Destpêk
Di nav lehengên Şahnameyê de Gîv wek mînaka dilsozî û dil û can dayîna xurt dibiriqe. Kurê herî navdar ê rûspî Gûderz û pehlewanê Malbata bi esalet a Karen, Gîv berî her tiştî bi kiryara bêhempa ya lêgerîna xwe ya heft salî tê bîranîn; lêgerîna wî ya bi tenê li welatê Tûranê da ku şahzade windabûyî Key Xusrew bibîne û wî vegerîne welatê wî Îranê.
Şervanekî bihêz, xizmetkarekî dilsoz ê padîşahên xwe û bavê leheng Bîjen, Gîv di şerên dirêj ên li dijî Tûranê de yek ji pehlewanên navendî yên doza Îranî bû. Ew di seferên xeterbar de bi Key Kawûs re çû, di şerên mezin ên serdemê de şer kir û bi dil û can dayîn û wêrekiya xwe di vegerandina padîşahê bi maf û hildana tola Siyawaş ê kuştî de alîkarî kir. Lêgerîna wî ya heft salî yek ji şahidiyên herî dilşewat ên dilsoziyê di tevahiya destanê de ye.
Gîv ji mîrata destanî ya hevpar a gelên Îranî ye, kevneşopiyek ku Kurd bi Farisan û gelên din ên cîhana Îranî re parve dikin; ew fazîletên lehengane yên dilsozî, ragirtin û dil û can dayîna bênefs ji padîşah û welat re di xwe de dihêle. Naskirina Gîv naskirina pehlewanê dilsoz ê ku bêwestaniya wî di salên zehmetiya bi tenê de padîşahê mînak gihand textê wî ye; lehengek ku mezinbûna wî ne tenê di hêza milê wî de, lê di domdariya dilê wî yê dilsoz de ye.
Naverok
Gîv kî bû?
Gîv, ku Giv an Gev jî tê nivîsandin, yek ji lehengên mezin ên Îranî yên Şahnameyê ye, kurê herî pêş ê rûspî Gûderz û pehlewanekî sereke yê Malbata Karen. Şervanekî xwedî wêrekiya bêhempa û dilsoziya neguhêrbar bû; di şerên dirêj ên li dijî Tûranê de xizmeta padîşahên Îranê kir. Berî her tiştî bi lêgerîna xwe ya heft salî navdar e da ku şahzade windabûyî Key Xusrew li Tûranê bibîne û wî vegerîne Îranê. Ew bavê leheng Bîjen û yek ji kesayetên navendî yên serdema lehengane ya Îranî bû.
Kurê Gûderz
Gîv kurê herî navdar ê Gûderz, rûspiyê hêja yê Malbata Karen, bû; bi vî awayî endamê yek ji malbatên şervan ên herî mezin ên Îranê bû, ku tenê malbata Rustem ji wê bilindtir bû. Di dûndana destanê de ev malbat ji Qaren, kurê şervan ê Kawayê hesinkar, dihat; Gîv vê mîrata birûmet a mêrxasî û xizmeta dilsoz a textê bir pêş.
Wek yê herî pêş ê gelek kurên Gûderz, Gîv li serê nifşa nû ya pehlewanên malbata xwe bû. Bavê wî Gûderz rûspiyê pîr ê zana û fermandarê pîr bû; Gîv jî pehlewanê di lûtkeya hêza xwe de bû, lehengê çalak ê ku kiryarên wî di şerên serdema wî de rûmeta malbatê hildigirtin. Girêdana bav û kur yek ji têlên germ ên destanê ye, Gûderzê pîr û Gîvê mêrxas ku di seferên dirêj de li kêleka hev ji bo doza Îranê xizmet dikirin. Malbata Karen di Gîv de yek ji lehengên xwe yên herî mezin dît, kurê ku ji her kesekî din zêdetir rûmeta dûndana bavê xwe parast û zêde kir.
Xalên sereke
Gîv lehengekî mezin ê Şahnameyê, kurê herî pêş ê Gûderz, bû.
Ew pehlewanê Malbata bi esalet a Karen bû.
Wî heft salan li şahzade windabûyî Key Xusrew li Tûranê geriya.
Wî Key Xusrew û dayika wî Ferengîs bi ewlehî anîn Îranê.
Ew di şerên li dijî Tûranê de pehlewanekî sereke bû.
Ew bavê leheng Bîjen bû.
Agahiyên kurt
Nav: Gîv (Giv, Gev jî)
Çavkanî: Şahname, Pirtûka Padîşahan a Farisî
Bav: Gûderz, rûspiyê Malbata Karen
Malbat: Malbata Karen (Gûderz)
Kiryara herî navdar: Lêgerîna heft salî da ku Key Xusrew bibîne
Kesên pê re rizgar kir: Key Xusrew û dayika wî Ferengîs
Kur: Bîjen, lehengê çîroka evînê ya Bîjen û Menîje
Padîşahên xizmeta wan kir: Key Kawûs û Key Xusrew
Fazîlet: Dilsozî, ragirtin, wêrekî, dil û can dayîn
Xelat: Li gor kevneşopiyê, zirxa zincîrî ya Siyawaş
Lêgerîna heft salî
Kiryara Gîv a herî navdar û diyarker lêgerîna wî ya heft salî ye da ku şahzade windabûyî Key Xusrew bibîne. Piştî kuştina şahzade pak Siyawaş li Tûranê, kurê wî Key Xusrew li welatê dijmin di veşartî de ji dayik bûbû û mezin bûbû; mîratgirê bi maf ê Îranê di nav kujerên bavê xwe de bê naskirin dijiya. Dema peyamnêrê xwedayî Sûrûş di xewnekê de ji Gûderz re eşkere kir ku şahzade sax e û tenê Gîv dikare wî vegerîne welat, erk ket ser milê Gîv bi tenê.
Bi vî awayî Gîv bi tenê ket rêya welatê berfireh û dijminane yê Tûranê da ku li şahzadeyekî ku qet nedîtibû bigere, tenê bi nîşaneyên pir kêm ên rêberiya wî. Di heft salên dirêj de li welatê dijmin geriya, zehmetî, xeter û bêhêvîtî kişand, ji nobedar û sîxurên Tûranê dûr ket, deng û xeberên derbarê xortekî bi esalet di nav şivanên geliyên dûr de şopand û qet dest ji lêgerînê berneda. Ev wêneyeke dilsozî û bêwestaniyê ye ku di destanê de hema bêje bêhempa ye: lehengê bi tenê ku ji bo padîşah û welatê xwe heft salên jiyana xwe dide lêgerîneke bi tenê û xeterbar. Di dawiyê de dil û can dayîna wî xelata xwe girt û Gîv Key Xusrewê ciwan, hêviya windabûyî ya Îranê, dît.
Reviya ji Tûranê
Dîtina şahzade tenê nîvê erkê bû; paşê diviya Gîv Key Xusrew bi ewlehî ji Tûranê derxe û vegerîne welatê wî Îranê, di nav welatekî ku dê wan heta mirinê bişopîne gava reviya wan bê eşkerekirin. Gîv şahzade û dayika wî Ferengîs, keça Efrasyab û jinebiya Siyawaş, li hev anîn û ketin rêwîtiya xeterbar a ber bi sînorê Îranî ve.
Dema rev eşkere bû, fermandarê Tûranî Pîran hêz şandin şopandina wan û Gîv mecbûr bû şer bike da ku kesên hêja yên li bin parastina xwe biparêze. Di kiryareke navdar de wî hema bêje bi tenê hêzeke şopîner paş de da; dema Pîran bi xwe bi leşkerkî li dijî wan hat, Gîv rêk xist ku fermandar ji zilamên xwe cuda bike û di şerê yek bi yek de Pîran dîl bigire. Fermandarê dîlgirtî tenê bi navbeynkariya Ferengîs, ku qenciya Pîran a rabirdû ji malbata wê re bi bîr anî, ji kuştinê hate parastin. Bi mêrxasî û çareserdîtina Gîv, şahzade, dayika wî û rizgarkerê wî di dawiyê de gihîştin Îranê û mîratgirê bi maf hate vegerandin; ev şerê mezin ê tolhildanê li dijî Efrasyab dest pê kir.
Pehlewanê Îranê
Ji lêgerîna mezin wêdetir, Gîv di tevahiya şerên serdema xwe de yek ji pehlewanên herî pêş ên Îranê bû; her dem li meydana şer û di encumenên padîşahan de amade bû. Wî xizmeta Key Kawûs û Key Xusrew her duyan kir, di seferan de bi padîşahan re çû û di şerên sereke yên têkoşîna dirêj a li dijî Tûranê de şer kir. Beşdarî seferên xeterbar bû, dîlbûn û zehmetî kişand û di nav koma lehengên ku Rustem ê bihêz di rojên tarî yên hukumdariya Key Kawûs de rizgar kirin bû.
Di şerê mezin ê tolhildanê bi serokatiya Key Xusrew de, Gîv fermandar û pehlewanekî sereke bû; di seferên gihîştî lûtkeyê yên li dijî Tûranê de şer kir û di nav pehlewanên sereke yên Îranê de rawesta. Ew herwiha kesayeteke pêbawer di encumenên padîşahî de bû, di rêxistinkirina leşkeran û nûneriya lehengan li ber padîşah de alîkarî dikir. Di hemû van rolan de Gîv îdeala pehlewanê dilsoz û jêhatî di xwe de hişt, şervanê ku dilsozî û aqilê baş bi hêza wî re hevta bûn û ku di şerên destanê yên herî dirêj û herî dijwar de bi xurtî xizmeta padîşah û welatê xwe kir. Jiyana wî tev xizmeteke bi dil û can dayîn bû, ku lêgerîna heft salî tenê beşa wê ya herî navdar bû.
Bavê Bîjen
Gîv bavê Bîjen bû, yek ji lehengên herî hezkirî yên nifşa ciwantir û lehengê navendî yê çîroka evînê ya navdar a Bîjen û Menîje. Bi vî kurî dûndana Gîv bi tam dilê cîhana lehengane ya Îranî ve hate girêdan; ji ber ku li gor kevneşopiyê dayika Bîjen keça Rustem ê mezin bi xwe bû, Malbata Karen bi malbata yê herî bihêz ê hemû lehengan ve girê dida.
Çîroka evînê ya Bîjen, ku dilê xwe da şahzadeya Tûranî Menîje û Efrasyab ew xist çalekê berî ku Rustem wî rizgar bike, yek ji gewherên Şahnameyê ye; ew cih dide Gîv di dûndana çîrokên herî hêja yên destanê de. Wek bavê Bîjen, Gîv li serê nifşeke din a lehengên malbata xwe disekine, pehlewanê dilsoz ê ku kurê wî mêrxasiya malbatê û şiyana wê ya hem şer hem evînê bir serdemeke nû. Di domdariya ji Gûderz heta Gîv heta Bîjen de destan sê nifşên malbateke mezin dişopîne, her yek biriqîna xwe zêde dike li tomara dirêj û ronahîdar a Malbata Karen.
Sembolîzm û wate
Berî her tiştî Gîv fazîleta dilsoziyê, dil û can dayîna dilsoz û bênefs ji padîşah û welat re, di xwe de dihêle. Lêgerîna wî ya heft salî ya Key Xusrew yek ji wêneyên herî bilind ên bêwestanî û dilsoziyê di destanê de ye: lehengê bi tenê ku ji bo gelê xwe salên jiyana xwe dide erkeke bi tenê û xeterbar, qet li ber zehmetî an bêhêvîtiyê teslîm nabe. Bi wî destan domdariya dilê dilsoz pîroz dike, dilsoziya ku hemû tiştan tehemûl dike û di dawiyê de digihîje armanca xwe.
Ew herwiha yekbûna hêz û dilsoziyê di xwe de dihêle, ku destan wê nîşana pehlewanê rast dibîne. Gîv di şer de bihêz e, lê mezinbûna wî bi qasî jêhatiniya wî di dil û can dayîna wî de ye: di amadebûna wî ya bi temamî dayîna xwe ji xizmeta padîşahê xwe re, parastina bêçareyan û domandina têkoşîna bi tenê di salan de. Li ser Gîv fikirîn li ser bedewiya dilsozî û ragirtinê fikirîn e, lehengiya ne ya kêliyeke birûmet a tenê, lê ya xizmeteke dirêj û dilsoz a di her ezmûnê de domandî. Ew yek ji mînakên herî hezkirî yên Şahnameyê yên lehengê bi dil û can dayîn dimîne, pehlewanê dilsoz ê ku domdariya wî padîşahek vegerand û di rizgarkirina welatê wî de alîkarî kir.
Gîv û Kurd
Gîv ji mîrata destanî ya hevpar a gelên Îranî ye, kevneşopiya Şahnameyê ku Kurd bi Farisan û gelên din ên Îranî re parve dikin. Wek gelekî Îranî yê bi kûrahî di vê cîhana çandî de kok girtiye, Kurd mîratgirên silsileya mezin a lehengên wê ne; pehlewanên Malbata Karen a ku Gîv ji wê ye jî tê de ne, malbatek ku destan dûndana wê digihîne Qaren û Kawayê hesinkar, lehengek ku bi taybetî ji bo Kurdan delal e.
Bi rastgotinî divê bê gotin ku Gîv, wek lehengên din ên Şahnameyê, beşek ji vê kevneşopiya berfirehtir a Îranî ye, ne kesayeteke bi taybetî Kurdî; ew pehlewanê rabirdûya efsanewî ya hevpar a tevahiya gelên Îranî ye. Lê nirxên di çîroka wî de, dilsozî, ragirtin, wêrekî û dil û can dayîna bênefs, gerdûnî ne û li seranserê cîhana çandî ya Îranî deng vedane, di nav Kurdan de jî ku ji demeke dirêj ve destana mezin hêja dîtine. Di Gîv de mîrata hevpar yek ji wêneyên xwe yên herî baş ên pehlewanê dilsoz û bi dil û can dayîn pêşkêş dike, wêneyek ku ya hemû gelên Pirtûka Padîşahan hêja dîtine ye.
Nîqaş û têgihiştinên şaş
Lêgerîna heft salî bi rastî heft sal bû? Hejmar ji kevneşopiya destanî ye û herî baş wek derbirîna dirêjahiya bêhempa û zehmetiya lêgerîna Gîv a bi tenê tê fêmkirin, ne hesabkirineke bi rastî. Xala bingehîn ew e ku Gîv salên jiyana xwe, bi tenê û di xetereke mezin de, dan dîtina şahzade windabûyî Key Xusrew, kiryareke bêwestanî û dil û can dayînê ku di destanê de hema bêje bêhempa ye. Bê rast bi rast girtin an na, dirêjahiya mezin kûrahiya dilsoziya wî û mezinbûna qurbankirina wî diyar dike.
Gîv bi qasî Rustem lehengekî mezin bû? Gîv yek ji pehlewanên herî pêş ên Îranê bû, lê ji cureyeke lehengan a cuda ya Rustem, pehlewanê serdest ê bilind ê destanê, ye. Mezinbûna Gîv ji kiryarên çekan ên ji mirovahiyê wêdetir kêmtir û ji dilsozî, bêwestanî û xizmeta wî ya dilsoz zêdetir tê; ew pehlewanê bi dil û can dayîn e, ne bihêzekî bêhempa. Her du ne hevrik in, lê cureyên hevdu temam dikin; bi rastî li gor kevneşopiyê kurê Gîv Bîjen neviyê Rustem bû, her du malbat bi hev re girê dida. Rûmeta cuda ya Gîv domdariya dil û can dayîna wî ye.
Çîroka Gîv dîrok e? Na; Gîv ji silsileyên efsanewî yên Şahnameyê ye, ne ji dîroka belgekirî; herçiqas Malbata Karen a ku ew ji wê ye di serdemên Partî û Sasanî yên paşê de jî wek malbateke mezin a bi esalet xuya dibe. Gîvê destanî kesayeteke serdema lehengane ye, çîroka wî dewlemend bi wateyên exlaqî ye, lê di qada efsaneyê de ye, ne rastiyên dîrokî. Çîroka wî divê ji bo pesndana wê ya bihêz a dilsozî, ragirtin û dil û can dayînê bê hêjadîtin, ne wek tomara bûyerên rastîn.
Mijarên têkildar
Gûderz: bavê Gîv, rûspiyê Malbata Karen
Key Xusrew: şahzade windabûyî ku Gîv heft salan lê geriya
Ferengîs: dayika Key Xusrew, bi alîkariya Gîv hate anîn Îranê
Pîran: fermandarê Tûranî ku Gîv di revê de dîl girt
Bîjen û Menîje: çîroka evînê ya kurê Gîv Bîjen
Rustem: lehengê herî mezin ê Îranê, bi Bîjen ve xizmê dûndana Gîv
Qaren: bavpîrê Malbata Karen
Şahname: Pirtûka Padîşahan a destanî ku Gîv tê de xuya dibe
Pirsên pir tên kirin
Gîv di Şahnameyê de kî bû?
Gîv yek ji lehengên mezin ên Îranî yên Şahnameyê bû, kurê herî navdar ê rûspî Gûderz û pehlewanê Malbata bi esalet a Karen. Şervanekî xwedî wêrekî û dilsoziya bêhempa bû; di şerên li dijî Tûranê de xizmeta padîşahên Îranê kir. Berî her tiştî bi lêgerîna xwe ya heft salî navdar e da ku şahzade windabûyî Key Xusrew li Tûranê bibîne û wî vegerîne welat. Ew bavê leheng Bîjen bû.
Lêgerîna Gîv a heft salî çi bû?
Piştî kuştina Siyawaş kurê wî Key Xusrew li Tûranê di veşartî de hate mezin kirin. Dema xewneke xwedayî ji Gûderz re eşkere kir ku şahzade sax e û tenê Gîv dikare wî vegerîne welat, Gîv bi tenê ket rêya welatê dijmin. Wî heft salan lê geriya, zehmetî û xeter kişand û ji nobedarên Tûranî dûr ket, heta ku di dawiyê de şahzade ciwan dît û ew û dayika wî Ferengîs bi ewlehî vegerandin Îranê. Ev yek ji kiryarên herî bilind ên dilsoziyê di destanê de ye.
Bavê Gîv kî bû?
Gîv kurê herî pêş ê Gûderz bû, rûspiyê hêja yê Malbata Karen, yek ji malbatên şervan ên herî mezin ên Îranê. Bi bavê xwe ve Gîv ji malbatek bû ku destan dûndana wê digihîne Qaren, kurê Kawayê hesinkar. Girêdana Gûderzê pîr û Gîvê mêrxas, ku li kêleka hev xizmeta Îranê dikirin, yek ji têlên germ ên Şahnameyê ye.
Kurê Gîv kî bû?
Gîv bavê Bîjen bû, yek ji lehengên herî hezkirî yên nifşa ciwantir û lehengê navendî yê çîroka evînê ya navdar a Bîjen û Menîje. Di kevneşopiyê de dayika Bîjen keça Rustemê mezin bû, Malbata Karen bi malbata yê herî bihêz ê hemû lehengan ve girê dida. Bi Bîjen ve dûndana Gîv bi tam dilê cîhana lehengane ya Îranî ve hate girêdan.
Gîv çawa di bûna Key Xusrew a padîşah de alîkarî kir?
Lêgerîna Gîv a heft salî da ku Key Xusrew bibîne û rizgar bike ew kiryar bû ku padîşahiya wî mimkun kir. Wî şahzade windabûyî û dayika wî Ferengîs bi ewlehî ji Tûranê anîn Îranê, şopîner paş de dan û li rê heta fermandar Pîran jî dîl girt; bi vê yekê Gîv mîratgirê bi maf ê Siyawaş vegerand padîşahiya bapîrê wî. Ev şerê mezin ê tolhildanê dest pê kir ku dê Efrasyab bîne ber dadweriyê û padîşahê mînak danîne ser text.
Gîv lehengekî Kurdî ye?
Gîv ji mîrata destanî ya hevpar a gelên Îranî ye, ku Kurd bi Farisan û gelên din ên cîhana Îranî re parve dikin, ne kesayeteke bi taybetî Kurdî. Ji bo Kurdan dengvedanek heye, bi dûndana malbata wî di destanê de ji Qaren û Kawayê hesinkar, lehengek ku di kevneşopiya Kurdî de bi taybetî hêja tê dîtin. Fazîletên wî yên dilsozî û dil û can dayînê gerdûnî ne û li seranserê cîhana çandî ya Îranî hêja tên dîtin.