Ninova ve Kuzey Irak'ta özyönetim tartışması, yaşamları, evleri ve gelecekleri bu kararların konusu olan insanların haklarından başlamalıdır. Kürt haklarını savunma açısından her sınır önerisi, halkın katılımı ve sivillerin güvenliği ölçütleriyle değerlendirilmelidir. Aynı ölçüt Asuriler, Araplar, Ezidiler, Türkmenler, Şebekler ve diğer sakinler için de gereklidir. Bu yazının görüşü, hiçbir toplumun başka bir toplumu sınırlamanın aracı yapılmaması gerektiğidir. Özyönetim, sakinlerin sesini güçlendirdiğinde savunulabilir.
Yazarın önerisi ve eleştirinin konusu
Namrod Khoshaba, The Assyria Post'ta 2 Şubat 2026'da yayımlanan yazısında, Türkiye'nin Kuzey Irak'ta özerk bir Asuri bölgesini desteklemesini savundu. Bu bölgenin Irak–Türkiye sınırının tamamı boyunca uzanmasını istedi ve Kürtlerin yaşadığı alanlar arasındaki coğrafi bağlantıyı kesmeyi işlevlerinden biri olarak sundu. Bu tutum söz konusu yazarın önerisidir; Türkiye devletinin kararı veya bütün Asurilerin görüşü sayılmamalıdır. Khoshaba'nın Türkiye'nin bir Asuri bölgesini desteklemesine ilişkin yazısı.
Temel eleştiri bu hedefe yöneliktir. Bir idari birim, aynı etnik topluluğun insanlarını birbirinden ayırmak amacıyla tasarlanırsa sakinlerin kendi çıkarları ve talepleri nerede kalacaktır? Dış destek, yerel tercihler karşısında nasıl hesap verecektir? Bu soruların açık siyasi yanıtları olmalıdır. Bununla birlikte yalnızca bu öneriden zorla yerinden edilmenin gerçekleştiği veya askerî operasyon kararı alındığı sonucu çıkarılamaz. Bir politikanın sonuçlarına ilişkin kaygı, gerçek olaylar hakkındaki kanıtlanmamış iddialardan ayrı tutulmalıdır.
Anayasal çerçeve ve farklı yollar
Irak Anayasası: Kürdistan Bölgesi'nin tanınması (117); bir veya birden fazla vilayetin referandum yoluyla bölge oluşturması (119); toplumların idari, siyasi, kültürel ve eğitim haklarının kanunla düzenlenerek güvenceye alınması (125). UNAMI çevirisi.
Bu yazının analizine göre önerilen her harita açık soruları yanıtlamalıdır: Bu plan insanların gündelik yaşamında neyi değiştirecek ve karşı çıkanların dinlenmesi için hangi yol bulunacaktır? Kürt özyönetimini savunanların da kendi önerilerinden aynı açıklığı beklemeleri yerinde olur. Bir planın siyasi değerlendirmesi, yalnızca silahlı güçler arasındaki dengeye veya yabancı bir başkentin desteğine dayanmamalıdır. Yurttaşların özgür katılımı, değerlendirmenin merkezinde olmalıdır.
Haksızlıkların giderilmesi ve yerinden edilme sonrası yaşam
İnsan Hakları İzleme Örgütü, 2009 tarihli raporunda, Irak'ın önceki yönetimlerinin Araplaştırma politikaları kapsamında Kürtlerin ve diğer azınlıkların yerlerinden çıkarılmasını anlattı. Örgüt aynı zamanda geçmişteki haksızlıkların giderilmesinin, ihtilaflı bölgeler üzerinde tek bir etnik topluluğun münhasır kontrolünü haklı kılmadığını vurguladı. Bu ayrımın buradaki eleştiri açısından önemi şudur: Geri dönüş ve zararların giderilmesi hakkı, başkalarının katılım hakkını ortadan kaldıran bir ayrıcalığa dönüşmemelidir. İnsan Hakları İzleme Örgütünün Ninova'nın ihtilaflı bölgelerine ilişkin raporu.
Uluslararası Göç Örgütünün Ninova vilayetinde yerinden edilmeye kalıcı çözümler hakkındaki Ağustos 2023 araştırması, konutların yıkılmasını ve geçim imkânlarının bulunmamasını geri dönüşün önemli engelleri arasında gösterdi. İncelenen yerinden edilmiş hanelerin yüzde 70'i evlerinin yıkılmasını, yüzde 65'i ise geçim imkânlarının bulunmamasını dönmeme nedenleri arasında saydı. Bu bulgular söz konusu çalışmaya ve onun yapıldığı zamana aittir. Bölgenin geleceğini değerlendirirken yaşam koşullarının da dikkate alınması gerektiğini gösterirler. Uluslararası Göç Örgütü, «Irak'ta Kalıcı Çözümlere Doğru İlerleme», Ağustos 2023.
Bu yazının önerisi, her planı pratik sorularla değerlendirmektir: Evlerin güvenliği nasıl sağlanacak, mülkiyet anlaşmazlıkları nerede incelenecek ve barışçıl biçimde karşı çıkanlar nasıl dinlenecektir? Kürdistan'ın konumunu savunmak, komşularının eşit haklarını desteklemekle birlikte yürümelidir. Asuriler de kimlikleri aşağılanmadan idari ve kültürel taleplerini dile getirebilmelidir. Sınır ve özyönetim diyaloğu, hiçbir ailenin evini, dilini veya oy hakkını korumak için bir başkasını inkâr etmek zorunda kalmadığı zaman değerlidir.
Editör notu: Bu metin, bağlantısı verilen kaynaklardan yararlanılarak yeniden yazılmıştır. Siyasi önerinin yazara atfı özgün yazıyla doğrulanmış; doğrulanmamış iddialar, etnik genellemeler ve doğrulanmamış görüntüler çıkarılmıştır.