Silvan’ın tarihi; geç antikçağın Hristiyan kenti, Mervanî başkenti, Artuklu mimarisi ve yakın dönemdeki olaylar üzerinden okunabilir.

Farqîn’deki Qulfa Kapısı’nın aşınmış taşları ve Arapça kitabeleri
MikaelF’nin Qulfa Kapısı ayrıntısı; görüntü 2009’da yüklendi. MikaelF, Qulfa gate · Public domain · Wikimedia Commons.

Adlar ve erken tarih

Diyarbakır’ın doğusundaki Silvan, Kürtçede Farqîn, ortaçağ kaynaklarında Meyyâfârikīn olarak geçer. Antik Tigranokerta ile özdeşliği tartışmalıdır. [1] Sebastian Brock, piskopos ve hekim Marutha’nın 410’daki kilise konsilinin düzenlenmesine katıldığını anlatır. Martyropolis adı, onun İran’daki Hristiyan şehitlerin kalıntılarını getirdiği yönündeki gelenekle ilişkilidir. [2]

Silvan’daki El Adra Kilisesi’nin yıkık taş duvarları ve yuvarlak dış kütleleri
Gertrude Bell’in doğudan çektiği El Adra fotoğrafı, Mayıs 1911. Gertrude Bell, El Adra, May 1911 · Public domain · Wikimedia Commons; Newcastle University archive.

Başkent ve tarihçi

Bâd’ın yeğeni Ebû Ali Hasan b. Mervân 990’da burada yerleşti. Kent, yaklaşık bir yüzyıl Mervanî hanedanının başlıca merkezi oldu. Nâsır-ı Hüsrev 1046’da surları, demir kapıyı, camiyi ve evlerin yanından geçen su kanallarını anlattı. Selçuklu kuvvetleri 1085’te kenti aldı. [1] Burada 1117’de doğan İbnü’l-Ezrak, Meyyâfârikīn ve Âmid tarihini yazdı. Önceki eserler yanında kendi yolculuklarını, görüşmelerini ve Artuklu hizmetindeki deneyimini kullandı. [3]

Cami ve köprü

Ulucami’de 1031 tarihli daha eski yapı kaydı, 1152–1157 Artuklu inşa kitabesi ve 1227 Eyyûbî onarım kitabesi bulunur. Yaklaşık 13,5 metrelik kubbe, kıbleye paralel dört sahnı belirginleştirir. 1911–1913 ve 1964 müdahaleleri de bugünkü görünümü değiştirdi. [4] Yaklaşık 22 kilometre doğudaki Malabadi Köprüsü, Columbia projesine göre Artuklu Hüsâmeddin Timurtaş döneminde 1147/48–1153/54’te yapıldı. [5]

2015’in belgeleri

Human Rights Watch, Kasım 2015 sokağa çıkma yasakları hakkında on altı sakinle görüştü. Aralık raporunda ölümcül silahlı olayları, evlerini terk edenleri ve su-elektrik kesintilerine ilişkin tanıklıkları kaydetti; sivil ölümleri için etkili soruşturma istedi. Bu bilgiler belirli olayların o tarihteki araştırmasına dayanır. [6]

Kaynaklar ve ek okumalar

  1. Ahmet Savran, Meyyâfârikīn, TDV İslâm Ansiklopedisi 29, 2004, pp. 511–512.
  2. Sebastian P. Brock, Marutha of Maypherqat, Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage.
  3. Ahmet Savran, İbnü’l-Ezrak el-Fârikī, TDV İslâm Ansiklopedisi 21, 2000, pp. 34–35.
  4. Ayşe Denknalbant, Silvan Ulucamii, TDV İslâm Ansiklopedisi, 2012.
  5. Matt Peebles, Malabadi Bridge, Mapping Mesopotamian Monuments, Columbia University, 2020; field documentation, spring 2015.
  6. Human Rights Watch, Turkey: Mounting Security Operation Deaths, 22 December 2015; Silvan interviews and documented incidents.