Onuncu yüzyılda Daysam’ın kariyeri Kürt askerî desteği, rakip komutanlar ve iktidara dönüşlerle şekillendi. Sikkeler kronolojiyi sınamaya yardımcı olur.

Daysam’a atfedilen altın dinarın iki yüzü; beyaz zeminde merkezî Arapça yazılar ve dairesel kitabeler
Daysam’ın altın dinarı, American Numismatic Society 1966.31.4, Wikimedia Commons, CC0. Portre değildir; metindeki gümüş dirhemler ayrı nesnelerdir. American Numismatic Society · 1966.31.4 · Wikimedia Commons · CC0 1.0. Wikimedia 1280-pixel rendition; no creative changes.

Köken ve ilk mücadeleler

Ebu Salim Daysam ibn İbrahim el-Kurdî onuncu yüzyılda Azerbaycan’da aralıklı hüküm sürdü. Bosworth annesini Kürt, babasını Haricî Harun el-Vâzikî’nin Arap takipçisi olarak tanımlar. Yusuf ibn Ebi’s-Sac’ın hizmetindeydi; Leşkerî tarafından uzaklaştırılınca Vuşmgir’in yardımıyla döndü. Merzuban 330 H/941–942’de onu yerinden etti. [1] Dinî aidiyet kişisel siyasi niyetini tek başına kanıtlamaz.

Tarihî Azerbaycan

Akopyan ve Vardanyan Aras’ın güneyindeki tarihî Adharbaycan’ı kuzeydeki modern Azerbaycan Cumhuriyeti’nden ayırır. Anlatı Arran ve Ermenistan’la bağlantıları izler; sabit modern sınırları değil. Berdaa’nın 325 H tarihli sikkesi, Daysam’ın otoritesini geleneksel 326 H başlangıcından önceye götürür. [2] Darphane kanıtı belirli yer ve tarihteki otorite iddiasıdır; bütün çevre bölgelerin veya nüfusun etnik haritası değildir.

Bir kâtibin tartışmalı kimliği

331 H Arminiya gümüş dirheminde Muhammed ibn Ahmed adı bulunur. Araştırmacılar onu Daysam ve Sallarîlere hizmet eden Ebu Abdullah Muhammed ibn Ahmed en-Nuaymî ile özdeşleştirmeyi önerir; bu kesin biyografi değil yorumdur. Daysam sikkelerinde onun adı arka yüzde halifenin altında yer alır. [2] Yazılar siyasi anlatıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Erdebil’e dönüşün tarihi

Vardanyan’ın 2007 çalışması 338 H Erdebil Daysam dirhemlerini gösterir: dönüş 949–950’de gerçekleşmişti. Bunu Merzuban’ın yenilip hapsedilmesinden sonra Vehsudan’ın Daysam’ı serbest bırakmasıyla ilişkilendirir. Bosworth’un 341 H/952’ye yerleştiren özetinden farklıdır. [3][1] Daha erken sikke tarihi açık kalmalı; sonraki kronolojiye sessizce uydurulmamalıdır.

Etnik sınırları aşan bağlılık

341 H Erdebil yakınındaki savaşta Daysam’ın Deylemli askerlerinin çoğu Ali ibn Mişakî’ye geçti. Custan ibn Şermezan ise Daysam’a bağlı kaldı ve yakalandı. [3] Bu istisna, her Kürdün sadık ve her Deylemlinin düşman olduğu anlatısını çürütür. Komutanlar, himaye ilişkileri ve fırsatlar da ittifakları biçimlendirdi.

Salmas ve sonu

Bosworth Halep’te Seyfüddevle’ye başvurusunu, 344 H/955–956’da Salmas’ı işgalini ve Ermenistan’a çekilmesini aktarır. Gagik’in oğlu Artsrunî Deranik onu Merzuban’a verdi; kör edilip hapsedildi. Merzuban’ın 346 H/957’de ölümünden sonra taraftarları Daysam’ı öldürdü. [1] Altın dinar otoritesiyle ilişkili bir nesnedir; her seferin kronolojisini kanıtlamaz. [4]

Kaynaklar ve ek okumalar

  1. Clifford Edmund Bosworth, Daysam, Encyclopaedia Iranica VII/2 (1994), pp. 172–173; origins, campaigns and death.
  2. Alexander Akopyan and Aram Vardanyan, Muhammad ibn Ahmad — A New Governor on a Dirham Minted in Arminiya in 331 AH, ONS Newsletter 187 (2006), pp. 11–13.
  3. Aram Vardanyan, On the Coinage of the Sallarids and Contemporary Military Generals in Iranian Adharbayjan in the Tenth Century AD, ONS Newsletter 191 (2007), especially pp. 8–10.
  4. American Numismatic Society, gold dinar of Daysam, collection 1966.31.4; Wikimedia Commons image record, CC0.