پێشەکی
ئەشا ڤەهیشتا یەکێکە لە مەزنترین و ناوەندیترین بوونەوەرە خوداییەکانی نەریتی زەردەشتی و گەلە ئێرانییەکان؛ نەمرە پیرۆزەکەی باشترین ڕاستی، بەرجەستەکەری ئەشا، ئەو ڕاستی و ڕاستودروستی و ڕێکخستنی گەردوونییەی کە خودی کۆڵەکەی باوەڕی زەردەشتە.
لە وێنای ئەهورامەزدا، پەروەردگاری دانا، ئەشا ئەو ڕێکخستنە دروستەیە کە هەموو جیهان بە پێی ئەو بە دروستی بەڕێوە دەچێت؛ ئەو ڕاستییەی پێچەوانەی درۆیە، یاسای گەردوون و پێوەری ڕاستودروستی لە هەموو بیر و وتە و کردارێکدا. ئەشا ڤەهیشتا، باشترین ڕاستی یان باشترین ڕاستودروستی، بەرجەستەبووی ئەم بنەمایەیە وەک یەکێک لە نەمرە پیرۆزەکان، ئەمەشا سپەنتاکان، و پەیوەندییەکی نزیکی بە ئاگری پیرۆزەوە هەیە، هێمای بینراوی ڕاستی.
وەک نەمرە پیرۆزەکان و کەسایەتییە خوداییەکانی دیکەی نەریتی زەردەشتی، ئەشا ڤەهیشتا سەر بە میراتی ئایینی و ئەفسانەیی کۆنی هاوبەشی گەلە ئێرانییەکانە؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و گەلەکانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشی تێدا دەکەن. ناسینی ئەشا ڤەهیشتا ئاشنابوونە بە خودی ناوەندی وێنای زەردەشتی؛ ئەو ڕاستی و ڕێکخستنە دروستەی کە بنەمای جیهان و پێوەری ژیانی چاکە.
ناوەڕۆک
ئەشا ڤەهیشتا کێیە؟
ئەشا ڤەهیشتا، بە واتای باشترین ڕاستی یان باشترین ڕاستودروستی، یەکێکە لە ئەمەشا سپەنتاکان، نەمرە پیرۆزەکان یان بوونەوەرە خوداییە چاکەبەخشەکان کە یەکەم دەرکەوتەکان و ئافرێنراوەکانی ئەهورامەزدان و پەروەردگاری دانا لە ڕێگەیانەوە لە جیهاندا کار دەکات. ئەشا ڤەهیشتا بەرجەستەکەری ئەشایە، بنەما مەزنە زەردەشتییەکەی ڕاستی و ڕاستودروستی و ڕێکخستنی گەردوونی؛ ئەو ڕێکخستنە دروستەی کە دەبێت جیهان بە پێی ئەو بەڕێوە بچێت و پێوەری هەموو بیر و وتە و کرداری چاکە. یەکێکە لە گرنگترین نەمرە پیرۆزەکان و لە کۆنترین سروودەکاندا لە هەموویان بەرچاوترە؛ ئەشا ڤەهیشتا ئەو ڕاستییە دەنوێنێت کە دژ بە درۆ، دروج، و ئەو ڕێکخستنەیە کە دژ بە پشێوی و ناڕێکییە. هەروەها بە تایبەتی بە ئاگری پیرۆزەوە پەیوەستە، هێمای بینراوی ڕاستی و ئامادەبوونی خودایی. وەک نەمرە پیرۆزەکەی باشترین ڕاستی، ئەشا ڤەهیشتا لە خودی ناوەندی وێنای زەردەشتیدایە؛ بەرجەستەکەری ئەو ڕاستی و ڕێکخستنە دروستەی کە کۆڵەکەی باوەڕەکە و بنەمای جیهانە.
واتای ئەشا
بۆ تێگەیشتن لە ئەشا ڤەهیشتا، دەبێت ئەشا بناسین، یەکێک لە گرنگترین و دەوڵەمەندترین چەمکەکانی هەموو بیرکردنەوەی زەردەشتی. وشەی ئەشا پەیوەستە بە ڕەگێکی کۆنی هیندی و ئێرانی و هاوڕەگە لەگەڵ چەمکێکی هاوشێوە لە نەریتی ڤێدیی پەیوەندیداردا؛ لە ئینگلیزیدا یەک هاوواتای تاکی نییە و دەبێت بە کۆمەڵێک وشە وەربگێڕدرێت: ڕاستی، ڕاستودروستی، ڕێکخستنی دروست، دادپەروەری و یاسای گەردوون.
لە ناوەندی چەمکەکەدا، ئەشا ڕێکخستنی دروستی شتەکانە؛ ئەو ڕاستی و دروستییەی کە لە گەردوون، ڕێکخستنی ئەخلاقی و ڕەفتاری دروستی ژیاندا هەیە. ئەو شێوەیەیە کە دەبێت شتەکان هەبن؛ ئەو ڕێکخستنەی پەروەردگاری دانا دایمەزراندووە کە جیهان بە پێی ئەو بە دروستی بەڕێوە دەچێت و ژیانی چاک لەگەڵیدا دەگونجێت. لە واتا گەردوونییەکەیدا، ئەشا ڕێکخستنی گەردوونە، ئەو یاسایەی هەموو شتێک بە پێی ئەو وەک پێویستە ڕوو دەدات؛ لە واتا ئەخلاقییەکەیدا، ڕاستودروستی و ڕاستییە، پێوەری بیر و وتە و کرداری دروست؛ لە واتای ڕێوڕەسمدا، ئەنجامدانی دروست و ڕێکوپێکی پەرستنە. وشەی ڤەهیشتا واتای باشترین یان باڵاترینە، کەواتە ئەشا ڤەهیشتا باشترین ڕاستی یان باشترین ڕاستودروستییە، شێوەی تەواو و باڵاترینی ئەم بنەما مەزنە کە وەک نەمرێکی پیرۆز بەرجەستە کراوە. دەوڵەمەندیی چەمکی ئەشا، کە ڕاستی و ڕێکخستن و ڕاستودروستی و یاسا دەگرێتەوە، ئەشا ڤەهیشتا دەکات بە کەسایەتییەکی هێندە ناوەندی و قووڵ؛ بەرجەستەکەری خودی ئەو بنەمایەی کۆڵەکەی وێنای زەردەشتیی جیهانە. تێگەیشتن لە واتای ئەشا تێگەیشتنە لە ناوەندی باوەڕەکە و ئەشا ڤەهیشتا بەرجەستەبووی ئەو ناوەندەیە، نەمرە پیرۆزەکەی باشترین ڕاستی و ڕێکخستنی دروست.
خاڵە سەرەکییەکان
ئەشا ڤەهیشتا واتای باشترین ڕاستی یان باشترین ڕاستودروستییە.
یەکێکە لە ئەمەشا سپەنتاکان، نەمرە پیرۆزەکانی دەوروبەری ئەهورامەزدا.
ئەشا بەرجەستە دەکات، بنەمای ڕاستی و ڕاستودروستی و ڕێکخستنی گەردوونی.
ئەشا کۆڵەکەی بیرکردنەوەی زەردەشتییە، دژ بە درۆ، دروج.
ئەشا ڤەهیشتا بە تایبەتی بە ئاگری پیرۆزەوە پەیوەستە.
لە گاتاکاندا، لە نەمرە پیرۆزەکان بەرچاوترینە.
زانیارییە خێراکان
ناو: ئەشا ڤەهیشتا، باشترین ڕاستی / باشترین ڕاستودروستی
شێوەکانی دواتر: ئەردوەهیشت، ئەردیبەهەشت، ئوردیبەهەشت
سروشت: یەکێک لە ئەمەشا سپەنتاکان، نەمرە پیرۆزەکان
بەرجەستە دەکات: ئەشا؛ ڕاستی، ڕاستودروستی، ڕێکخستنی گەردوونی
دژ بە: دروج، درۆ یان ناڕاستی
سەرپەرشتی دەکات: ئاگری پیرۆز
بنەچە: ئەهورامەزدا ئافراندوویەتی؛ هاوڕەگە لەگەڵ ڕتای ڤێدی
گرنگی: یەکێک لە مەزنترین نەمرە پیرۆزەکان
لە ڕۆژژمێردا: ڕۆژێک و مانگێک بۆ ئەو تەرخان کراون
میرات: نەریتی ئایینی و ئەفسانەیی هاوبەشی گەلە ئێرانییەکان
کۆڵەکەی باوەڕەکە
ئەشا، ئەو ڕاستی و ڕێکخستنە دروستەی لە ئەشا ڤەهیشتادا بەرجەستە بووە، بە جێی خۆی بە کۆڵەکەی بیرکردنەوەی زەردەشتی ناو دەبرێت؛ ئەو بنەما ناوەندییەی کە هەموو وێنای زەردەشت لە دەوروبەری ئەودا بنیاد نراوە.
لە گاتاکاندا، کۆنترین سروودەکانی نەریتەکە کە دەدرێنە پاڵ خودی پێغەمبەر، وشەی ئەشا بەردەوام دەردەکەوێت و نزیکەی لە هەموو دێڕێکدا بەناو دەقەکەدا هەڵچنراوە؛ دووبارەبوونەوەیەکی پیرۆز کە بنەماکە لە مێشکی پەرستەرەکەدا جێگیر دەکات. ئەشا هێندە لە ناوەندی فێرکاریی پێغەمبەردایە کە دەتوانرێت هەموو وێنای ئەخلاقی و گەردوونیی زەردەشتی وەک دەربڕین و پەرەپێدانی ئەم یەک بنەمایە تێبگەین: ئەو ڕاستی و ڕێکخستنە دروستەی پەروەردگاری دانا دایمەزراندووە و هەموو شتێک بە پێی ئەو هەڵدەسەنگێنرێت. ژیان بە پێی ئەشا، بیرکردنەوە و قسەکردن و کارکردن بە ڕاستی و دروستی، جەوهەری ژیانی چاکە؛ دوورکەوتنەوە لە ئەشا بەرەو درۆ و ناڕێکی جەوهەری خراپەیە. خودی گەردوون بە پێی ئەشا بەڕێوە دەچێت، ئەو ڕێکخستنە دروستەی هەموو شتێک بە پێی ئەو وەک پێویستە ڕوو دەدات. ئامانجی ژیانی ئایینی ئەوەیە کەس خۆی لەگەڵ ئەم ڕێکخستنەدا بگونجێنێت و ئەشاڤەن بێت، خاوەن ئەشا، ڕاستودروست و ڕاستگۆ. وەک بەرجەستەکەری ئەم بنەمایە، ئەشا ڤەهیشتا یەکێکە لە گرنگترین و ناوەندیترین بوونەوەرە خوداییەکان؛ ئەو نەمرە پیرۆزەی کۆڵەکەی باوەڕەکە بەرجەستە دەکات. ناوەندیبوونی ئەشا، و بەمەش ئەشا ڤەهیشتا، ئەم کەسایەتییە دەکات بە کەسایەتییەکی هێندە قووڵ؛ بەرجەستەکەری خودی ناوەندی وێنای زەردەشتی، ئەو ڕاستی و ڕێکخستنە دروستەی کە بنەمای جیهان و پێوەری هەموو چاکەیە.
ڕاستی لەبەرامبەر درۆدا
لە ناوەندی واتای ئەشا، و بەمەش ئەشا ڤەهیشتا، دژایەتیی دروج هەیە، درۆ یان ناڕاستی؛ بنەمای فریودان و ناڕێکی و نادروستی کە لەبەرامبەر ڕاستیدا ڕادەوەستێت و بە ڕۆحی خراپە، ئەهریمەنەوە، پەیوەستە.
لە وێنای زەردەشتیدا، ملمڵانێ مەزنەکەی گەردوون لە نێوان ئەشا، ڕاستی و ڕێکخستنی دروست، و دروج، درۆ و ناڕێکی، دایە؛ لە نێوان هێزەکانی جیهانی چاکی ئافرێنراو کە پشتگیریی ڕاستی دەکەن و هێزەکانی خراپە کە هەوڵی گەندەڵکردن و لەناوبردنی دەدەن. ئەشا ڕاستی و دروستی و ڕێکخستنە؛ دروج ناڕاستی و نادروستی و پشێوییە. پەیڕەوکردنی ئەشا پشتیوانیی ڕاستی و جیهانی چاکی ئافرێنراوە؛ پەیڕەوکردنی دروج پشتیوانیی درۆ و ڕۆحی وێرانکەرە. ئەشا ڤەهیشتا وەک بەرجەستەکەری باشترین ڕاستی لە پێشەوەی هێزەکانی ئەشا ڕادەوەستێت؛ ئەو نەمرە پیرۆزەی ئەو ڕاستییە بەرجەستە دەکات کە درۆ دژی دەجەنگێت. ئەم دژایەتییەی ڕاستی و درۆ بنەمایەکی سەرەکیی وێنای ئەخلاقیی زەردەشتییە کە داوا لە هەر کەسێک دەکات ڕاستی لەبری ناڕاستی، دروستی لەبری نادروستی و ڕێکخستن لەبری پشێوی هەڵبژێرێت و بەمە جێی خۆی لە ملمڵانێ مەزنەکەدا لە لای چاکە بگرێت. کەواتە ڕۆڵی ئەشا ڤەهیشتا وەک بەرجەستەکەری ڕاستی لەبەرامبەر درۆدا لە ناوەندی گرنگیی ئەودایە؛ ئەو نەمرە پیرۆزەی ئەو ڕاستییە بەرجەستە دەکات کە دژ بە ناڕاستی و ناڕێکیی خراپەیە و لە کۆتاییدا بەسەریاندا زاڵ دەبێت. لە هەڵبژاردنی نێوان ئەشا و دروجدا ناوەندی ژیانی ئەخلاقی هەیە و ئەشا ڤەهیشتا بەرجەستەبووی خوداییی ئەو ڕاستییەیە کە داوا لە باوەڕداران دەکرێت هەڵیبژێرن و پشتگیریی بکەن.
نەمرە پیرۆزەکە و ئاگری پیرۆز
لە نێو نەمرە پیرۆزەکاندا، ئەشا ڤەهیشتا بە تایبەتی بە ئاگری پیرۆز، ئاتەرەوە، پەیوەستە؛ هێمای بینراوی ڕاستی و ئامادەبوونی خودایی کە پێگەیەکی هێندە ناوەندی لە پەرستنی زەردەشتیدا هەیە.
لە نەریتەکەدا، هەر یەکێک لە ئەمەشا سپەنتاکان بە لایەنێکی جیهانی چاکی ئافرێنراوەوە پەیوەستە و ئەشا ڤەهیشتا بە ئاگرەوە پەیوەستە، ئەو توخمە پاک و پاککەرەوەیەی هێمای مەزنی ڕاستی و خوداییە. پەیوەندییەکە گونجاو و قووڵە: ئاگر، ڕووناک و پاک، ئاشکراکەر و پاککەرەوە، هێمایەکی سروشتیی ئەو ڕاستی و ڕێکخستنە دروستەیە کە ئەشا ڤەهیشتا بەرجەستەی دەکات. دەگوترێت ئاگر گیان و گەرمی بە هەموو نەمرە پیرۆزەکان دەبەخشێت و تروسکەی ژیانیان پێ دەدات. کەواتە ئاگری پیرۆزی پەرستگاکان و پەرستنی زەردەشتی، کە باوەڕداران لەبەردەمیدا نوێژ دەکەن، بە تایبەتی بە ئەشا ڤەهیشتا و ئەو ڕاستییەوە پەیوەستە کە بەرجەستەی دەکات. چاودێریکردنی ئاگری پیرۆز و ڕێزگرتن لێی بە واتایەک ڕێزگرتنە لە ئەشا، ڕاستی و ڕێکخستنی دروست، و ئەو نەمرە پیرۆزەی بەرجەستەی دەکات. ئەم پەیوەندییە بە ئاگری پیرۆزەوە یەکێکە لە گرنگترین لایەنەکانی ئەشا ڤەهیشتا؛ نەمرە پیرۆزەکەی ڕاستی بە هێما ناوەندییەکەی پەرستنی زەردەشتییەوە دەبەستێتەوە، ئەو بڵێسە پاکەی لە ناوەندی باوەڕەکەدا هێمای ڕاستی و پاکی و ئامادەبوونی خوداییە. لە ڕێگەی ئاگری پیرۆزەوە، ڕاستیی ئەشا ڤەهیشتا لە پەرستن و ژیانی باوەڕداراندا ئامادەیە؛ هێما ڕووناکەکەی ئەو ڕێکخستنە دروستەی کۆڵەکەی وێنای زەردەشتییە.
ئەشا لە ژیانی باوەڕداراندا
لە دەرەوەی بواری گەردوونی و خودایی، ئەشا و ئەشا ڤەهیشتا واتایەکی کردەیی قووڵیان لە ژیانی باوەڕداراندا هەیە؛ چونکە ئامانجی ژیانی ئایینی ژیانە بە پێی ئەشا، بە ڕاستی و ڕێکخستنی دروست، و بەمەش کەس خۆی لەگەڵ چاکەدا دەگونجێنێت.
لە وێنای زەردەشتیدا، داوا لە هەر کەسێک دەکرێت ئەشاڤەن بێت، خاوەن ئەشا، ڕاستودروست و ڕاستگۆ، و لە بیر و وتە و کرداردا بە پێی ڕاستی و ڕێکخستنی دروست بژی. ئایدیاڵە سێبەشییە بەناوبانگەکەی باوەڕەکە، بیری چاک و وتەی چاک و کرداری چاک، دەربڕینی کردەیی ژیانە بە پێی ئەشا؛ گونجاندنی هەموو ژیانی کەس لەگەڵ ئەو ڕاستی و ڕێکخستنە دروستەدا کە ئەشا ڤەهیشتا بەرجەستەی دەکات. هەر وتەیەکی ڕاست، هەر کردارێکی دروست و هەر بیرێکی چاک کەسەکە لە ئەشا و خودایی نزیکتر دەکەنەوە و ڕاستی لە خۆی و جیهاندا بەهێز دەکەن؛ هەر درۆ و نادروستییەک لە ئەشا دوور دەکەوێتەوە بەرەو دروج. کەواتە ئەشا تەنها بنەمایەکی گەردوونی نییە، بەڵکو بانگەوازێکی ڕۆژانەیە، پێوەری ژیانی چاک کە بە ڕاستی و دروستی بەسەر دەبرێت و ئەشا ڤەهیشتا بەرجەستەبووی خوداییی ئەو پێوەرەیە. لە نەریتەکەدا تەنانەت ئەو باوەڕە هەیە کە ئەشا ڤەهیشتا لە دادوەریی کۆتاییدا ئامادە دەبێت، وەک ئەو ڕاستییەی ڕۆحەکان بە پێی ئەو هەڵدەسەنگێنرێن. کەواتە واتا کردەییەکەی ئەشا لە ژیانی باوەڕداراندا لە ناوەندی گرنگیی ئەشا ڤەهیشتادایە، نەمرە پیرۆزەکەی ڕاستی کە بنەماکەی پێوەر و ئامانجی ژیانی چاکە. ژیان بە پێی ئەشا، بە ڕاستی و ڕێکخستنی دروست، ڕێزگرتنە لە ئەشا ڤەهیشتا و گرتنی جێی خۆت لە لای ڕاستی لە ملمڵانێ مەزنەکەی گەردووندا.
هێما و واتا
ئەشا ڤەهیشتا پێش هەموو شتێک بنەمای ڕاستی و ڕێکخستنی دروست، ئەشا، بەرجەستە دەکات؛ کۆڵەکەی وێنای زەردەشتی، ئەو ڕاستییەی بنەمای گەردوون و پێوەری ژیانی چاکە. وەک بەرجەستەکەری باشترین ڕاستی، باوەڕە ناوەندییەکەی ئایینەکە دەنوێنێت کە جیهان لەسەر ڕاستی و ڕێکخستنی دروست بنیاد نراوە و ژیانی چاک ئەو ژیانەیە کە بە پێی ئەو بەسەر دەبرێت.
ئەشا ڤەهیشتا هەروەها دژایەتیی ڕاستی لەبەرامبەر درۆدا بەرجەستە دەکات؛ ملمڵانێ مەزنەکەی نێوان ئەشا و دروج، ڕێکخستن و پشێوی، کە لە ناوەندی وێنای ئەخلاقیی زەردەشتیدایە و داوا لە هەر کەسێک دەکات ڕاستی هەڵبژێرێت و پشتگیریی بکات. بە پەیوەندییەکەی بە ئاگری پیرۆز، ئاتەرەوە، پاکی و هێزی ئاشکراکەر و پاککەرەوەی ڕاستی بەرجەستە دەکات؛ بڵێسە ڕووناکەکە کە هێمای ڕێکخستنی دروستە لە ناوەندی پەرستندا. لە هەموو ئەمانەدا، ئەشا ڤەهیشتا یەکێکە لە مەزنترین و ناوەندیترین بوونەوەرە خوداییەکانی نەریتی ئایینی گەلە ئێرانییەکان؛ ڕاستی و ڕێکخستنی دروست و ڕاستودروستی، کۆڵەکەی باوەڕەکە و بنەمای جیهان، بەرجەستە دەکات. ئەو نەمرە پیرۆزەکەی باشترین ڕاستییە، بەرجەستەکەری ئەو بنەمایەی خودی ناوەندی وێنای زەردەشتییە؛ یەکێک لە قووڵترین و گرنگترین کەسایەتییەکانی ئەو میراتە ئایینییەی کە کورد لەگەڵ میراتگرەکانی دیکەی نەریتە ئێرانییەکەدا هاوبەشی تێدا دەکەن.
ئەشا ڤەهیشتا و کورد
ئەشا ڤەهیشتا، وەک نەمرە پیرۆزەکان و کەسایەتییە خوداییەکانی دیکەی نەریتی زەردەشتی، سەر بە میراتی ئایینی و ئەفسانەیی کۆنی هاوبەشی گەلە ئێرانییەکانە؛ نەریتێک کە کورد، وەک گەلێکی ئێرانی، لەگەڵ فارس و گەلەکانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشی تێدا دەکەن. بنەما مەزنەکەی ئەشا، ڕاستی و ڕێکخستنی دروست، بەشێکە لە میراتی ئەخلاقی و ڕۆحانیی قووڵی هەموو ناوچەکە.
بۆ کورد، میراتی ئایینی کۆنی گەلە ئێرانییەکان، لەوانە وێنای زەردەشتیی ڕاستی و ڕێکخستنی دروست، بەشێکە لە پاشخانە قووڵەکەی جیهانی کولتووری و ڕۆحانییان. بەهای ڕاستی و ڕاستودروستی کە ئەشا بەرجەستەی دەکات، ئەو باوەڕەی جیهان لەسەر ڕاستی بنیاد نراوە و ژیانی چاک بە ڕاستی و دروستی بەسەر دەبرێت، بەشێکە لە میراتە ئەخلاقی و ئایینییە فراوانەکە کە لە سەرانسەری جیهانی ئێرانیدا هاوبەشە. ڕاستگۆیی و وردبینی ئەوەیە ئەشا ڤەهیشتا و بنەمای ئەشا وەک بەشێک لەم میراتە ئێرانی و زەردەشتییە هاوبەشە تێبگەین، نەک وەک شتێکی تەنها کوردی؛ چونکە سەر بە نەریتی ئایینی کۆنی هاوبەشی گەلە ئێرانییەکانە. کورد وەک گەلێکی ئێرانی بە ڕەگی کۆن لەم جیهانەدا، لەگەڵ میراتگرەکانی دیکەی نەریتە ئێرانییەکەدا هاوبەشی لەم میراتەدا دەکەن کە نەمرە پیرۆزەکەی ڕاستی بەشێکی ئەوەیە. کەواتە بە ناساندنی ئەشا ڤەهیشتا، کەسایەتییەک لە میراتی کۆنی هاوبەشی گەلە ئێرانییەکان دەناسێنین کە کورد، وەک گەلێکی ئێرانی، میراتگری ئەون؛ بەرجەستەکەری ئەو ڕاستی و ڕێکخستنە دروستەی کۆڵەکەی ئەو وێنا ئایینییەیە کە لە بنەمای نەریتەکانی ناوچەکەدایە. ڕێزگرتن لە ڕاستی و ڕاستودروستی کە ئەشا بەرجەستەی دەکات، بەهایەکە کە قووڵترین و جیهانگیرترین دەنگدانەوەی هەیە.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا ئەشا ڤەهیشتا خودایەکی جیاوازە؟ نەخێر؛ لە تێگەیشتنی زەردەشتیدا، ئەشا ڤەهیشتا یەکێکە لە ئەمەشا سپەنتاکان، نەمرە پیرۆزەکان کە یەکەم دەرکەوتەکان و ئافرێنراوەکانی خودای تاک، ئەهورامەزدان، و پەروەردگاری دانا لە ڕێگەیانەوە لە جیهاندا کار دەکات. باشترین تێگەیشتن لە ئەو وەک لایەن، دەرکەوتە یان سیفەتێکی خودای تاکە، نەک وەک کەسایەتییەکی خودایی سەربەخۆ؛ بەرجەستەکەری ئەو ڕاستی و ڕێکخستنە دروستەی کە لە ئەهورامەزداوە سەرچاوە دەگرێت و هی ئەوە. نەمرە پیرۆزەکان، لەوانە ئەشا ڤەهیشتا، ئەو ئامرازانەن کە خودای تاک لە ڕێگەیانەوە جیهان دەئافرێنێت و بەڕێوە دەبات؛ لە ئەرکەکانیاندا جیاوازن، بەڵام لە خوداییدا یەکگرتوون. ئەم تێگەیشتنە سروشتە یەکتاپەرستییە بنەڕەتییەکەی باوەڕەکە دەپارێزێت.
ئایا ئەشا تەنها وشەیەکە بۆ چاکە؟ ئەشا لە هەر وشەیەکی تاکی ئینگلیزی دەوڵەمەندترە؛ پێکەوە واتای ڕاستی و ڕاستودروستی و ڕێکخستنی دروست و دادپەروەری و یاسای گەردوون دەگەیەنێت. لە یەک کاتدا بنەمایەکی گەردوونییە، ئەو ڕێکخستنەی جیهان بە پێی ئەو بەڕێوە دەچێت؛ بنەمایەکی ئەخلاقییە، پێوەری ڕەفتاری دروست؛ و بنەمایەکی ڕێوڕەسمییە، ئەنجامدانی دروستی پەرستن. کەمکردنەوەی بۆ یەک چەمک دەوڵەمەندییەکەی لەناو دەبات. ئەشا ڤەهیشتا هەموو ئەم بنەما دەوڵەمەندە بەرجەستە دەکات، باشترین ڕاستی لە هەموو ڕەهەندەکانیدا؛ بۆیە کەسایەتییەکی هێندە ناوەندی و قووڵە و چەمکی ئەشا بە جێی خۆی بە کۆڵەکەی بیرکردنەوەی زەردەشتی ناو دەبرێت.
ئایا ئەشا ڤەهیشتا کەسایەتییەکی تایبەت بە کوردە؟ نەخێر؛ وەک نەمرە پیرۆزەکانی دیکە، سەر بە میراتی ئایینی کۆنی هاوبەشی گەلە ئێرانییەکانە؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و گەلەکانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشی تێدا دەکەن، نەک کەسایەتییەکی تەنها کوردی. کورد وەک گەلێکی ئێرانی لەگەڵ دراوسێکانیان هاوبەشی لەم میراتە فراوان و کۆنەدا دەکەن کە ئەشا ڤەهیشتا و بنەمای ئەشا بەشێکن لەو.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
ئەمەشا سپەنتاکان: نەمرە پیرۆزەکان کە ئەشا ڤەهیشتا یەکێکە لەوان
ئەهورامەزدا: پەروەردگاری دانا، سەرچاوەی ئەشا و نەمرە پیرۆزەکان
ئەهریمەن: ڕۆحی خراپە، پەیوەست بە دروج یان درۆ
ئاتەر، ئاگری پیرۆز: هێمای ڕاستی، پەیوەست بە ئەشا ڤەهیشتا
زەردەشت: ئەو پێغەمبەرەی گاتاکانی ئەشا بەرز ڕادەگرن
میثرا: پەروەردگاری پەیمان، پاسەوانێکی ڕاستی
پردی چینڤات: ئەو دادوەرییەی ڕاستی تێیدا پێوەرە
فراشۆکەرێتی: نوێکردنەوە، سەرکەوتنی کۆتاییی ئەشا بەسەر دروجدا
پرسیارە باوەکان
ئەشا ڤەهیشتا لە زەردەشتیدا کێیە؟
ئەشا ڤەهیشتا، بە واتای باشترین ڕاستی یان باشترین ڕاستودروستی، یەکێکە لە ئەمەشا سپەنتاکان، نەمرە پیرۆزەکان کە یەکەم دەرکەوتەکان و ئافرێنراوەکانی ئەهورامەزدان. ئەشا بەرجەستە دەکات، بنەما مەزنە زەردەشتییەکەی ڕاستی و ڕاستودروستی و ڕێکخستنی گەردوونی کە کۆڵەکەی باوەڕەکەیە. یەکێکە لە گرنگترین نەمرە پیرۆزەکان و لە کۆنترین سروودەکاندا بەرچاوترینە؛ دژ بە درۆیە و بە تایبەتی بە ئاگری پیرۆزەوە پەیوەستە.
ئەشا واتای چییە؟
ئەشا یەکێکە لە دەوڵەمەندترین چەمکەکانی بیرکردنەوەی زەردەشتی و لە ئینگلیزیدا یەک هاوواتای تاکی نییە؛ پێکەوە واتای ڕاستی و ڕاستودروستی و ڕێکخستنی دروست و دادپەروەری و یاسای گەردوون دەگەیەنێت. لە یەک کاتدا ئەو ڕێکخستنە گەردوونییەیە کە جیهان بە پێی ئەو بە دروستی بەڕێوە دەچێت، پێوەرە ئەخلاقییەکەی بیر و وتە و کرداری دروست و ئەنجامدانی دروستی پەرستن. هاوڕەگە لەگەڵ ڕتای ڤێدی و کۆڵەکەی باوەڕەکەیە. ئەشا ڤەهیشتا، باشترین ڕاستی، هەموو ئەم بنەمایەیە کە وەک نەمرێکی پیرۆز بەرجەستە کراوە.
بۆچی ئەشا ڤەهیشتا بە ئاگرەوە پەیوەستە؟
لە نێو ئەمەشا سپەنتاکاندا، هەر یەکێکیان بە لایەنێکی جیهانی چاکی ئافرێنراوەوە پەیوەستە و ئەشا ڤەهیشتا بە ئاگرەوە پەیوەستە، توخمە پاک و پاککەرەوەکە کە هێمای مەزنی ڕاستی و خوداییە. پەیوەندییەکە گونجاوە: ئاگر، ڕووناک و پاک، ئاشکراکەر و پاککەرەوە، بە شێوەیەکی سروشتی هێمای ئەو ڕاستی و ڕێکخستنە دروستەیە کە ئەشا ڤەهیشتا بەرجەستەی دەکات. کەواتە ئاگری پیرۆزی پەرستنی زەردەشتی، کە باوەڕداران لەبەردەمیدا نوێژ دەکەن، بە تایبەتی بە ئەو و ئەو ڕاستییەوە پەیوەستە کە بەرجەستەی دەکات.
پێچەوانەی ئەشا چییە؟
پێچەوانەی ئەشا دروجە، درۆ یان ناڕاستی؛ بنەمای فریودان و ناڕێکی و نادروستی کە لەبەرامبەر ڕاستی و ڕێکخستنی دروستدا ڕادەوەستێت و بە ڕۆحی خراپە، ئەهریمەنەوە، پەیوەستە. ملمڵانێ مەزنەکەی گەردوونی زەردەشتی لە نێوان ئەشا و دروج، ڕاستی و درۆ، ڕێکخستن و پشێوی، دایە. ئەشا ڤەهیشتا وەک بەرجەستەکەری باشترین ڕاستی لە پێشەوەی هێزەکانی ئەشا ڕادەوەستێت و ئەو ڕاستییە بەرجەستە دەکات کە درۆ دژی دەجەنگێت و لە کۆتاییدا بەسەریدا زاڵ دەبێت.
باوەڕداران چۆن بە پێی ئەشا دەژین؟
ئامانجی ژیانی ئایینیی زەردەشتی ئەوەیە کەس ئەشاڤەن بێت، خاوەن ئەشا، و لە بیر و وتە و کرداردا بە ڕاستی و ڕێکخستنی دروست بژی. ئایدیاڵە سێبەشییەکەی بیری چاک و وتەی چاک و کرداری چاک دەربڕینی کردەیی ژیانە بە پێی ئەشا. هەر وتەیەکی ڕاست و کردارێکی دروست ڕاستی لە خۆی و جیهاندا بەهێز دەکات و کەس لە خودایی نزیکتر دەکاتەوە؛ هەر درۆ و نادروستییەک دوور دەکەوێتەوە بەرەو دروج. کەواتە ئەشا بانگەوازێکی ڕۆژانەیە و ئەشا ڤەهیشتا بەرجەستەبووی خوداییی ئەوە.
ئایا ئەشا ڤەهیشتا کەسایەتییەکی کوردییە؟
ئەشا ڤەهیشتا سەر بە میراتی ئایینی کۆنی هاوبەشی زەردەشتی و گەلە ئێرانییەکانە؛ نەریتێک کە کورد لەگەڵ فارس و گەلەکانی دیکەی جیهانی ئێرانی هاوبەشی تێدا دەکەن، نەک کەسایەتییەکی تەنها کوردی. کورد وەک گەلێکی ئێرانی بە ڕەگی کۆن لەم جیهانەدا، لەگەڵ دراوسێکانیان هاوبەشی لەم میراتەدا دەکەن کە نەمرە پیرۆزەکەی ڕاستی و بنەمای ئەشا بەشێکن لەو. ڕێزگرتن لە ڕاستی و ڕاستودروستی کە بەرجەستەی دەکات، قووڵترین و جیهانگیرترین دەنگدانەوەی هەیە.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
ئەشا، ئەشا ڤەهیشتا — ویکیپیدیا
ئەشا ڤەهیشتا — ئینسایکڵۆپیدیای بریتانیکا
ئەمەشا سپەنتا — ئینسایکڵۆپیدیای بریتانیکا
ئەشا و ئەمەشا سپەنتاکان — ئاڤێستا