeke paşê. Di destaneke ku çîroka dirêj a şerên di navbera Îran û Tûranê de bi gelemperî ji aliyê Îranî ve dibêje û piraniya Tûraniyan wek dijmin û gelek ji wan wek kesayetiyên xerab nîşan dide de, cudakirina Exrîret û Pîran wek kesayetiyên xwedî birûmetiya rastîn û bêleke girîng e.
Her du Tûraniyên birûmet, Exrîret di şerên pêşîn de û Pîran di şerên Siyawiş û Key Xusrew de, naskirina destanê ya ku başî û durustî di nav dijmin de jî dikarin bên dîtin nîşan didin. Her du bi dilovanî, hesta dadweriyê û xwesteka aşitiya di navbera her du welatan de tên nasîn û her du bi awayekî trajîk ji zulm û xiyaneta Tûraniyên din ên wek Efrasiyab û Gersîwez cuda ne. Danîna Exrîret û Pîran bi hev re wek her du Tûraniyên durust comerdiya exlaqî ya Şahnameyê vedide, amadebûna wê ya rûmetdayîna birûmetiyê li her cihê derdikeve, heta di rêzên dijminê mezin ê Îranê de. Digel şervanê xwedî edeba pehlewanî Hûman ev kesayetiyên birûmet tevliheviyeke exlaqî didin Tûranê; nîşan didin ku neteweya dijmin hemû xerab nebû, lê kesayetiyên xwedî başiya rastîn di nav wê de hebûn. Exrîret, wek yê herî pêşîn ê van Tûraniyên birûmet û şehîdê rehma xwe, cihekî bi rûmeteke taybet digire, mîrzayê durust ê ku başiya wî di malbata tarî ya Tûranê de dibirqî û bi jiyana xwe berdêla wê da. Taybetiya wî wek yek ji her du Tûraniyên birûmet di girîngiya wî ya di destanê de navendî ye.
Sembolîzm û Wate
Exrîret berî her tiştî îdeala durustî û rehmê û trajediya başiya hatî cezakirin tîne ziman. Wek mîrzayê dilnerm û dilovan ê esîr ji kuştinê parastin û aşitî xwest, ew fazîletên rehm, dadwerî û xwesteka lihevhatinê nîşan dide, li hember zulm û tolhildanxwaziya xizmên xwe. Bi kuştina wî ji bo heman fazîletan ew trajediya kesayetiya durust a ji aliyê xeraban ve hatî hilweşandin tîne ziman, mirovê baş ê ji bo başiya xwe şehîd bûye, mijareke ku bi dîtina exlaqî ya kûr a destanê re deng vedide.
Exrîret herwiha naskirina destanê ya ku birûmetî di nav dijmin de jî dikare bê dîtin û tevliheviya wê ya exlaqî di nîşandana Tûranê de tîne ziman. Wek yek ji her du Tûraniyên bi tevahî birûmet nîşan dide ku neteweya dijmin hemû xerab nebû, lê kesayetiyên xwedî durustiya rastîn di nav wê de hebûn. Başiya wî wek ronahiyek li hember tarîtiya zulma Efrasiyab disekine. Çîroka wî wêneya Efrasiyab di destanê de jî kûrtir dike; kuştina birayê xwe yê dilnerm kûrahiya tevahiya zalimtiya wî eşkere dike û birakujiya kevn a di reha dijberiyê de vedide. Di van hemûyan de Exrîret kesayetiyeke watedar û dilêş e, îdealên rehm û durustiyê, trajediya başiya hatî cezakirin û naskirina comerd a destanê ya birûmetiyê di nav dijminên xwe de jî tîne ziman. Ew mîrzayê durust e ku rehma wî bû berdêla jiyana wî, şehîdê başiya xwe û yek ji ronahiyên exlaqî yên Şahnameya pêşîn, ku di nav şerên dirêj û tal ên Îran û Tûranê de bi rûmet tê bîranîn.
Exrîret û Kurd
Exrîret, mîna hemû kesayetiyên Şahnameyê, beşek ji mîrata destanî û mîtolojîk a hevpar a gelên Îranî ye, kevneşopiyeke ku Kurd bi Faris, Lur û yên din ên cîhana Îranî re parve dikin. Destana mezin a Firdewsî, bi leheng û trajediyên xwe, mîrata hevpar a van gelan e; ew kevneşopiya mîtolojîk a kevn a Îranî ya ku destan jê derketiye parve dikin. Bi rastgoî û rastî divê Exrîret û Malbata Tûranê wek beşek ji vê mîrata hevpar bên nasîn, li şûna kesayetiyên tenê Kurdî.
Ji bo Kurdan, wek gelekî Îranî, kesayetî û çîrokên Şahnameyê beşek ji cîhana firehtir a çandî û mîtolojîk a ku ew jê ne ne. Destan û kesayetiyên wê yên hem Îranê hem Tûranê di mîrata fireh a Îranî ya ku Kurd parve dikin de cih digirin. Kesayetiya Exrîret, mîrzayê Tûranî yê durust ê ji bo rehma xwe şehîd bûye, beşek ji xezîneya hevpar a kevneşopiya destanî ya Îranî ye ku li seranserê welatên Îranî tê nasîn û hêjakirin. Ji ber vê yekê dema em Exrîret pêşkêş dikin em ne lehengekî bi taybetî Kurdî, lê yek ji kesayetiyên birûmet ên destana Îranî ya hevpar pêşkêş dikin, mîrzayê bi rehm ê Tûranê, aîdî mîrata ku Kurd bi gelên din ên cîhana Îranî re parve dikin. Herwiha girîng e bê bîranîn ku Tûraniyên destanê gelekî efsaneyî ne, ku di çîrokê de ji neseba Tûr, kurê Ferîdûn, ne û divê bi hêsanî bi tu neteweya nûjen re neyên wekhevkirin. Ev çarçoveya rastgo Exrîret bi rastî di nav kevneşopiya fireh û dewlemend a destana Îranî de cih dide ku Kurd, wek gelekî Îranî, digel cîranên xwe mîratgirên wê ne.
Nîqaş û Têgihiştinên Şaş
Gelo Exrîret lehengekî bi taybetî Kurdî ye? Na; girîng e ku mirov li ser vê xalê zelal û rastgo be. Exrîret kesayetiyeke Şahnameya Farisî ye û beşek ji mîrata destanî ya hevpar a gelên Îranî ye, kevneşopiyek ku Kurd bi Faris, Lur û yên din ên cîhana Îranî re parve dikin, li şûna kesayetiyeke tenê Kurdî. Bi rastî ew mîrzayê Tûranê, hevrikê efsaneyî yê Îranê, ye. Wek gelekî Îranî Kurd beşdarê mîrata fireh a Îranî ya destanê ne; kesayetiyên wê yên hem Îranê hem Tûranê beşek ji kevneşopiya hevpar a Îranî ne. Daxwazkirina Exrîret wek bi taybetî Kurdî ne rast e; ew li şûna wê aîdî destana Îranî ya hevpar e ku Kurd digel cîranên xwe mîratgirên wê ne.
Gelo hemû Tûranî kesayetiyên xerab bûn? Na, Exrîret digel Pîran ê birûmet û Hûman ê xwedî edeba pehlewanî yek ji delîlên herî zelal ên vê yekê ye. Tevî ku destan şeran bi gelemperî ji aliyê Îranî ve dibêje û gelek Tûranî, berî her tiştî Efrasiyab û Gersîwez ê xayîn, wek dijmin û kesayetiyên xerab nîşan dide, bi eşkere Exrîret û Pîran wek Tûraniyên xwedî kesayetiyeke bi tevahî erênî cuda dike. Ev naskirina birûmetiya rastîn di nav dijmin de yek ji taybetmendiyên herî baş ên dîtina exlaqî ya destanê ye. Exrîret, mîrzayê dilnerm ê ji bo rehma xwe şehîd bûye, yek ji mînakên wê yên herî dilêş e.
Çima nivîsîna navê wî ew qas cihêreng e? Nav bi çend şiklan xuya dibe, Exrîret, Exrîras, Exrîrath û yên din, ku veguhastina navê kevn di nav ziman û kevneşopiyên destnivîsên cuda de di nav sedsalan de vedide. Cihêrengiya wiha di nav navên Şahnameyê de hevpar e; ew ji şiklên Îranî yên kevntir hatine û di dîroka dirêj a nivîsê de bi awayên cuda hatine nivîsîn. Kesayetî heman e: birayê durust ê Efrasiyab, kurê Peşeng, ku ji bo rehma xwe ya li esîrên Îranî şehîd bûye. Cihêrengiya nivîsînê tenê taybetmendiyeke dîroka dirêj a navê wî ye û ne pêwîst e derbarê nasnameya vî mîrzayê birûmet û trajîk ê Tûranê de tevliheviyê çêbike.
Mijarên Têkildar
Efrasiyab: padîşahê tirsnak ê Tûranê, birayê Exrîret û kujerê wî
Gersîwez: birayê xayîn ê Exrîret û Efrasiyab
Pîran Vîse: Tûraniyê birûmet ê din ê destanê
Hûman: fermandarê Tûranî yê xwedî edeba pehlewanî
Nowzer: padîşahê Îranî yê şerên ku Exrîret tê de rehm nîşan da
Zal: lehengê Îranî yê Exrîret ji bo rizgarkirina esîran bi dizî pê re li hev hat
Ferîdûn: bavkalê hem Îranê hem Tûranê
Îrec: kurê birûmet ê Ferîdûn ê ku kuştina wî dijberî dest pê kir
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Exrîret di Şahnameyê de kî ye?
Exrîret, ku Exrîras jî tê nivîsîn, mîrzayekî Tûranî yê Şahnameyê ye, navdar wek yek ji tenê du Tûraniyan (digel Pîran) ku bi tevahî erênî tên nîşandan. Ew kurê padîşahê Tûranî Peşeng û birayê Efrasiyab û Gersîwez e. Berevajî birayê xwe yê hov Efrasiyab, Exrîret dilovan û dilnerm bû û aşitî di navbera Îran û Tûranê de dixwest. Dema ji rehmê eşrafên Îranî yên esîr ji kuştinê parastin, Efrasiyab ew kuşt û wî kir şehîdê başiya xwe.
Çima Efrasiyab Exrîret kuşt?
Efrasiyab Exrîret kuşt ji ber ku Exrîret ji rehmê eşrafên Îranî yên esîr ji kuştinê parastin. Di şerên dema padîşahiya Padîşah Nowzer de Tûraniyan gelek eşrafên Îranî esîr kirin. Efrasiyab dixwest wan bikuje û berpirsiyariya wan spart Exrîret. Lê Exrîret nedikarî kuştina wan qebûl bike û plan kir ku wan biparêze û azad bike; tê gotin ku bi dizî bi leheng Zal re li hev hat. Dema Efrasiyab haydar bû, birayê xwe bi xiyanetê tawanbar kir û kuşt.
Çima Exrîret birûmet tê dîtin?
Exrîret birûmet tê dîtin ji ber ku, berevajî xizmên xwe yên zalim, dilovan û dilnerm bû, aşitî di navbera Îran û Tûranê de dixwest û ji rehmê esîrên Îranî ji kuştinê parastin, heta bi berdêla jiyana xwe jî. Şahname wî digel Pîran wek yek ji tenê du Tûraniyên bi awayekî bi tevahî erênî tên nîşandan cuda dike. Dilovanî, xwesteka aşitiyê û şehîdbûna wî ji bo başiya xwe wî dikin yek ji kesayetiyên destana pêşîn ên herî durust û yên ku herî zêde hemdiliya mirov dikşînin.
Malbata Exrîret kî bûn?
Exrîret kurê Peşeng, padîşahê Tûranê, û birayê Efrasiyab ê ku bû padîşahê tirsnak ê Tûranê û dijminê sereke yê Îranê, û Gersîwez ê ku bû komplogerekî xayîn, bû. Malbat ji malbata padîşahî ya Tûranê bû, ji neseba Tûr, yek ji her sê kurên padîşahê leheng Ferîdûn. Di nav vê malbata ku bi dijberiya kevn û zulma Efrasiyab tê nasîn de Exrîret wek kesayetiya dilnerm û durust a yekane cuda bû.
Her du Tûraniyên birûmet ên Şahnameyê kî ne?
Her du Tûraniyên ku di Şahnameyê de bi awayekî bi tevahî erênî tên nîşandan Exrîret û Pîran in. Exrîret, birayê dilnerm ê Efrasiyab, aîdî şerên pêşîn e û ji bo parastina esîrên Îranî ji kuştinê şehîd bû. Pîran, wezîrê zana yê Efrasiyab, aîdî şerên paşê yên Siyawiş û Key Xusrew e. Her du bi dilovanî, dadwerî û xwesteka aşitiyê tên nasîn û her du ji zulma Tûraniyên din cuda ne; ev naskirina destanê ya birûmetiyê di nav dijmin de jî vedide.
Gelo Exrîret lehengekî Kurdî ye?
Exrîret kesayetiyeke Şahnameya Farisî ye û beşek ji mîrata destanî ya hevpar a gelên Îranî ye, kevneşopiyek ku Kurd bi Faris, Lur û yên din ên cîhana Îranî re parve dikin, li şûna kesayetiyeke tenê Kurdî. Bi rastî ew mîrzayê Tûranê, hevrikê efsaneyî yê Îranê, ye. Wek gelekî Îranî Kurd beşdarê mîrata fireh a Îranî ya destanê ne; kesayetiyên wê yên hem Îranê hem Tûranê beşek ji kevneşopiya hevpar a Îranî ne ku Kurd digel cîranên xwe mîratgirên wê ne.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Kesayetiyên Şahnameya Firdewsî - Iraj Bashiri
Efrasiyab (Padîşahê Tûranî) - Encyclopaedia Iranica
Şahname - Encyclopaedia Iranica