Üç olay dinî seferberliği, özerklik müzakerelerini ve değişen siyasi yöntemleri bir araya getiriyor.

Mustafa Barzani’nin ahşap sandalyede apoletli ve kemerli askerî üniformayla oturduğu siyah beyaz stüdyo portresi
Mustafa Barzani, 1946 olarak kataloglanan fotoğrafta Mahabad Cumhuriyeti general üniformasıyla. Adı bilinmeyen Mahabadlı fotoğrafçı; kamu malı, Wikimedia Commons aracılığıyla. Unknown Mahabad photographer · Wikimedia Commons · Public domain.

Ubeydullah ve 1880 seferi

Ubeydullah, Osmanlı–İran sınırının iki tarafındaki Kürt topluluklarından taraftar topladı. Sabri Ateş, 1880 sonlarında kuzeybatı İran’a girişi incelerken ulusal düşünceler yanında mezhepsel gerilimleri, Osmanlı panislamizmini ve bölgesel çatışmaları da vurgular. [1] Anja Pistor-Hatam ele geçirilen yerler arasında Mahabad, Meraga ve Miyandoab’ı sayar; Urmiye alınamadı. Miyandoab’daki sivil ölümlerini ve sınıra dönen İran kuvvetlerinin yıkımını anlatır. [2] Seferi yalnızca Osmanlı karşıtı isyan olarak tanımlamak eksiktir.

Barzani ve dış desteğin sınırları

21 Mart 1974 tarihli CIA notu, Bağdat’ın tek taraflı özerklik kararnamesini ve Barzani ile KDP’nin kabul edeceği uzlaşmanın sağlanamamasını anlatır; Kerkük ve özerkliğin kapsamı tartışmalıydı. [3] Barzani 22 Ekim tarihli mektubunda Kissinger’dan silah ve insani yardım istedi. CIA, ek desteğin İran’a bırakılmasını önerdi. [4] Ekim 1975 değerlendirmesi, martta İran desteğinin kaybını, kuvvetlerin çekilmesini ve mülteci krizini kaydeder. [5]

Öcalan’ın tarihli çağrıları

27 Şubat 2025’te yayımlanan çağrı silah bırakılmasını, PKK kongresini ve örgütün feshini istedi; ek not uygulamayı demokratik siyaset ve hukuki çerçeveyle ilişkilendirdi. [6] 27 Şubat 2026 mesajı demokratik katılımı ve yasal güvenceleri vurguladı. [7] Bunlar açıklanan siyasi tutumları belgeler; bütün sürecin tamamlandığını tek başına kanıtlamaz. Liderlerin mirası sivil sonuçlar ve kurumsal gelişmelerle birlikte değerlendirilmelidir.

Kaynaklar ve ek okumalar

  1. Sabri Ateş, In the Name of the Caliph and the Nation: The Sheikh Ubeidullah Rebellion of 1880–81, Iranian Studies 47:5 (2014), 735–798, DOI 10.1080/00210862.2014.934151; public abstract.
  2. Anja Pistor-Hatam, Sheikh ʿUbaidullah’s Revolt and the Kurdish Invasion of Iran: Attempts at a New Assessment, Journal of Kurdish Studies 4 (2001–2002), 19–30, DOI 10.2143/JKS.4.0.519246; public abstract.
  3. Foreign Relations of the United States, 1969–1976, XXVII, document 243: Colby to Kissinger, 21 March 1974, with editorial notes on the autonomy dispute.
  4. FRUS, XXVII, document 264: Colby to Kissinger, 2 November 1974, reproducing Mustafa Barzani’s letter of 22 October 1974 and the CIA recommendation.
  5. FRUS, XXVII, document 300: Defense Intelligence Agency appraisal, Kurdish Refugee Situation, 6 October 1975; contemporary assessment.
  6. DEM Party, Call for Peace and Democratic Society, published 27 February 2025; Öcalan’s statement signed 25 February and additional note.
  7. DEM Party, Mr. Öcalan’s Message on the First Anniversary of the Peace and Democratic Society Call, 27 February 2026; primary political statement.