Erken dönem Kürt şairi Batı İran’daki Dinever’le ilişkilendirilir. Dini Goranî eseri daha sonraki el yazması kopyalarla aktarılmıştır.

Sarı kahverengi kâğıtta akıcı siyah Farsça yazıyla, aralıklı satırlar ve son kâtip notu içeren el yazması girişi
Perîşanname’nin sonraki bir kopyasına kâtip girişi. İran Millî Kütüphanesi taraması, Wikimedia Commons üzerinden; kayıtta 1900 tarihi verilir. National Library of Iran scan · Wikimedia Commons · Public domain; manuscript introduction attributed in the record to Muhammad Baqir Qajar.

Dönem ve yer

MacKenzie, Perîşan’ı belki adı bilinen en erken Goranî şairi olarak niteler ve 801 H, 1398–1399’da hâlâ yaşadığı bilgisini aktarır. [1] Dehqan, Ebülkasım Dineverî’yi Dineverli Kürt şair ve dinî şahsiyet olarak tanımlar. Ayrıntılı biyografisi yoktur. [2] Kesin doğum ve ölüm yılları sonraki anlatımlarda değişir.

Dil ve aktarım

Edebî Goranî konuşulan çeşitlerden farklıdır; şiirde, Erdelan himayesinde ve Ehl-i Hak metinlerinde kullanılmıştır. [1] Hüseynî Abbariki, şairin Lekçe konuştuğunu, şiirlerinin ise Lekçe, Kirmanşah Kürtçesi, Farsça ve Arapça öğeler içeren Goranî çerçevesinde olduğunu savunur. [3] Dehqan, Tahran’daki tarihsiz 529 numaralı 104 varaklık yazmayı inceler ve kopyayı geç on sekizinci veya erken on dokuzuncu yüzyıla yerleştirir. [2] Vali, Berlin nüshasının ketebesinde 1313 H, 1896 tarihi bulunduğunu kaydeder. [4]

Din ve aidiyet tartışması

Dehqan harf sembolizmini Hurufî ilgiler şeklinde yorumladı. [2] Hüseynî Abbariki buna karşı çıkar; ebcedi ve tevili İmamî Şii bağlamda değerlendirir. Atfedilen bazı şiirleri on dokuzuncu yüzyıl şairi Melik Hüseyin Han Kulyai’ye bağlar. Bu, şairin eserlerinin sınırlarını da etkiler. [3]

Aşk ve akıl

Vali eseri aşk-akıl münazarası olarak inceler: Peygamber ve ailesine sevgi onların manevi makamını kavratır. Metni Receb Bursî’yle ilişkilendirir ve beş artı beş, on heceli ölçüyü açıklar. [4] Eserin telif dönemiyle eldeki nüshanın tarihi aktarımın farklı aşamalarıdır.

Kaynaklar ve ek okumalar

  1. D. N. MacKenzie, Gurāni, Encyclopaedia Iranica (2002; updated 2013); literary language, early poets and the reported date 801 AH.
  2. M. Dehqan, The Gôrânî Parîshân-nâma, Manuscripta Orientalia 17/1 (2011), public first-page preview; Tehran manuscript 529 and religious interpretation.
  3. Seyyed Arman Hosseini Abbariki, New Findings about Mulla Parishan’s Biography and Poetry, Journal of Kurdish Literature 7/1 (2021), 1–21, DOI 10.34785/j013.2021.485; journal’s public English abstract consulted.
  4. Shahab Vali, Eşq di Edebiyata Goranî/Hewramî de: Mînaka Perîşannameya Mela Perîşanê Dînewerî, Mukaddime 14, special issue 1 (2023), 127–147; manuscript evidence, love, reason and metre.