پێشەکی
سپەنتا ئارمەیتی یەکێکە لە نەمرە پیرۆزەکانی نەریتی زەردەشتی و گەلە ئێرانییەکان؛ ئەمەشا سپەنتای دڵبەستگیی پیرۆز و زەوی، ئەو بوونەوەرە خوداییە مێیەی دڵبەستگیی ئایینی و پارسایی و باوەڕ بەرجەستە دەکات و سەرپەرشتیی زەویی بەخشندە و بەروبوومدارییەکەی دەکات.
لە وێنای ئەهورامەزدا، پەروەردگاری دانا، سپەنتا ئارمەیتی بە کچی پەروەردگاری دانا دادەنرێت؛ ئەو نەمرە پیرۆزەی دڵبەستگیی ئایینی و پارساییی باوەڕداران بەرجەستە دەکات و بە زەویی چاک یەک دەناسێنرێت، ئەو خاکە بەخێوکەرەی بەپێی نەریتەکە بوونەوەران لە ڕێگەی ئەوەوە دەژین. ئەو دایکی زەویی بەخشندە و بەروبوومدارییەکەیە و بە پیت و بەرەکەت و زاوزێ، ژنان و چاودێریی دڵسۆزانەی زەویەوە پەیوەستە.
وەک نەمرە پیرۆزەکان و کەسایەتییە خوداییەکانی دیکەی نەریتی زەردەشتی، سپەنتا ئارمەیتی سەر بە میراتی ئایینی و ئەفسانەیی کۆنی هاوبەشی گەلە ئێرانییەکانە؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و گەلەکانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشی تێدا دەکەن. ناسینی سپەنتا ئارمەیتی ئاشنابوونە بە ناوەندە نەرم و بەخێوکەرەکەی وێنای زەردەشتی؛ ئەو دڵبەستگییە پیرۆزەی باوەڕداران بە خوداییەوە دەبەستێتەوە و ئەو زەوییە چاکەی هەموو ژیان دەپارێزێت.
ناوەڕۆک
سپەنتا ئارمەیتی کێیە؟
سپەنتا ئارمەیتی، کە ناوەکەی واتای دڵبەستگیی پیرۆز یان دڵبەستگیی بەخشندەیە، یەکێکە لە ئەمەشا سپەنتاکان، نەمرە پیرۆزەکان یان بوونەوەرە خوداییە چاکەبەخشەکان کە یەکەم دەرکەوتەکان و ئافرێنراوەکانی ئەهورامەزدان و پەروەردگاری دانا لە ڕێگەیانەوە لە جیهاندا کار دەکات. سپەنتا ئارمەیتی نەمرێکی پیرۆزی مێیە، بەرجەستەکەری دڵبەستگیی ئایینی و پارسایی و باوەڕ؛ دڵبەستگیی دروست و خاکەڕایانەی باوەڕداران بە خودایی. هەروەها بە نزیکی بە زەویی چاک یەک دەناسێنرێت و سەرپەرشتیی خاکە بەخشندەکە و بەروبوومدارییەکەی دەکات؛ بەمە لە یەک کاتدا نەمرە پیرۆزەکەی دڵبەستگیی ئایینی و زەوییە. لە نەریتەکەدا، بە کچی ئەهورامەزدا دادەنرێت و وەک کەسایەتییەکی بەخێوکەر و دایکانە ڕێزی لێ دەگیرێت؛ پەیوەستە بە پیت و بەرەکەت و زاوزێ، ژنان، کشتوکاڵ و چاودێریی دڵسۆزانەی زەوی و بەو بەخشندەییەی بوونەوەران لە ڕێگەی ئەوەوە دەژین. جەژن و پێگەی خۆی لە ڕۆژژمێردا هەیە و وەک بەرجەستەکەری دڵبەستگیی ئایینی و پارێزەری زەویی چاک لای باوەڕداران خۆشەویستە. وەک نەمرە پیرۆزەکەی دڵبەستگیی ئایینی و زەوی، سپەنتا ئارمەیتی یەکێکە لە هێزە نەرم و بەخێوکەرەکانی وێنای زەردەشتی.
واتای ناوەکەی
ناوی سپەنتا ئارمەیتی لە دوو بەش پێک هاتووە: سپەنتا، بە واتای پیرۆز، بەخشندە یان چاکەبەخش، وشەیەک کە بۆ نەمرە پیرۆزەکان و جیهانی چاکی ئافرێنراو بەکاردێت؛ و ئارمەیتی، بە واتای دڵبەستگیی ئایینی، پارسایی، بیرکردنەوەی دروست یان دڵبەستگیی خاکەڕایانە. ناوەکە بە تەواوی واتای دڵبەستگیی پیرۆز یان دڵبەستگیی بەخشندە دەگەیەنێت؛ پارساییی دروست و خاکەڕایانەی باوەڕداران بەرامبەر خودایی.
ئەم واتایە لە ناوەندی کەسایەتیی سپەنتا ئارمەیتیدایە، چونکە ئەو بەرجەستەکەری دڵبەستگیی ئایینی و پارساییە؛ ئەو نەمرە پیرۆزەی دڵبەستگیی دڵسۆزانە و خاکەڕایانە و پڕ لە خۆشەویستی بەرجەستە دەکات کە پەرستەر بە خوداییەوە دەبەستێتەوە. ئەو دڵبەستگییەی دەینوێنێت تەنها پابەندبوونێکی دەرەکی بە ڕێوڕەسم نییە، بەڵکو دۆخی ناوەکیی پارسایی و بیرکردنەوەی دروستە؛ ڕووکردنی پڕ لە خۆشەویستی و خاکەڕایانەی دڵ بەرەو ڕاستی و پەروەردگاری دانا. لە شێوەکانی دواتردا، ناوەکەی وەک سپەندارمەد یان سپەندارمەز دەردەکەوێت و ئەسپەند، ڕووەکێک کە لە ناوچەکەدا بەکاردێت، بە ئەوەوە پەیوەستە. کەواتە واتای ناوەکەی سروشتە بنەڕەتییەکەی دەردەخات؛ نەمرە پیرۆزەکەی دڵبەستگیی ئایینی و پارسایی، بەرجەستەکەری دۆخی دڵی باوەڕدار. یەکناسێنرانە نزیکەکەی بە زەوی واتایەکی دیکە بە ناوەکە دەبەخشێت، چونکە زەویی ئارامگر و بەخێوکەر و دڵسۆز خۆی هێمایەکی گونجاوی دڵبەستگییە. کەواتە واتای ناوی سپەنتا ئارمەیتی، دڵبەستگیی پیرۆز، کلیلەکەی تێگەیشتن لە گرنگیی ئەوە؛ ئەو نەمرە پیرۆزە نەرمەی پارساییی پڕ لە خۆشەویستیی باوەڕداران و دڵبەستگیی بەخێوکەری زەویی چاک بەرجەستە دەکات.
خاڵە سەرەکییەکان
سپەنتا ئارمەیتی واتای دڵبەستگیی پیرۆز یان دڵبەستگیی بەخشندە دەگەیەنێت.
یەکێکە لە ئەمەشا سپەنتاکان، نەمرە پیرۆزەکانی دەوروبەری ئەهورامەزدا.
دڵبەستگیی ئایینی و پارسایی و باوەڕ بەرجەستە دەکات و سەرپەرشتیی زەوی دەکات.
بە کچی ئەهورامەزدا و کەسایەتییەکی بەخێوکەر و دایکانە دادەنرێت.
بە پیت و بەرەکەت و زاوزێ، ژنان، کشتوکاڵ و بەخشندەیی زەویەوە پەیوەستە.
لە جەژنەکەی تایبەت بە خۆی و لە ڕۆژژمێری زەردەشتیدا ڕێزی لێ دەگیرێت.
زانیارییە خێراکان
ناو: سپەنتا ئارمەیتی، دڵبەستگیی پیرۆز؛ دواتر سپەندارمەد
واتا: دڵبەستگیی پیرۆز یان بەخشندە، پارسایی، بیرکردنەوەی دروست
سروشت: یەکێک لە ئەمەشا سپەنتاکان، نەمرە پیرۆزەکان
ڕەگەز: نەمرێکی پیرۆزی مێ
بەرجەستە دەکات: دڵبەستگیی ئایینی، پارسایی، باوەڕ
سەرپەرشتی دەکات: زەوی و بەروبوومدارییەکەی
خێزان: کچی ئەهورامەزدا؛ دایکی ئەشی
پەیوەست بە: پیت و بەرەکەت و زاوزێ، ژنان، کشتوکاڵ، بەخشندەیی زەوی
جەژن: جەژنی زەوی و ژنان، سپەندارمەزگان
میرات: نەریتی ئایینی و ئەفسانەیی هاوبەشی گەلە ئێرانییەکان
کچی پەروەردگاری دانا
لە نەریتەکەدا، سپەنتا ئارمەیتی بە کچی ئەهورامەزدا، پەروەردگاری دانا، دادەنرێت؛ یەکێک لە نەمرە پیرۆزەکان کە یەکەم دەرکەوتەکانی ئەون و لە ڕێکخستنی خوداییدا لە هەمووان نزیکترن لە ئەو.
ئەم پەیوەندییەی کچ بە پەروەردگاری دانا، کە پێغەمبەر زەردەشت بە دەربڕینی مەجازی باسی دەکات، سپەنتا ئارمەیتی وەک بوونەوەرێکی پلەی یەکەم دیاری دەکات، سەر بە بازنە ناوەکییەکەی جیهانی چاکی ئافرێنراو؛ خێزانە ڕووناکەکەی نەمرە پیرۆزەکان کە خودای تاک لە ڕێگەیانەوە لە جیهاندا کار دەکات. لە نەریتە پەرەسەندووەکەدا، هەروەها بە دایکی ئەشی، یەزەتای پاداشت، دادەنرێت و بە کەسایەتییە خوداییە مەزنەکانی دیکەی جیهانی چاکی ئافرێنراوەوە پەیوەستە. وەک نەمرە پیرۆزەکەی دڵبەستگیی ئایینی، بە شێوەیەکی گونجاو ئەم پەیوەندییە نزیکەی بە پەروەردگاری داناوە هەیە؛ چونکە دڵبەستگیی ئایینی ئەو دۆخەیە کە باوەڕداران بە خوداییەوە دەبەستێتەوە و سپەنتا ئارمەیتی، وەک بەرجەستەبووی دڵبەستگی، بە خۆشەویستی لە ئەهورامەزدا نزیکە. پێگەکەی وەک کچی پەروەردگاری دانا لەنێو نەمرە پیرۆزەکاندا، شکۆ و گرنگیی ئەو لە وێنای زەردەشتیدا جێگیر دەکات؛ نەمرە پیرۆزە نەرمەکەی دڵبەستگیی ئایینی کە یەکێکە لە یەکەم و نزیکترین بوونەوەرەکانی جیهانی چاکی ئافرێنراو. وەک کچی ئەهورامەزدا و یەکێک لە نەمرە پیرۆزەکانە کە سپەنتا ئارمەیتی پێگە جێی ڕێزەکەی هەیە؛ بەرجەستەکەری دڵبەستگیی ئایینی لەناو خێزانە ڕووناکەکەی بوونەوەرە خوداییەکاندا کە پەروەردگاری دانا لە ڕێگەیانەوە جیهان دەئافرێنێت و بەڕێوە دەبات.
دڵبەستگیی ئایینی و پارسایی
واتا بنەڕەتییەکەی سپەنتا ئارمەیتی دڵبەستگیی ئایینی و پارساییە؛ دۆخە پیرۆز و خاکەڕایانەکەی دڵی باوەڕدار بەرامبەر خودایی، ڕووکردنی پڕ لە خۆشەویستیی پەرستەر بەرەو ڕاستی و پەروەردگاری دانا.
لە وێنای زەردەشتیدا، دڵبەستگیی ئایینی تەنها پابەندبوونێکی دەرەکی بە ڕێوڕەسم نییە، بەڵکو دۆخی ناوەکیی پارسایی و باوەڕ و خاکەڕایی و خۆتەرخانکردنی پڕ لە خۆشەویستییە کە باوەڕداران بە خوداییەوە دەبەستێتەوە و بەرەو بیر و وتە و کرداری دروست هانیان دەدات. سپەنتا ئارمەیتی بەرجەستەکەری ئەم دۆخەیە، ئەو نەمرە پیرۆزەی دڵبەستگیی ئایینی بەرجەستە دەکات و باوەڕداران لە ڕێگەی ئەوەوە لە پارسایییاندا ڕێنمایی دەکرێن و دەپارێزرێن. پەرەپێدانی دڵبەستگیی ئایینی، ڕووکردنی دڵ بە باوەڕ و خاکەڕایی بەرەو ڕاستی، هاوبەشبوونە لەو تایبەتمەندییەی سپەنتا ئارمەیتی بەرجەستەی دەکات و نزیکبوونەوەیە لە خودایی. لە نەریتەکەدا، باوەڕداری پارسا ڕێنمایی دەکات و دەپارێزێت و داوا لە باوەڕداران دەکرێت بە پەرەپێدانی ئەو دڵبەستگی و پارساییە لە خۆیاندا کە دەینوێنێت، ڕێزی لێ بگرن. ئەم ڕۆڵە وەک بەرجەستەکەری دڵبەستگیی ئایینی لە ناوەندی گرنگیی ئەودایە؛ ئەو نەمرە پیرۆزەی دۆخی دڵی باوەڕدار، پارساییی پڕ لە خۆشەویستی و خاکەڕایانەی بنەمای ناوەکیی ژیانی ئایینی، بەرجەستە دەکات. بە واتایەک، ئەو دڵبەستگییەی سپەنتا ئارمەیتی بەرجەستەی دەکات ئەو دۆخەیە کە ژیانی چاک بە تەواوی مومکین دەکات؛ چونکە دڵبەستگییە کە دڵ بەرەو ڕاستی ڕادەکێشێت و بەرەو چاکە هانی دەدات. وەک نەمرە پیرۆزەکەی دڵبەستگیی ئایینی و پارسایی، سپەنتا ئارمەیتی لای باوەڕداران خۆشەویستە وەک بەرجەستەکەری ئەو خۆتەرخانکردنە پڕ لە خۆشەویستییەی بە خوداییەوە دەیان‌بەستێتەوە.
نەمرە پیرۆزەکەی زەوی
لە نێو نەمرە پیرۆزەکاندا، سپەنتا ئارمەیتی بە تایبەتی بە زەوی یەک دەناسێنرێت و سەرپەرشتیی خاکە چاک و بەخشندەکە و بەروبوومدارییەکەی دەکات؛ بەمە لە یەک کاتدا نەمرە پیرۆزەکەی دڵبەستگیی ئایینی و بوونەوەرە خوداییەکەی زەوییە.
لە نەریتەکەدا، هەر یەکێک لە ئەمەشا سپەنتاکان بە لایەنێکی جیهانی چاکی ئافرێنراوەوە پەیوەستە و سپەنتا ئارمەیتی بە زەویەوە پەیوەستە؛ ئەو خاکە ئارامگر و بەخێوکەر و بەروبوومدارەی هەموو ژیان دەپارێزێت. ئەم یەکناسێنرانە هێندە نزیکە کە لە بەشێکی نەریتەکەدا، ناوەکەی وەک هاوواتای خودی زەوی بەکاردێت. پەیوەندییەکە گونجاو و قووڵە؛ چونکە زەوی، دڵسۆز و ئارامگر، بەردەوام بەخێوکەر و هێنەری ژیانە و هێمایەکی جوانی ئەو دڵبەستگیی ئایینی و پارساییەیە کە سپەنتا ئارمەیتی بەرجەستەی دەکات. وەک نەمرە پیرۆزەکەی زەوی، سەرپەرشتیی بەروبوومداریی خاک، بەخشندەیی دروێنە و چاودێریی دڵسۆزانەی زەوی دەکات و بە پیت و بەرەکەت و زاوزێ و گەشەی ژیانەوە پەیوەستە. چاودێریکردنی دڵسۆزانەی زەوی، باش چاودێریکردن و ڕێزگرتن لە بەخشندەییەکەی، لە وێنای زەردەشتیدا ڕێگایەکە بۆ ڕێزگرتن لە سپەنتا ئارمەیتی و ئەو دڵبەستگییەی بەرجەستەی دەکات. ئەم یەکناسێنرانە بە زەوی یەکێکە لە گرنگترین لایەنەکانی سپەنتا ئارمەیتی؛ نەمرە پیرۆزەکەی دڵبەستگیی ئایینی بە خاکە چاک و بەخێوکەرەکەوە دەبەستێتەوە، بەمە دڵبەستگی و زەوی لە یەک کەسایەتیی ئەودا یەک دەگرن. وەک نەمرە پیرۆزەکەی زەوی، پارێزەری خوداییی ئەو خاکەیە کە هەموو ژیان دەپارێزێت؛ ئەو هێزە بەخێوکەرەی بەخشندەییەکەی لە نەریتەکەدا بە جۆرێکە کە بوونەوەران لە ڕێگەی ئەوەوە دەژین.
دایکی ژیان و باوەڕداران
وەک نەمرە پیرۆزەکەی زەوی، سپەنتا ئارمەیتی وەک کەسایەتییەکی بەخێوکەر و دایکانە ڕێزی لێ دەگیرێت؛ دایکی ئەو بەخشندەییەی ژیان لە ڕێگەی ئەوەوە دەپارێزرێت و لە نەریتی زەویدا، تەنانەت دایکی مرۆڤایەتی.
بە یەکناسێنرانەکەی بە زەوی، سپەنتا ئارمەیتی کەسایەتییەکی دایکی سروشتە؛ ئەو خاکە بەخێوکەرەی ژیان لێیەوە سەر هەڵدەدات و بەهۆی ئەوەوە دەپارێزرێت. بە پیت و بەرەکەت و زاوزێ، هێنانەبوون و بەخێوکردنی ژیان و ژنانەوە پەیوەستە. لە نەریتەکەدا، وەک زەوی تەنانەت بە دایکی ڕەگەزی مرۆڤ دادەنرێت؛ چونکە لە گەردوونناسیدا، زەوی تۆوی یەکەم مرۆڤ، کەیوومەرسی، وەرگرت و بەخێوی کرد و بە تێپەڕبوونی کات یەکەم جووتی مرۆڤ لەوەوە ڕووایەوە. کەواتە زەردەشتییەک دەیتوانی دان بە ڕەچەڵەکی خۆی لە یەکەم مرۆڤەوە بنێت و پەروەردگاری دانا بە باوکی و سپەنتا ئارمەیتی، زەوی، بە دایکی دابنێت. هەروەها پارێزەری باوەڕدارانە و بە تایبەتی بە ژنان و بە چاکان و پارسایانەوە پەیوەستە. ئەم ڕۆڵە دایکانە و بەخێوکەرە لایەنێکی جوانی سپەنتا ئارمەیتییە؛ نەمرە پیرۆزەکەی زەوی کە دایکی ژیان و بەخێوکەری باوەڕدارانە، ئەو هێزە نەرمەی بوونەوەران لە ڕێگەی ئەوەوە دەپارێزرێن. وەک دایکی ژیان و پارێزەری باوەڕداران، سپەنتا ئارمەیتی لایەنە بەخێوکەر و ژیانپارێز و پارێزەرەکەی زەویی چاک و دڵبەستگیی ئایینی بەرجەستە دەکات؛ ئەو نەمرە پیرۆزە نەرمەی ژیان دەهێنێتە بوون و بە خۆشەویستی دەپارێزێت. بەشێکی زۆری گەرمی و جوانیی کەسایەتیی سپەنتا ئارمەیتی لەم سروشتە بەخێوکەر و دایکانەیەیدایە؛ نەمرە پیرۆزەکەی دڵبەستگیی ئایینی و زەوی کە دایک و پارێزەری ژیان و باوەڕدارانە.
هێما و واتا
سپەنتا ئارمەیتی پێش هەموو شتێک بنەمای دڵبەستگیی ئایینی و پارسایی بەرجەستە دەکات؛ ئەو دۆخە پڕ لە خۆشەویستی و خاکەڕایانە و باوەڕدارەی دڵ بەرامبەر خودایی کە بنەمای ناوەکیی ژیانی ئایینییە. وەک بەرجەستەکەری دڵبەستگیی پیرۆز، ئەو خۆتەرخانکردن و باوەڕە دەنوێنێت کە باوەڕداران بە ڕاستی و پەروەردگاری داناوە دەبەستێتەوە.
سپەنتا ئارمەیتی هەروەها زەویی چاک و بەخێوکەر بەرجەستە دەکات، ئەو خاکە ئارامگر و بەروبوومدارەی هەموو ژیان دەپارێزێت؛ بەمە دڵبەستگیی ئایینی و زەوی لە ئەودا یەک دەگرن، زەویی دڵسۆز هێمایەکی جوانی دڵبەستگییە و دڵی دڵبەستەش سەرپەرشتیارێکی گونجاوی زەوییە. وەک کەسایەتییەکی دایکانە و بەخێوکەر، پیت و بەرەکەت و زاوزێ، هێنانەبوون و پاراستنی ژیان بە خۆشەویستی و چاودێریی باوەڕداران بەرجەستە دەکات، بە تایبەتی ژنان و پارسایان. لە هەموو ئەمانەدا، سپەنتا ئارمەیتی یەکێکە لە نەمرە پیرۆزە نەرم و گرنگەکانی نەریتی ئایینی گەلە ئێرانییەکان؛ دڵبەستگیی ئایینی و پارسایی و زەویی بەخێوکەر و هێنانەبوونی ژیان بەرجەستە دەکات. ئەو نەمرە پیرۆزەکەی دڵبەستگیی پیرۆز و زەوییە، بەرجەستەکەری دڵی باوەڕدار و خاکە بەخشندەکە؛ یەکێک لە کەسایەتییە گەرم و خۆشەویستەکانی ئەو میراتە ئایینییەی کە کورد لەگەڵ میراتگرەکانی دیکەی نەریتە ئێرانییەکەدا هاوبەشی تێدا دەکەن. لە ئەودا پەیوەندیی نێوان دڵبەستگیی ناوەکی و چاودێریی دڵسۆزانەی زەویی چاک، پەیوەندییەک بە دەنگدانەوەیەکی قووڵ و بەردەوام، بەرجەستەبوونە خوداییەکەی دەدۆزێتەوە، لە پاڵ نەمرە پیرۆزە خوشکەکانی وەک ئەشا ڤەهیشتا، نەمرە پیرۆزەکەی ڕاستی.
سپەنتا ئارمەیتی و کورد
سپەنتا ئارمەیتی، وەک نەمرە پیرۆزەکان و کەسایەتییە خوداییەکانی دیکەی نەریتی زەردەشتی، سەر بە میراتی ئایینی و ئەفسانەیی کۆنی هاوبەشی گەلە ئێرانییەکانە؛ نەریتێک کە کورد، وەک گەلێکی ئێرانی، لەگەڵ فارس و گەلەکانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشی تێدا دەکەن. ڕێزگرتن لە دڵبەستگیی ئایینی و زەویی چاک بەشێکە لە میراتە قووڵەکەی هەموو ناوچەکە.
بۆ کورد، میراتی ئایینی کۆنی گەلە ئێرانییەکان، لەوانە وێنای زەردەشتیی دڵبەستگیی ئایینی و زەویی پیرۆز، بەشێکە لە پاشخانە قووڵەکەی جیهانی کولتووری و ڕۆحانییان. ئەو بەهایانەی سپەنتا ئارمەیتی بەرجەستەیان دەکات، دڵبەستگیی پڕ لە خۆشەویستیی دڵی باوەڕدار و چاودێریی ڕێزدارانەی زەویی چاک، بەشێکن لە میراتە ئەخلاقی و ئایینییە فراوانەکە کە لە سەرانسەری جیهانی ئێرانیدا هاوبەشە و بە تایبەتی لای گەلێکی نزیک لە زەوی دەنگ دەدەنەوە. ڕێزگرتن لە زەوی و بەخشندەییەکەی بە نەریتە فراوانترەکانی وەرز و ساڵی نوێوە پەیوەستە، لەوانە نەورۆز، کە لە سەرانسەری جیهانی ئێرانی و لەنێو کورددا خۆشەویستە. ڕاستگۆیی و وردبینی ئەوەیە سپەنتا ئارمەیتی وەک بەشێک لەم میراتە ئێرانی و زەردەشتییە هاوبەشە تێبگەین، نەک وەک کەسایەتییەکی تەنها کوردی؛ ئەو سەر بە نەریتی ئایینی کۆنی هاوبەشی گەلە ئێرانییەکانە. کورد وەک گەلێکی ئێرانی بە ڕەگی کۆن لەم جیهانەدا، لەگەڵ میراتگرەکانی دیکەی نەریتە ئێرانییەکەدا هاوبەشی لەم میراتەدا دەکەن کە نەمرە پیرۆزەکەی دڵبەستگیی ئایینی و زەوی بەشێکی ئەوەیە. کەواتە بە ناساندنی سپەنتا ئارمەیتی، کەسایەتییەک لە میراتی کۆنی هاوبەشی گەلە ئێرانییەکان دەناسێنین کە کورد میراتگری ئەون؛ ئەو نەمرە پیرۆزە نەرمەی دڵبەستگیی ئایینی و چاودێریی زەوی لای ئەو، بەهاگەلێکن بە قووڵترین و بەردەوامترین دەنگدانەوە.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا سپەنتا ئارمەیتی خوداوەندێکی مێی جیاوازە؟ نەخێر؛ لە تێگەیشتنی زەردەشتیدا، سپەنتا ئارمەیتی یەکێکە لە ئەمەشا سپەنتاکان، نەمرە پیرۆزەکان کە یەکەم دەرکەوتەکان و ئافرێنراوەکانی خودای تاک، ئەهورامەزدان، و پەروەردگاری دانا لە ڕێگەیانەوە لە جیهاندا کار دەکات. باشترین تێگەیشتن لە ئەو وەک لایەن، دەرکەوتە یان سیفەتێکی خودای تاکە، نەک وەک خوداوەندێکی مێی سەربەخۆ؛ بەرجەستەکەری ئەو دڵبەستگیی ئایینی و زەوییە چاکەی هی ئەهورامەزدان و لە ئەوەوە سەرچاوە دەگرن. ئەم تێگەیشتنە سروشتە یەکتاپەرستییە بنەڕەتییەکەی باوەڕەکە دەپارێزێت، کە نەمرە پیرۆزەکان تێیدا ئەو ئامرازانەن کە خودای تاک لە ڕێگەیانەوە جیهان دەئافرێنێت و بەڕێوە دەبات؛ لە ئەرکەکانیاندا جیاوازن، بەڵام لە خوداییدا یەکگرتوون.
ئایا یەکناسێنرانی سپەنتا ئارمەیتی بە زەوی شێوەیەکی زەویپەرستییە؟ لە تێگەیشتنی زەردەشتیدا، ڕێز لە زەوی کە بە سپەنتا ئارمەیتی یەک دەناسێنرێت دەگیرێت وەک ئافرێنراوێکی پیرۆز و هێزێکی چاکەبەخشی خودای تاک؛ بەشێک لە جیهانی چاکی ئافرێنراو کە ڕێکخستنی خودایی لە ڕێگەی ئەوەوە کار دەکات، نەک وەک کەسایەتییەکی خودایی سەربەخۆ و جیا لە پەروەردگاری دانا. ڕێزگرتن لە زەوی و سپەنتا ئارمەیتی ڕێزگرتنە لە لایەنێکی پیرۆزی جیهانی چاکی ئافرێنراو و لە ڕێگەی ئەوەوە لە ئافرێنەر. لەم وێنایەدا، چاودێریی دڵسۆزانەی زەوی ئەرکێکی ئایینی و شێوەیەکە لە دڵبەستگیی ئایینی؛ ڕێزگرتنێکە لە نەمرە پیرۆزەکەی زەوی و پەروەردگاری دانا کە ئافراندوویەتی. باشترین تێگەیشتن لەمە لەناو چوارچێوە یەکتاپەرستییەکەی باوەڕەکە و ڕێزگرتنەکەی لە جیهانی چاکی ئافرێنراودایە.
ئایا سپەنتا ئارمەیتی کەسایەتییەکی تایبەت بە کوردە؟ نەخێر؛ وەک نەمرە پیرۆزەکانی دیکە، سەر بە میراتی ئایینی کۆنی هاوبەشی گەلە ئێرانییەکانە؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و گەلەکانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشی تێدا دەکەن، نەک کەسایەتییەکی تەنها کوردی. کورد وەک گەلێکی ئێرانی لەگەڵ دراوسێکانیان هاوبەشی لەم میراتە فراوان و کۆنەدا دەکەن کە سپەنتا ئارمەیتی بەشێکی ئەوەیە.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
ئەمەشا سپەنتاکان: نەمرە پیرۆزەکان کە سپەنتا ئارمەیتی یەکێکە لەوان
ئەهورامەزدا: پەروەردگاری دانا، باوکی سپەنتا ئارمەیتی
ئەشا ڤەهیشتا: نەمرە پیرۆزەکەی ڕاستی، لە برا و خوشکەکانی سپەنتا ئارمەیتی
ئەشی: یەزەتای پاداشت کە بە کچی سپەنتا ئارمەیتی دادەنرێت
کەیوومەرس: یەکەم مرۆڤ کە زەوی تۆوەکەی وەرگرت
سرەئۆشا: یەزەتای گوێگرتن و گوێڕایەڵیی دڵبەستگیی ئایینی
نەورۆز: ساڵی نوێ، ڕێزگرتن لە زەوی و بەخشندەییەکەی
زەردەشت: ئەو پێغەمبەرەی بە کچی پەروەردگاری دانا ناوی برد
پرسیارە باوەکان
سپەنتا ئارمەیتی لە زەردەشتیدا کێیە؟
سپەنتا ئارمەیتی، بە واتای دڵبەستگیی پیرۆز، یەکێکە لە ئەمەشا سپەنتاکان، نەمرە پیرۆزەکان کە یەکەم دەرکەوتەکان و ئافرێنراوەکانی ئەهورامەزدان. نەمرێکی پیرۆزی مێیە کە دڵبەستگیی ئایینی و پارسایی و باوەڕ بەرجەستە دەکات و بە نزیکی بە زەویی چاک یەک دەناسێنرێت و سەرپەرشتیی بەروبوومدارییەکەی دەکات. بە کچی ئەهورامەزدا و کەسایەتییەکی بەخێوکەر و دایکانە دادەنرێت و بە پیت و بەرەکەت و زاوزێ، ژنان و چاودێریی دڵسۆزانەی زەویەوە پەیوەستە. لە جەژنەکەی تایبەت بە خۆیدا ڕێزی لێ دەگیرێت.
ناوی سپەنتا ئارمەیتی واتای چییە؟
ناوەکە سپەنتا، بە واتای پیرۆز، بەخشندە یان چاکەبەخش، لەگەڵ ئارمەیتی، بە واتای دڵبەستگیی ئایینی، پارسایی یان بیرکردنەوەی دروست، پێکەوە دەبەستێت؛ بەمە واتای دڵبەستگیی پیرۆز یان دڵبەستگیی بەخشندە دەگەیەنێت. پارساییی دروست و خاکەڕایانەی دڵی باوەڕدار بەرامبەر خودایی دەردەبڕێت؛ تەنها پابەندبوونی دەرەکی بە ڕێوڕەسم نییە، بەڵکو دۆخی ناوەکیی باوەڕ و خۆتەرخانکردنی پڕ لە خۆشەویستییە. لە شێوەکانی دواتردا، ناوەکەی وەک سپەندارمەد دەردەکەوێت و ئەسپەند بە ئەوەوە پەیوەستە.
بۆچی سپەنتا ئارمەیتی بە زەوی یەک دەناسێنرێت؟
لە نێو ئەمەشا سپەنتاکاندا، هەر یەکێکیان بە لایەنێکی جیهانی چاکی ئافرێنراوەوە پەیوەستە و سپەنتا ئارمەیتی بە زەویەوە پەیوەستە؛ ئەو خاکە ئارامگر و بەخێوکەر و بەروبوومدارەی ژیان دەپارێزێت. پەیوەندییەکە گونجاوە، چونکە زەویی دڵسۆز و بەردەوام بەخێوکەر هێمایەکی جوانی ئەو دڵبەستگییەیە کە بەرجەستەی دەکات. ئەم یەکناسێنرانە هێندە نزیکە کە هەندێک جار ناوەکەی وەک هاوواتای خودی زەوی بەکاردێت. سەرپەرشتیی بەروبوومدارییەکەی، بەخشندەیی دروێنە و چاودێریی دڵسۆزانەی زەوی دەکات.
چۆن سپەنتا ئارمەیتی دایکی مرۆڤایەتییە؟
بە یەکناسێنرانەکەی بە زەوی، سپەنتا ئارمەیتی کەسایەتییەکی دایکی سروشتە و لە گەردوونناسیدا، زەوی تۆوی یەکەم مرۆڤ، کەیوومەرس، وەرگرت و بەخێوی کرد و بە تێپەڕبوونی کات یەکەم جووتی مرۆڤ لەوەوە ڕووایەوە. کەواتە زەردەشتییەک دەیتوانی دان بە ڕەچەڵەکی خۆی لە یەکەم مرۆڤەوە بنێت و پەروەردگاری دانا بە باوکی و سپەنتا ئارمەیتی، زەوی، بە دایکی دابنێت. بۆیە وەک دایکی بەخێوکەری ژیان ڕێزی لێ دەگیرێت، پەیوەست بە پیت و بەرەکەت و زاوزێ و هێنانەبوونی ڕەگەزی مرۆڤ.
چۆن ڕێز لە سپەنتا ئارمەیتی دەگیرێت؟
سپەنتا ئارمەیتی لە جەژنەکەی تایبەت بە خۆیدا ڕێزی لێ دەگیرێت، ڕۆژێکی زەوی و ژنان کە هەندێک جار بە سپەندارمەزگان ناو دەبرێت. ڕۆژێک و مانگێک لە ڕۆژژمێری زەردەشتیدا بۆ ئەو تەرخان کراون. باوەڕداران بە پەرەپێدانی دڵبەستگیی ئایینی و پارسایی لە خۆیاندا و بە چاودێریکردنی دڵسۆزانە و ڕێزگرتن لە زەویی چاک و بەخشندەییەکەی، ڕێزی لێ دەگرن. ئەو ئەسپەندەی لەسەر سفرەی ڕێوڕەسمیی نەورۆز دادەنرێت بە ئەوەوە پەیوەستە و ڕێزلێگرتنی بە ڕێوڕەسمەکانی ساڵی نوێوە دەبەستێتەوە.
ئایا سپەنتا ئارمەیتی کەسایەتییەکی کوردییە؟
سپەنتا ئارمەیتی سەر بە میراتی ئایینی کۆنی هاوبەشی زەردەشتی و گەلە ئێرانییەکانە؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و گەلەکانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشی تێدا دەکەن، نەک کەسایەتییەکی تەنها کوردی. کورد وەک گەلێکی ئێرانی بە ڕەگی کۆن لەم جیهانەدا، لەگەڵ دراوسێکانیان هاوبەشی لەم میراتەدا دەکەن کە نەمرە پیرۆزەکەی دڵبەستگیی ئایینی و زەوی بەشێکی ئەوەیە. ڕێزگرتن لە دڵبەستگیی ئایینی و زەویی چاک کە بەرجەستەی دەکات، دەنگدانەوەیەکی فراوانی لە ناوچەکەدا هەیە.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
ئارمەیتی — ئینسایکڵۆپیدیای ئێرانیکا
ئەمەشا سپەنتا — ئینسایکڵۆپیدیای بریتانیکا