Destpêk
Hûman yek ji lehengên Tûranî yên herî hêjakirî yên Şahnameyê, Pirtûka Padîşahan a Farisî, ye: fermandarekî bi hêz ê Tûranê, birayê Pîran ê birûmet, ku wêrekî, dilsozî û edeba pehlewaniya wî ew qas mezin bûn ku Îranî jî, dijminên wî yên hemû jiyanê, pesnê wî didan. Di destaneke ku çîroka dirêj a şerên di navbera Îran û Tûranê de bi gelemperî ji aliyê Îranî ve dibêje de Hûman yek ji kesayetiyên kêm ên neteweya dijmin e ku bi birûmetî û rûmeta rastîn tê nîşandan.
Hûman kurê Vîse û endamê pêşeng ê duyem ê eşîra mezin a Vîse, piştî birayê xwe Pîran, bû. Ew fermandarê leşkerê Tûranî yê bi pileya herî bilind bû, şervanekî mêrxas û xwedî edeba pehlewanî ku di şerên dirêj de di xizmeta padîşahê Tûranî Efrasiyab de şer kir. Dawiya wî di şerê mezin ê Duwazdeh Rox de hat, dema lehengê Îranî Bîjen di şerê yek bi yek de ew kuşt, mirineke hêja ji bo pehlewanekî hêja.
Mîna hemû kesayetiyên Pirtûka Padîşahan, Hûman beşek ji mîrata destanî ya hevpar a gelên Îranî ye, kevneşopiyeke ku Kurd bi Faris, Lur û yên din ên cîhana Îranî re parve dikin. Nasîna Hûman naskirina rûyê birûmettir ê dijmin di destana mezin de ye, lehengê Tûranî ku edeba pehlewanî û mêrxasiya wî pesnê dijminên wî jî bidest xistin. Herwiha nirxandina şiyana destanê ye ku heta di nav dijberiya dirêj a Îran û Tûranê de jî li her cihê ku wêrekî û birûmetî tên dîtin rûmet dide wan. Ew yek ji lehengên herî baş ên aliyê din e.
Naverok
Fermandarê Herî Bilind ê Tûranê
Edeba Pehlewanî ya Dijmin Jî Hêja Dibîne
Hûman Kî Ye?
Hûman, ku Human an Homan jî tê nivîsîn, yek ji lehengên Tûranî yên herî navdar ên Şahnameyê ye. Ew ji neseba Tûr û kurê Vîse ye, birayê Pîran ê birûmet û piştî wî endamê pêşeng ê duyem ê eşîra Vîse; wek fermandarê herî bilind ê leşkerê Tûranî tê jimartin. Hûman bi wêrekî, dilsozî û edeba pehlewaniya xwe hêja tê dîtin, taybetmendiyên ku ew qas eşkere ne ku Îranî jî, dijminên hemû jiyanê yên Tûranê, kesayetiya wî hêja dibînin. Di şerên dirêj ên di navbera Îran û Tûranê de di xizmeta padîşahê Tûranî Efrasiyab de şer kir û di şerê yek bi yek ê bi lehengê Îranî Bîjen re di şerê mezin ê Duwazdeh Rox de mir. Ew wek yek ji pehlewanên Tûranî yên herî birûmet û hêjakirî tê bîranîn, dijminekî hêja û xwedî edeba pehlewanî yê Îranê.
Malbata Vîse
Hûman ji Malbata Vîse ye, eşîra Tûranî ya herî girîng a Şahnameyê û hevrikê mezin ê malbatên lehengî yên Îranê li aliyê Tûranî. Vîsegan ji neseba Tûr, bavkalê Tûraniyan, bûn û di bin padîşah Efrasiyab de wek malbata şervan a pêşeng û fermandarên Tûranê xizmet kirin. Eşîr navê xwe ji Vîse, bavê Hûman û birayên wî, wergirt, ferîqekî leşkerê Tûranê.
Vîse çend kurên şervanên Tûranê hebûn, di nav de Pîran, wezîr û fermandarê sereke yê zana û birûmet; Hûman, fermandarê meydanê yê bi pileya herî bilind; û yên din wek Barman, Nestîhan, Lehhak û Ferşîdwerd. Ji wan Pîran û Hûman ji hemûyan pir girîngtir bûn, her du endamên pêşeng ên eşîrê; Pîran wek wezîrê zana û spahbedê Efrasiyab û Hûman wek fermandarê leşkerê yê pêşeng. Ji ber vê yekê Malbata Vîse malbata şervan a mezin a Tûranê bû, li aliyê dijmin heyîna li hember malbatên Îranî yên wek Malbata Gûderz. Girîng e ku eşîra Vîse ji malbata Efrasiyab bi xwe cuda ye; Vîsegan malbata birûmet a mezin a di xizmeta taca Tûranî de bû. Nasnameya Hûman wek endamekî pêşeng ê vê eşîra Tûranî ya herî girîng û birayê Pîranê birûmet cihê wî di destanê de wek yek ji pehlewanên pêşeng ên Tûranê diyar dike.
Xalên Sereke
Hûman yek ji lehengên Tûranî yên herî navdar û hêjakirî yên Şahnameyê ye.
Ew kurê Vîse û birayê Pîranê birûmet e.
Fermandarê leşkerê Tûranî yê bi pileya herî bilind bû.
Bi wêrekî, dilsozî û edeba pehlewaniya xwe hêja tê dîtin.
Îranî jî, dijminên wî yên hemû jiyanê, kesayetiya wî hêja dibînin.
Leheng Bîjen di şerê Duwazdeh Rox de ew kuşt.
Agahiyên Kurt
Nav: Hûman (Human, Homan jî)
Rol: Fermandarê leşkerê Tûranî yê bi pileya herî bilind
Eşîr: Malbata Vîse
Bav: Vîse
Birayê navdar: Pîran, wezîrê birûmet ê Tûranê
Xizmeta wî: Ji Efrasiyab, padîşahê Tûranê, re
Navdariya wî: Wêrekî, dilsozî û edeba pehlewanî
Hêjakirina wî: Heta ji aliyê dijminên wî Îraniyan ve jî
Mirin: Bîjen di Duwazdeh Rox de ew kuşt
Mîrat: Kevneşopiya destanî ya hevpar a Îranî
Birayê Pîran
Cihê Hûman di destanê de bi yê birayê wî yê navdar Pîran, wezîr û fermandarê sereke yê zana û birûmet ê Tûranê, re bi nêzîkî ve girêdayî ye. Pîran yek ji kesayetiyên tevahiya Şahnameyê yên herî hêjakirî ye, Tûraniyekî birûmet û aşitîxwaz ku digel Exrîret yek ji pir kêm Tûraniyan e ku destan bi awayekî bi tevahî erênî nîşan dide. Wek birayê Pîran û endamê pêşeng ê duyem ê eşîra Vîse Hûman beşdarê birûmetî û rûmeta ku malbat, bi taybetî Pîran, pê navdar bû ye.
Her du bira bi hev re di serê doza Tûranî de sekinîn, Pîran wek wezîr û fermandarê sereke yê zana ku li cihê dikarî hewl dida pevçûnê nerm bike û bi rûmet kiryar bike, û Hûman wek fermandarê meydanê yê pêşeng, şervanê bi hêz ê leşkerê. Dema Pîran berî her tiştî bi zanabûn, birûmetî û xwesteka aşitiyê tê nasîn, Hûman bi mêrxasiya şerî û edeba pehlewanî tê nasîn; her du bira bi hev re rûyê herî birûmet ê Tûranê nîşan didin. Girêdana Hûman bi Pîranê birûmet re wêneya wî bi xwe wek pehlewanekî hêja û xwedî edeba pehlewanî xurttir dike, ji kesayetiyên xayîn û bêrûmet ên dîwana Tûranî yên wek Gersîwezê komploger cuda. Di hevkariya her du birayan de, Pîranê zana û Hûmanê mêrxas, destan cotek rêberên bi rastî birûmet dide Tûranê, hevrikên hêja yên lehengên Îranê. Nasnameya Hûman wek birayê Pîranê hezkirî di cihê wî yê birûmet di kevneşopiyê de navendî ye.
Fermandarê Herî Bilind ê Tûranê
Hûman pileya fermandarê herî bilind ê leşkerê Tûranî hebû, generalê meydanê yê pêşeng ê Tûranê di bin padîşah Efrasiyab û fermandarê sereke Pîran de. Bi vê rolê kesayetiyeke pêşeng a şerên dirêj ên di navbera Îran û Tûranê de bû, hêzên Tûranî li meydanê bi rê ve dibir û di gelek seferên serdema lehengiyê de di şer de bi pehlewanên Îranê re rû bi rû dibû.
Wek fermandarê pêşeng ê leşkerên Tûranê Hûman her dem di nav şeran de bû, şervanekî bi hêz û mêrxas ku jêhatîbûna wî ew kir yek ji pehlewanên herî tirsnak ên aliyê dijmin. Di şer û seferên mezin de beşdar bû, di nav de şerên şevê yên navdar û têkoşînên dirêj ên di navbera her du neteweyan de; di gelek beşên li dû hev de di nav kesayetiyên Tûranî yên pêşeng de tê tomarkirin. Fermandariya wî ya bilind û mêrxasiya wî ya şerî wî kirin kesayetiyeke navendî ya xebata şerî ya Tûranê, di nav fermandarên Tûranê de tenê piştî birayê wî Pîran. Di gelek pevçûnên di navbera lehengên Îranê û pehlewanên Tûranê de Hûman yek ji şervanên sereke yên dijmin bû, hevrikekî hêja û xeternak ji bo lehengên Îranî. Rola wî wek fermandarê herî bilind ê leşkerê Tûranî ew di navenda vegotina navendî ya destanê de cih dide, şerên dirêj û tal ên di navbera Îran û Tûranê de, wek yek ji pehlewanên pêşeng ên aliyê Tûranî.
Edeba Pehlewanî ya Dijmin Jî Hêja Dibîne
Taybetmendiya herî balkêş a wêneya Hûman di Şahnameyê de hêjakirina ku ji Îraniyan jî, dijminên xwe yên hemû jiyanê, bidest dixe ye. Wêrekî, dilsozî û edeba pehlewaniya wî ew qas mezin bûn ku destan lehengên Îranî yên di şerên dirêj de li dijî wî şer kirin jî wek kesên ku kesayetî û tevgera wî hêja dibînin nîşan dide. Ev rûmeteke kêm û girîng a destanê ye, ku bi gelemperî Tûraniyan wek dijmin û êrîşkar nîşan dide.
Ev hêjakirin şiyana destanê vedide ku li her cihê birûmetî û mêrxasî tên dîtin rûmet bide wan, heta di rêzên dijmin de jî. Hûman, tevî ku Tûraniyek û dijminê Îranê yê hemû jiyanê ye, wek lehengekî xwedî edeba pehlewanî û rûmeta rastîn tê nîşandan, di şer de wêrek, ji padîşah û gelê xwe re dilsoz û bi birûmetiya hêjayî pehlewanekî mezin tevdigere. Di vê de ji kesayetiyên xayîn û bêrûmet ên dîwana Tûranî cuda ye û digel birayê xwe Pîran û Exrîretê birûmet di nav Tûraniyên ku destan bi rûmet û hêjakirina rastîn nîşan dide de cih digire. Nîşandana lehengên Îranî bi xwe wek hêjakirên Hûman awayê destanê ye ku wî wek hevrikekî hêja nîşan bide, dijminekî ji bo mêrxasî û edeba pehlewaniya xwe heta ji aliyê kesên li dijî wî şer kirin ve jî rûmet dibîne. Ev wêne birûmetî û maqamekî taybet dide Hûman û yek ji taybetmendiyên herî baş ên Şahnameyê vedide: naskirina wê ku rûmet, wêrekî û edeba pehlewanî fazîletên ku li her cihê derdikevin divê hêja bên dîtin in, heta di dijmin de, û amadebûna wê ku rûmeta hêjayî dijminên Îranê wek pehlewanên hêja û birûmet bide wan. Hûman mînaka herî bilind a dijminê xwedî edeba pehlewanî di destanê de ye.
Mirina Di Duwazdeh Rox de
Dawiya Hûman di şerê mezin ê Duwazdeh Rox, Davazdah Rokh, de hat, yek ji şerên Şahnameyê yên berê rêkxistî û herî hêjakirî ku tê de encama şer bi şerên yek bi yek ên di navbera pehlewanên hilbijartî yên Îran û Tûranê de hate diyarkirin. Di vê şerê mezin de Hûmanê mêrxas di şerê yek bi yek de bi destê lehengê Îranî Bîjen, kurê Gîv û pehlewanê Malbata Gûderz, ket.
Mirina Hûman bi destê Bîjen bûyereke balkêş a şeran bû, hilweşîna yek ji pehlewanên pêşeng ên Tûranê. Destan dibêje Hûman dijberî hêzên Îranî kir û di şer de bi Bîjen re rû bi rû bû; piştî têkoşîneke bi zahmet fermandarê Tûranî hate kuştin. Aliyê Tûranî mirina wî bi kûrahî hîs kir û şerên din piştî wê hatin, di nav de êrîşeke şevê ku Bîjen birayê Hûman Nestîhan jî kuşt. Hilweşîna Hûman, fermandarê herî bilind ê Tûranê, yek ji serkeftinên girîng ên Îranî yên şerên dirêj û pîvanek ji jêhatîbûna Bîjenê ciwan bû ku li ser dijminekî ew qas bi hêz serketibû. Lê di mirina xwe de jî Hûman rûmet û maqamê xwe diparêze: wek pehlewanekî wêrek û hêja dikeve û di şerê yek bi yek ê mêrxas de wek ji lehengekî mezin re guncaw e bi dawî tê, li şûna ku bi xiyanet an şermezariyê bimire. Mirina Hûman di Duwazdeh Rox de dawiyeke guncaw a şervanekî xwedî edeba pehlewanî ye, hevrikekî hêja ku bi rûmet şer kir û ket. Ew di nav şerên bîranîndar ên yek ji şerên herî mezin ên destanê de cih digire.
Sembolîzm û Wate
Hûman berî her tiştî îdeala dijminê birûmet û xwedî edeba pehlewanî tîne ziman, hevrikê hêja ku kesên bi wî re şer dikin jî hêja dibînin. Di destaneke ku ji dijberiya dirêj a di navbera Îran û Tûranê de bi gelemperî ji aliyê Îranî ve dibêje de Hûman mînaka herî bilind a dijminê birûmet e, Tûraniyê ku wêrekî, dilsozî û edeba pehlewaniya wî heta hêjakirina Îraniyan jî bidest dixe. Destan di wî de naskirina xwe tîne ziman ku rûmet û mêrxasî fazîletên ku li her cihê tên dîtin divê hêja bên dîtin in, heta di dijmin de, û şiyana xwe ya dayîna rûmeta hêjayî dijminên Îranê wek pehlewanên hêja.
Hûman herwiha birûmetiya Malbata Vîse û tevliheviya wêneya destanê ya Tûranê tîne ziman. Digel birayê xwe Pîran û Exrîretê birûmet Hûman nîşan dide ku Tûranî, tevî ku dijmin in, hemû bi yek şiklî wek kesayetiyên xerab nayên nîşandan. Kesayetiyên xwedî rûmet û edeba pehlewaniya rastîn di nav wan de hene, hevrikên hêja yên lehengên Îranê. Di vê de destan tevlihevî û comerdiyeke exlaqî tîne ziman ku wê ji alîgiriyeke tenê bilindtir dike; li her du aliyên pevçûna mezin birûmetiyê nas dike. Bi mirina xwe ya mêrxas a di şerê yek bi yek de Hûman îdeala şervanê ku bi rûmet şer dike û dikeve tîne ziman, wek pehlewanekî wêrek bi dawî tê, li şûna mirina bi xiyanet an şermezariyê. Ji ber vê yekê Hûman kesayetiyeke watedar e, îdeala destanê ya edeba pehlewanî, şiyana wê ya rûmetdayîna dijminê hêja û birûmetiya rastîn a kesayetiyên herî baş ên Tûranê tîne ziman. Ew yek ji hevrikên Îranê yên herî birûmet e, pehlewanekî xwedî edeba pehlewanî ku dijminên wî jî rûmet didinê û şahidiya comerdiya exlaqî ya destana mezin e.
Hûman û Kurd
Hûman, mîna hemû kesayetiyên Şahnameyê, beşek ji mîrata destanî û mîtolojîk a hevpar a gelên Îranî ye, kevneşopiyeke ku Kurd bi Faris, Lur û yên din ên cîhana Îranî re parve dikin. Destana mezin a Firdewsî, bi leheng û şerên xwe, mîrata hevpar a van gelan e; ew kevneşopiya mîtolojîk a kevn a Îranî ya ku destan jê derketiye parve dikin. Bi rastgoî û rastî divê Hûman û Malbata Vîse wek beşek ji vê mîrata hevpar bên nasîn, li şûna kesayetiyên tenê Kurdî.
Ji bo Kurdan, wek gelekî Îranî, kesayetî û çîrokên Şahnameyê beşek ji cîhana firehtir a çandî û mîtolojîk a ku ew jê ne ne. Destan û pehlewanên wê yên hem Îranê hem Tûranê di mîrata fireh a Îranî ya ku Kurd parve dikin de cih digirin. Kesayetiya Hûman, fermandarê Tûranî yê xwedî edeba pehlewanî ku dijminên wî jî hêja dibînin, beşek ji xezîneya hevpar a kevneşopiya destanî ya Îranî ye ku li seranserê welatên Îranî tê nasîn û hêjakirin. Ji ber vê yekê dema em Hûman pêşkêş dikin em ne lehengekî bi taybetî Kurdî, lê yek ji kesayetiyên birûmet ên destana Îranî ya hevpar pêşkêş dikin, pehlewanê xwedî edeba pehlewanî yê Tûranê, aîdî mîrata ku Kurd bi gelên din ên cîhana Îranî re parve dikin. Herwiha girîng e bê bîranîn ku Tûraniyên destanê gelekî efsaneyî ne, ku di kevneşopiya paşê de gelek caran bi gelên bakur û rojhilat ve tên girêdan û divê bi hêsanî bi tu neteweya nûjen re neyên wekhevkirin. Ev çarçoveya rastgo Hûman bi rastî di nav kevneşopiya fireh û dewlemend a destana Îranî de cih dide ku Kurd, wek gelekî Îranî, digel cîranên xwe mîratgirên wê ne.
Nîqaş û Têgihiştinên Şaş
Gelo Hûman lehengekî bi taybetî Kurdî ye? Na; girîng e ku mirov li ser vê xalê zelal û rastgo be. Hûman kesayetiyeke Şahnameya Farisî ye û beşek ji mîrata destanî ya hevpar a gelên Îranî ye, kevneşopiyek ku Kurd bi Faris, Lur û yên din ên cîhana Îranî re parve dikin, li şûna kesayetiyeke tenê Kurdî. Bi rastî Hûman lehengê Tûranê, hevrikê efsaneyî yê Îranê, ye, ne lehengê Îranê bi xwe. Wek gelekî Îranî Kurd beşdarê mîrata fireh a Îranî ya destanê ne; kesayetiyên wê yên hem Îranê hem Tûranê beşek ji kevneşopiya hevpar a Îranî ne. Daxwazkirina Hûman wek bi taybetî Kurdî ne rast e; ew li şûna wê aîdî destana Îranî ya hevpar e ku Kurd digel cîranên xwe mîratgirên wê ne.
Gelo hemû Tûranî di Şahnameyê de kesayetiyên xerab bûn? Na, Hûman yek ji delîlên herî baş ên vê yekê ye. Tevî ku destan çîroka şeran bi gelemperî ji aliyê Îranî ve dibêje û gelek Tûranî, di nav de padîşah Efrasiyab û Gersîwez ê xayîn, wek dijmin û kesayetiyên xerab tên nîşandan, destan kesayetiyên Tûranî yên xwedî birûmetî û rûmeta rastîn jî dihewîne. Hûman, birayê wî Pîran û Exrîretê birûmet heta ji aliyê Îraniyan ve jî hêja tên dîtin û wek pehlewanên birûmet û xwedî edeba pehlewanî tên nîşandan. Ev tevliheviya exlaqî, naskirina birûmetiyê li aliyê dijmin, yek ji taybetmendiyên herî baş ên destanê ye û Hûman di nav şervanên Tûranê de mînaka wê ya herî bilind e.
Gelo Hûman û kesayetiyên din ên xwedî navên wek wî heman kes in? Di nav gelek kesayetiyên Şahnameyê de gelek nav hene û ji bo cudakirina wan baldarî pêwîst e. Hûmanê li vir tê nîqaşkirin fermandarê Tûranî yê navdar e, kurê Vîse û birayê Pîran, yek ji pehlewanên pêşeng ên Tûranê. Divê ji kesên din ên xwedî navên wek wî yên li cihên din ên destanê û kevneşopiya Îranî bê cudakirin. Ev Hûman, birayê Pîran yê xwedî edeba pehlewanî û fermandarê herî bilind ê leşkerê Tûranî ku Bîjen di Duwazdeh Rox de ew kuşt, lehengê navdar û hêjakirî ye. Wek her dem di destana mezin de baldariya nesebê, li vir kurê Vîse û birayê Pîran, di nav gelek navên kevneşopiyê de alîkarî dide naskirina rast a kesayetiyê.
Mijarên Têkildar
Pîran Vîse: birayê birûmet ê Hûman, wezîrê zana yê Tûranê
Efrasiyab: padîşahê Tûranê yê Hûman xizmeta wî kir
Bîjen û Manîje: Bîjen, lehengê ku Hûman kuşt
Gersîwez: Tûraniyê xayîn, wêneya berevajî ya Hûmanê birûmet
Siyawiş: mîrzayê ku kuştina wî şer pêş ve birin
Gûderz: rûspiyê Îranî ku malbata wî li dijî Tûranê bû
Gustehm: lehengê Îranî yê Duwazdeh Rox
Şahname: Pirtûka Padîşahan a Farisî, destana mezin a Îranê
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Hûman di Şahnameyê de kî ye?
Hûman, ku Human jî tê nivîsîn, yek ji lehengên Tûranî yên herî navdar ên Şahnameyê ye. Ew kurê Vîse û birayê Pîranê birûmet e, endamê pêşeng ê duyem ê eşîra Vîse û fermandarê leşkerê Tûranî yê bi pileya herî bilind. Bi wêrekî, dilsozî û edeba pehlewaniya xwe hêja tê dîtin, taybetmendiyên ku ew qas mezin in ku Îranî jî, dijminên wî yên hemû jiyanê, hêja dibîninê. Di şeran de di xizmeta padîşahê Tûranî Efrasiyab de şer kir û leheng Bîjen di şerê Duwazdeh Rox de ew kuşt.
Çima Îranî jî Hûman hêja dibînin?
Îranî jî, dijminên Hûman ên hemû jiyanê, ji ber wêrekî, dilsozî û edeba pehlewaniya wî ya mezin wî hêja dibînin. Şahname, tevî ku şeran bi gelemperî ji aliyê Îranî ve dibêje, Hûman wek lehengekî xwedî rûmet û birûmetiya rastîn pêşkêş dike ku bi edeba pehlewaniya hêjayî pehlewanekî mezin tevdigere. Ev hêjakirin şiyana destanê vedide ku mêrxasî û birûmetiyê li her cihê tên dîtin bi rûmet bibîne, heta di dijmin de jî; Hûman wek hevrikekî hêja nîşan dide ku kesên li dijî wî şer kirin jî rûmet didinê.
Birayê Hûman kî bû?
Birayê Hûman Pîran bû, wezîr û fermandarê sereke yê zana û birûmet ê Tûranê, yek ji kesayetiyên tevahiya Şahnameyê yên herî hêjakirî. Her du kurên Vîse û endamên pêşeng ên Malbata Vîse, eşîra Tûranî ya herî girîng, bûn. Pîran bi zanabûn û xwesteka aşitiyê tê nasîn û Hûman bi mêrxasiya şerî û edeba pehlewanî; bi hev re rûyê herî birûmet ê Tûranê nîşan didan, cotek rêberên bi rastî birûmet û hevrikên hêja yên lehengên Îranê.
Hûman çawa mir?
Hûman di şerê mezin ê Duwazdeh Rox (Davazdah Rokh) de mir, ku tê de encama şer bi şerên yek bi yek ên di navbera pehlewanên hilbijartî de hate diyarkirin. Hûmanê mêrxas piştî têkoşîneke bi zahmet di şerê yek bi yek de bi destê lehengê Îranî Bîjen, kurê Gîv, ket. Mirina wî serkeftineke balkêş a Îranî û pîvanek ji jêhatîbûna Bîjen bû. Lê di mirinê de jî Hûman rûmeta xwe parast; wek pehlewanekî wêrek û hêja di şerê yek bi yek ê mêrxas de ket, li şûna mirina bi xiyanet an şermezariyê.
Gelo hemû Tûranî di Şahnameyê de kesayetiyên xerab bûn?
Na. Tevî ku destan şeran bi gelemperî ji aliyê Îranî ve dibêje û gelek Tûranî, di nav de Padîşah Efrasiyab û Gersîwezê xayîn, wek dijmin û kesayetiyên xerab nîşan dide, kesayetiyên Tûranî yên xwedî birûmetiya rastîn jî dihewîne. Hûman, birayê wî Pîran û Exrîretê birûmet heta ji aliyê Îraniyan ve jî hêja tên dîtin û wek pehlewanên birûmet û xwedî edeba pehlewanî tên nîşandan. Ev tevliheviya exlaqî, naskirina birûmetiyê li aliyê dijmin, yek ji taybetmendiyên herî baş ên destanê ye û Hûman di nav şervanên Tûranê de mînaka wê ya herî bilind e.
Gelo Hûman lehengekî Kurdî ye?
Hûman kesayetiyeke Şahnameya Farisî ye û beşek ji mîrata destanî ya hevpar a gelên Îranî ye, kevneşopiyek ku Kurd bi Faris, Lur û yên din ên cîhana Îranî re parve dikin, li şûna kesayetiyeke tenê Kurdî. Bi rastî ew lehengê Tûranê, hevrikê efsaneyî yê Îranê, ye. Wek gelekî Îranî Kurd beşdarê mîrata fireh a Îranî ya destanê ne; kesayetiyên wê yên hem Îranê hem Tûranê beşek ji kevneşopiya hevpar a Îranî ne ku Kurd digel cîranên xwe mîratgirên wê ne.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Human, Kurê Vesa - Encyclopaedia Iranica
Bîjen Nestîhan Dikuje - Şahnameya Muzexaneya Fitzwilliam
Şahname - Encyclopaedia Iranica