Giriş
Spenta Armaiti, Zerdüşt ve İranî geleneğin kutsal ölümsüzlerinden biridir: kutsal bağlılığın ve yeryüzünün Ameşa Spenta’sı olarak bağlılığı, dindarlığı ve inancı kişileştiren, cömert yeryüzünü ve onun verimliliğini gözeten dişi tanrısal varlıktır.
Bilge Rab Ahura Mazda’nın tasavvurunda Spenta Armaiti, Bilge Rabbin kızı, inananların bağlılığını ve dindarlığını somutlaştıran, geleneğe göre canlıların sayesinde yaşadığı besleyici toprakla, iyi yeryüzüyle özdeşleştirilen kutsal ölümsüz sayılır. Cömert yeryüzünün ve onun verimliliğinin annesidir; doğurganlıkla, kadınlarla ve toprağın sadakatle bakımıyla ilişkilendirilir.
Zerdüşt geleneğinin diğer kutsal ölümsüzleri ve tanrısal varlıkları gibi Spenta Armaiti de İran halklarının ortak kadim dinî ve mitolojik mirasına, Kürtlerin Farslarla ve İranî dünyanın diğer halklarıyla paylaştığı bir geleneğe aittir. Spenta Armaiti’yi tanımak, Zerdüşt tasavvurunun şefkatli ve besleyici özünü, inananları ilahî olana bağlayan kutsal bağlılığı ve bütün yaşamı sürdüren iyi yeryüzünü tanımaktır.
İçindekiler
Tartışmalar ve Yanlış Anlamalar
Spenta Armaiti Kimdir?
Adı kutsal bağlılık veya cömert bağlılık anlamına gelen Spenta Armaiti, kutsal ölümsüzler veya iyiliksever tanrısal varlıklar olan Ameşa Spentalar’dan biridir. Bunlar Ahura Mazda’nın ilk tecellileri ve yarattıklarıdır; Bilge Rab dünyada onlar aracılığıyla eylemde bulunur. Spenta Armaiti dişi bir kutsal ölümsüz, bağlılığın, dindarlığın ve inancın, inananların ilahî olana yönelik doğru ve alçakgönüllü bağlılığının kişileşmesidir. Aynı zamanda iyi yeryüzüyle yakından özdeşleştirilir; cömert toprağı ve onun verimliliğini gözetir, böylece hem bağlılığın hem de yeryüzünün kutsal ölümsüzüdür. Gelenekte Ahura Mazda’nın kızı sayılır; doğurganlıkla, kadınlarla, tarımla ve toprağın sadakatle bakımıyla, canlıların sayesinde yaşadığı bollukla ilişkilendirilen besleyici, anaç bir şahsiyet olarak saygı görür. Kendi bayramı ve takvimde yeri vardır; bağlılığın somutlaşması ve iyi yeryüzünün koruyucusu olarak inananlar için değerlidir. Bağlılığın ve yeryüzünün kutsal ölümsüzü olarak Spenta Armaiti, Zerdüşt tasavvurunun şefkatli ve besleyici güçleri arasındadır.
Adının Anlamı
Spenta Armaiti adı iki bölümden oluşur: kutsal ölümsüzler ve iyi yaratılış için kullanılan, kutsal, cömert veya iyiliksever anlamına gelen spenta; bağlılık, dindarlık, doğru düşüncelilik veya alçakgönüllü bağlılık anlamına gelen armaiti. Ad bir bütün olarak kutsal bağlılık veya cömert bağlılık, inananların ilahî olana yönelik doğru ve alçakgönüllü dindarlığı anlamına gelir.
Bu anlam, Spenta Armaiti’nin niteliğinin merkezindedir; çünkü bağlılığın ve dindarlığın kişileşmesi, ibadet edeni ilahî olana bağlayan sadık, alçakgönüllü ve sevgi dolu bağlılığı somutlaştıran kutsal ölümsüzdür. Temsil ettiği bağlılık yalnızca dışsal uygulamalar değil, dindarlığın ve doğru düşünceliliğin içsel tutumu, kalbin hakikate ve Bilge Rabbe sevgi ve alçakgönüllülükle yönelmesidir. Sonraki biçimlerde adı Spandarmad veya Spandarmaz olarak görülür ve bölgede kullanılan bir bitki olan üzerlik onunla ilişkilendirilir. Böylece adının anlamı temel niteliğini, bağlılığın ve dindarlığın kutsal ölümsüzü, kalbin sadık tutumunun somutlaşması oluşunu açığa çıkarır. Yeryüzüyle yakın özdeşliği ada başka bir anlam derinliği de kazandırır; çünkü sabırlı, besleyici ve sadık yeryüzü başlı başına bağlılığın uygun bir simgesidir. Dolayısıyla Spenta Armaiti adının anlamı olan kutsal bağlılık, önemini kavramanın anahtarıdır: inananların sevgi dolu dindarlığını ve iyi yeryüzünün besleyici bağlılığını kişileştiren şefkatli kutsal ölümsüzdür.
Öne Çıkan Noktalar
Spenta Armaiti, kutsal bağlılık veya cömert bağlılık anlamına gelir.
Ahura Mazda’nın çevresindeki kutsal ölümsüzler olan Ameşa Spentalar’dan biridir.
Bağlılığı, dindarlığı ve inancı kişileştirir, yeryüzünü gözetir.
Ahura Mazda’nın kızı ve besleyici, anaç bir şahsiyet sayılır.
Doğurganlıkla, kadınlarla, tarımla ve toprağın bolluğuyla ilişkilendirilir.
Kendi bayramında ve Zerdüşt takviminde onurlandırılır.
Kısa Bilgiler
Adı: Spenta Armaiti (kutsal bağlılık); daha sonra Spandarmad
Anlamı: Kutsal veya cömert bağlılık, dindarlık, doğru düşüncelilik
Niteliği: Kutsal ölümsüzler olan Ameşa Spentalar’dan biri
Cinsiyeti: Dişi kutsal ölümsüz
Kişileştirdiği: Bağlılık, dindarlık, inanç
Gözettiği: Yeryüzü ve onun verimliliği
Ailesi: Ahura Mazda’nın kızı; Aşi’nin annesi
İlişkileri: Doğurganlık, kadınlar, tarım, toprağın bolluğu
Bayramı: Yeryüzü ve kadınlar bayramı (Sepandarmazgan)
Mirasları: Ortak İranî dinî ve mitolojik gelenek
Bilge Rabbin Kızı
Gelenekte Spenta Armaiti, ilk tecellileri olan ve ilahî düzende kendisine en yakın duran kutsal ölümsüzlerden biri olarak Bilge Rab Ahura Mazda’nın kızı sayılır.
Peygamber Zerdüşt’ün mecazlı terimlerle ifade ettiği Bilge Rabbin kızı olma ilişkisi, Spenta Armaiti’yi iyi yaratılışın yakın çevresine, tek Tanrı’nın dünyada onlar aracılığıyla eylemde bulunduğu kutsal ölümsüzlerin aydınlık ailesine mensup, ilk sırada yer alan bir varlık olarak belirler. Gelişmiş gelenekte ödül yazatası Aşi’nin annesi de sayılır ve iyi yaratılışın diğer büyük tanrısal varlıklarıyla ilişkilidir. Bağlılığın kutsal ölümsüzü olarak Bilge Rabble bu yakın ilişkiyi taşıması yerindedir; çünkü bağlılık inananları ilahî olana bağlayan tutumdur ve bağlılığın kişileşmesi olan Spenta Armaiti, Ahura Mazda’ya sevgi dolu bir yakınlık içinde durur. Kutsal ölümsüzler arasında Bilge Rabbin kızı olarak yeri, Zerdüşt tasavvurundaki saygınlığını ve önemini belirler; bağlılığın şefkatli kutsal ölümsüzü, iyi yaratılışın ilk ve en yakın varlıkları arasında sayılır. Spenta Armaiti, Ahura Mazda’nın kızı ve kutsal ölümsüzlerden biri olarak saygın yerini alır; Bilge Rabbin dünyayı onlar aracılığıyla yarattığı ve yönettiği tanrısal varlıkların aydınlık ailesi içinde bağlılığın kişileşmesidir.
Bağlılık ve Dindarlık
Spenta Armaiti’nin temel anlamı bağlılık ve dindarlık, inançlı kalbin ilahî olana yönelik kutsal ve alçakgönüllü tutumu, ibadet edenin hakikate ve Bilge Rabbe sevgiyle yönelmesidir.
Zerdüşt tasavvurunda bağlılık yalnızca dışsal uygulamalar değil, inananları ilahî olana bağlayan ve onları doğru düşünceye, söze ve eyleme yönelten dindarlığın, inancın, alçakgönüllülüğün ve sevgi dolu adanmışlığın içsel tutumudur. Spenta Armaiti bu tutumun kişileşmesi, bağlılığı somutlaştıran ve inananların dindarlıklarında kendisi aracılığıyla yönlendirildiği ve korunduğu kutsal ölümsüzdür. Bağlılığı geliştirmek, kalbi inançla ve alçakgönüllülükle hakikate yöneltmek, Spenta Armaiti’nin somutlaştırdığı niteliği paylaşmak ve ilahî olana yaklaşmaktır. Gelenekte dindar inanana yol gösterir ve onu korur; inananlar da temsil ettiği bağlılığı ve dindarlığı kendi içlerinde geliştirerek ona saygı göstermeye çağrılır. Bağlılığın somutlaşması olarak bu rol, öneminin merkezindedir; kalbin sadık tutumunu, dinî yaşamın içsel temeli olan sevgi dolu ve alçakgönüllü dindarlığı kişileştiren kutsal ölümsüzdür. Spenta Armaiti’nin somutlaştırdığı bağlılık, bir anlamda iyi yaşamın bütününü mümkün kılan tutumdur; çünkü kalbi hakikate yönelten ve onu iyiliğe sevk eden bağlılıktır. Bağlılığın ve dindarlığın kutsal ölümsüzü olarak Spenta Armaiti, inananları ilahî olana bağlayan sevgi dolu adanmışlığın somutlaşması olarak onlar için değerlidir.
Yeryüzünün Kutsal Ölümsüzü
Kutsal ölümsüzler arasında Spenta Armaiti özellikle yeryüzüyle özdeşleştirilir; iyi ve cömert toprağı ve onun verimliliğini gözetir, böylece hem bağlılığın kutsal ölümsüzü hem de yeryüzünün tanrısal varlığıdır.
Gelenekte Ameşa Spentalar’ın her biri iyi yaratılışın bir yönüyle ilişkilidir; Spenta Armaiti ise yeryüzüyle, bütün yaşamı sürdüren sabırlı, besleyici ve verimli toprakla ilişkilidir. Bu özdeşlik o kadar yakındır ki geleneğin bazı bölümlerinde adı yeryüzünün kendisiyle eş anlamlı kullanılır. Bu bağ yerinde ve derindir; çünkü sadık ve sabırlı, sürekli yaşamı besleyen ve ortaya çıkaran yeryüzü, Spenta Armaiti’nin somutlaştırdığı bağlılığın ve dindarlığın güzel bir simgesidir. Yeryüzünün kutsal ölümsüzü olarak toprağın verimliliğini, hasadın bolluğunu ve toprağın sadakatle bakımını gözetir; doğurganlıkla ve yaşamın gelişmesiyle ilişkilidir. Yeryüzüne sadakatle bakmak, onu iyi işlemek ve bolluğuna saygı göstermek, Zerdüşt tasavvurunda Spenta Armaiti’ye ve somutlaştırdığı bağlılığa saygı göstermenin bir yoludur. Yeryüzüyle bu özdeşlik, Spenta Armaiti’nin en önemli yönlerinden biridir; bağlılığın kutsal ölümsüzünü iyi ve besleyici toprağa bağlar, böylece bağlılık ve yeryüzü tek bir şahsiyette birleşir. Yeryüzünün kutsal ölümsüzü olarak bütün yaşamı sürdüren toprağın tanrısal koruyucusu, geleneğe göre canlıların onun sayesinde yaşamasını sağlayacak kadar bolluk sunan besleyici güçtür.
Yaşamın ve İnananların Annesi
Yeryüzünün kutsal ölümsüzü olarak Spenta Armaiti’ye besleyici, anaç bir şahsiyet, yaşamı sürdüren bolluğun annesi ve yeryüzüne ilişkin gelenekte insanlığın annesi olarak bile saygı gösterilir.
Yeryüzüyle özdeşliğinde Spenta Armaiti, Doğa Ana şahsiyeti, yaşamın doğduğu ve sayesinde sürdüğü besleyici topraktır; doğurganlıkla, yaşamın ortaya çıkarılması ve beslenmesiyle, kadınlarla ilişkilidir. Gelenekte yeryüzü olarak insan soyunun annesi bile sayılır; çünkü kozmolojide yeryüzü ilk insan Keyumers’in tohumunu almış ve beslemiş, zamanla bu tohumdan ilk insan çifti gelişmiştir. Dolayısıyla bir Zerdüşt inananı, ilk insandan gelen soyunu, babası Bilge Rabbi ve annesi yeryüzü Spenta Armaiti’yi kabul edebilirdi. Aynı zamanda inananların koruyucusudur; özellikle kadınlarla, erdemlilerle ve dindarlarla ilişkilidir. Bu anaç ve besleyici rol, Spenta Armaiti’nin güzel bir yönüdür; yeryüzünün yaşamın annesi ve inananların besleyicisi olan kutsal ölümsüzü, canlıların sayesinde varlığını sürdürdüğü şefkatli güçtür. Yaşamın annesi ve inananların koruyucusu olarak Spenta Armaiti, iyi yeryüzünün ve bağlılığın besleyici, sürdürücü ve koruyucu yönünü, yaşamı ortaya çıkaran ve sevgiyle gözeten şefkatli kutsal ölümsüzü somutlaştırır. Spenta Armaiti şahsiyetinin sıcaklığının ve güzelliğinin büyük kısmı bu besleyici, anaç niteliğinde yatar; bağlılığın ve yeryüzünün kutsal ölümsüzü, yaşamın ve inananların annesi ve koruyucusudur.
Simgesellik ve Anlam
Spenta Armaiti her şeyden önce bağlılık ve dindarlık ilkesini, dinî yaşamın içsel temeli olan kalbin ilahî olana yönelik sevgi dolu, alçakgönüllü ve sadık tutumunu somutlaştırır. Kutsal bağlılığın kişileşmesi olarak inananları hakikate ve Bilge Rabbe bağlayan adanmışlığı ve inancı temsil eder.
Spenta Armaiti ayrıca iyi ve besleyici yeryüzünü, bütün yaşamı sürdüren sabırlı, verimli toprağı somutlaştırır; böylece bağlılık ve yeryüzü onda birleşir. Sadık yeryüzü bağlılığın güzel bir simgesi, kendini adamış kalp ise yeryüzünün uygun bir gözeticisidir. Anaç, besleyici bir şahsiyet olarak da doğurganlığı, yaşamın ortaya çıkarılmasını ve sevgiyle gözetilmesini, inananların, özellikle kadınların ve dindarların bakımını somutlaştırır. Bütün bunlarda Spenta Armaiti, İranî dinî geleneğin şefkatli ve önemli kutsal ölümsüzleri arasındadır; bağlılığı, dindarlığı, besleyici yeryüzünü ve yaşamın ortaya çıkarılmasını somutlaştırır. Kutsal bağlılığın ve yeryüzünün kutsal ölümsüzü, sadık kalbin ve cömert toprağın kişileşmesi, Kürtlerin İranî geleneğin diğer mirasçılarıyla paylaştığı dinî mirasın sıcak ve sevilen şahsiyetlerinden biridir. İçsel bağlılık ile iyi yeryüzünün sadakatle bakımı arasındaki derin ve kalıcı yankıları olan bağ, onda tanrısal somutlaşmasını bulur; hakikatin kutsal ölümsüzü Aşa Vahişta gibi kardeş kutsal ölümsüzleriyle yan yana durur.
Spenta Armaiti ve Kürtler
Spenta Armaiti, Zerdüşt geleneğinin diğer kutsal ölümsüzleri ve tanrısal varlıkları gibi İran halklarının ortak kadim dinî ve mitolojik mirasına, İranî bir halk olarak Kürtlerin Farslarla ve İranî dünyanın diğer halklarıyla paylaştığı bir geleneğe aittir. Bağlılığa ve iyi yeryüzüne duyulan saygı, bütün bölgenin köklü mirasının bir parçasıdır.
Kürtler için bağlılığa ve kutsal yeryüzüne ilişkin Zerdüşt tasavvurunu da içeren kadim İranî dinî miras, kültürel ve manevi dünyalarının köklü arka planının bir parçasıdır. Spenta Armaiti’nin somutlaştırdığı değerler, sadık kalbin sevgi dolu bağlılığı ve iyi yeryüzünün saygıyla bakımı, İranî dünya genelinde paylaşılan geniş ahlaki ve dinî mirasın parçasıdır; özellikle toprağa yakın bir halkta yankı bulurlar. Yeryüzünün ve bolluğunun onurlandırılması, İranî dünya genelinde ve Kürtler arasında değer verilen Newroz da dâhil olmak üzere mevsimin ve yeni yılın daha geniş gelenekleriyle ilişkilidir. Spenta Armaiti’yi yalnızca Kürtlere özgü bir şahsiyet olarak değil, bu ortak İranî ve Zerdüşt mirasının bir parçası olarak anlamak dürüst ve doğrudur; İran halklarının ortak kadim dinî geleneğine aittir. Bu dünyada kadim kökleri olan İranî bir halk olarak Kürtler, bağlılığın ve yeryüzünün kutsal ölümsüzünün de parçası olduğu bu mirası, İranî geleneğin diğer mirasçılarıyla birlikte paylaşırlar. Öyleyse Spenta Armaiti’yi sunarken, Kürtlerin mirasçısı olduğu ortak kadim İranî mirasın bir şahsiyetini, bağlılığı ve yeryüzüne özeni en derin ve kalıcı yankıları olan değerler taşıyan şefkatli kutsal ölümsüzü sunuyoruz.
Tartışmalar ve Yanlış Anlamalar
Spenta Armaiti ayrı bir tanrıça mıdır? Hayır; Zerdüşt anlayışında Spenta Armaiti, kutsal ölümsüzler olan Ameşa Spentalar’dan biridir. Bunlar tek Tanrı Ahura Mazda’nın ilk tecellileri ve yarattıklarıdır; Bilge Rab dünyada onlar aracılığıyla eylemde bulunur. Onu bağımsız bir tanrıça olarak değil, tek Tanrı’nın bir yönü, tecellisi veya sıfatı, Ahura Mazda’ya ait olan ve ondan kaynaklanan bağlılığın ve iyi yeryüzünün kişileşmesi olarak anlamak en uygunudur. Bu anlayış, kutsal ölümsüzlerin işlevlerinde farklı ama ilahî olanda birleşmiş olarak tek Tanrı’nın dünyayı yaratıp yönetmesinin aracı olduğu inancın temelde tek tanrılı niteliğini korur.
Spenta Armaiti’nin yeryüzüyle özdeşleştirilmesi bir tür yeryüzüne tapınma mıdır? Zerdüşt anlayışında Spenta Armaiti ile özdeşleştirilen yeryüzüne, Bilge Rabden ayrı bağımsız bir tanrı olarak değil, tek Tanrı’nın kutsal bir yaratısı ve iyiliksever bir gücü, ilahî düzenin işlediği iyi yaratılışın bir parçası olarak saygı gösterilir. Yeryüzüne ve Spenta Armaiti’ye saygı göstermek, iyi yaratılışın kutsal bir yönüne ve onun aracılığıyla Yaratıcı’ya saygı göstermektir. Bu tasavvurda yeryüzünün sadakatle bakımı bir dinî görev ve bağlılık biçimi, yeryüzünün kutsal ölümsüzünü ve onu yaratan Bilge Rabbi onurlandırmadır. Bunu inancın tek tanrılı çerçevesi ve iyi yaratılışa duyduğu saygı içinde anlamak en uygunudur.
Spenta Armaiti özel olarak Kürtlere ait bir şahsiyet midir? Hayır; diğer kutsal ölümsüzler gibi yalnızca Kürtlere özgü bir şahsiyet değil, Kürtlerin Farslarla ve İranî dünyanın diğer halklarıyla paylaştığı ortak kadim İranî dinî mirasa aittir. İranî bir halk olarak Kürtler, Spenta Armaiti’nin de parçası olduğu bu geniş ve kadim mirası komşularıyla birlikte paylaşırlar.
İlgili Konular
Ameşa Spentalar: Spenta Armaiti’nin de aralarında olduğu kutsal ölümsüzler
Ahura Mazda: Bilge Rab, Spenta Armaiti’nin babası
Aşa Vahişta: Hakikatin kutsal ölümsüzü, onun kardeşi
Aşi: Ödül yazatası, onun kızı sayılır
Keyumers: Yeryüzünün tohumunu aldığı ilk insan
Sraoşa: Bağlılığın dinleyerek itaatinin yazatası
Newroz: Yeryüzünü ve bolluğunu onurlandıran yeni yıl
Zerdüşt: Ona Bilge Rabbin kızı diyen peygamber
Sık Sorulan Sorular
Zerdüştlükte Spenta Armaiti kimdir?
Kutsal bağlılık anlamına gelen Spenta Armaiti, Ahura Mazda’nın ilk tecellileri ve yarattıkları olan kutsal ölümsüzler, Ameşa Spentalar’dan biridir. Dişi bir kutsal ölümsüz olarak bağlılığı, dindarlığı ve inancı kişileştirir; iyi yeryüzüyle yakından özdeşleştirilir, onun verimliliğini gözetir. Ahura Mazda’nın kızı ve besleyici, anaç bir şahsiyet sayılır; doğurganlıkla, kadınlarla ve toprağın sadakatle bakımıyla ilişkilendirilir ve kendi bayramında onurlandırılır.
Spenta Armaiti adı ne anlama gelir?
Ad, kutsal, cömert veya iyiliksever anlamındaki spenta ile bağlılık, dindarlık veya doğru düşüncelilik anlamındaki armaiti’yi birleştirir; böylece kutsal bağlılık veya cömert bağlılık anlamına gelir. İnançlı kalbin ilahî olana yönelik doğru ve alçakgönüllü dindarlığını ifade eder; yalnızca dışsal uygulamaları değil, inancın ve sevgi dolu adanmışlığın içsel tutumunu anlatır. Sonraki biçimlerde adı Spandarmad olarak görülür ve üzerlik onunla ilişkilendirilir.
Spenta Armaiti neden yeryüzüyle özdeşleştirilir?
Ameşa Spentalar’ın her biri iyi yaratılışın bir yönüyle ilişkilidir; Spenta Armaiti yeryüzüyle, yaşamı sürdüren sabırlı, besleyici, verimli toprakla ilişkilidir. Bu bağ yerindedir; çünkü sadık, sürekli besleyen yeryüzü, somutlaştırdığı bağlılığın güzel bir simgesidir. Özdeşlik o kadar yakındır ki adı bazen yeryüzünün kendisiyle eş anlamlı kullanılır; toprağın verimliliğini, hasadın bolluğunu ve toprağın sadakatle bakımını gözetir.
Spenta Armaiti nasıl insanlığın annesidir?
Yeryüzüyle özdeşliğinde Spenta Armaiti bir Doğa Ana şahsiyetidir; kozmolojide yeryüzü ilk insan Keyumers’in tohumunu almış ve beslemiş, zamanla bu tohumdan ilk insan çifti gelişmiştir. Dolayısıyla bir Zerdüşt inananı, ilk insandan gelen soyunu, babası Bilge Rabbi ve annesi yeryüzü Spenta Armaiti’yi kabul edebilirdi. Böylece doğurganlıkla ve insan soyunun ortaya çıkarılmasıyla ilişkilendirilen yaşamın besleyici annesi olarak saygı görür.
Spenta Armaiti nasıl onurlandırılır?
Spenta Armaiti, bazen Sepandarmazgan denilen bir yeryüzü ve kadınlar günü olan kendi bayramında onurlandırılır; Zerdüşt takviminde bir gün ve bir ay ona adanmıştır. İnananlar kendi içlerinde bağlılığı ve dindarlığı geliştirerek, iyi yeryüzüne, onun işlenmesine ve bolluğuna saygıyla ve sadakatle özen göstererek onu onurlandırırlar. Nevruz’un törensel sofrasına konulan üzerlik onunla ilişkilidir; böylece onurlandırılması yeni yıl uygulamalarına bağlanır.
Spenta Armaiti bir Kürt şahsiyeti midir?
Spenta Armaiti, yalnızca Kürtlere özgü bir şahsiyet değil, Kürtlerin Farslarla ve İranî dünyanın diğer halklarıyla paylaştığı ortak kadim Zerdüşt ve İranî dinî mirasa aittir. Bu dünyada kadim kökleri olan İranî bir halk olarak Kürtler, bağlılığın ve yeryüzünün kutsal ölümsüzünün de parçası olduğu bu mirası komşularıyla birlikte paylaşırlar. Onun somutlaştırdığı bağlılığa ve iyi yeryüzüne duyulan saygı, bölge genelinde geniş yankı bulur.
Kaynakça ve İleri Okumalar
Armaiti - Encyclopaedia Iranica
Ameşa Spenta — Encyclopaedia Britannica
Spandarmad bayramı (yeryüzü ve kadınlar) - genel bakış
Kurdish-History.com: Ameşa Spentalar
Kurdish-History.com: Ahura Mazda