پێشەکی
لە خودی سەرەتای چیرۆکی ئێرانی، پێش هەموو پاشا و پاڵەوانەکان، کەسایەتییەکی مەزن و تاک دەوەستێت کە لە هەمان کاتدا یەکەم پاشای جیهان و یەکەم مرۆڤە. ئەو کیومەرسە، کە لە ئایینی کۆندا بە گەیۆمەرد ناسراوە؛ فەرمانڕەوای سەرەتایی کە تەواوی ئەو نەریتە درێژە لە ئەوەوە سەرچاوە دەگرێت. بە ئەو جیهانی مرۆڤایەتی دەست پێ دەکات.
لە حەماسە مەزنەکەدا ئەو یەکەم شایە؛ پاشای شاخنشین کە خۆی و گەلەکەی پێستی پلەنگیان لەبەر دەکرد، هونەرەکانی ژیانی شارستانی بۆ یەکەم جار لە ژێر فەرمانڕەوایییەکەیدا دەرکەوتن و لە فەرمانڕەواییی ئاشتییانەیدا مرۆڤ و ئاژەڵ بە تەبایی پێکەوە دەژیان. بەڵام ئەو بەیانییە زێڕینە بە یەکەم مردن تێک شکا، کاتێک کوڕە خۆشەویستەکەی سیامەک لە لایەن دێوەکانی ئەهریمەنەوە کوژرا، و یەکەم خەم و یەکەم تۆڵەسەندنەوە هاتنە ناو جیهان؛ تۆڵەیەک کە نەوەکەی، هوشەنگ، سەندییەوە.
لە نەریتە پیرۆزە کۆنترەکەدا، کیومەرس هێشتا کەسایەتییەکی قووڵترە: گەیۆمەرد، یەکەم مرۆڤ و یەکێک لە بوونەوەرە سەرەتاییە ئافرێنراوەکانی پەروەردگاری دانا، کە خۆی لە بەرامبەر هێرشی خراپەدا ڕاگرت؛ کانزاکانی زەوی لە خودی جەستەی ئەوەوە پێک هاتن و تەواوی نەژادی مرۆڤ لە تۆوەکەیەوە سەری هەڵدا. ئەو دەستپێکی جیهانە؛ ئەو کەسایەتییەی خەیاڵی ئێرانی سەرەتای خودی مرۆڤایەتیی تێیدا دانا، چ لە شارستانیەتەکەیدا و چ لە فانیبوونیدا.
ناوەڕۆک
ململانێی گەردوونی و لەدایکبوونی مرۆڤایەتی
کیومەرس کێیە؟
کیومەرس (لە زمانی ئۆڤێستاییدا گایا مەڕەتەن و لە ئایینی کۆندا گەیۆمەرد) لە ئەفسانە ئێرانییەکاندا یەکەم پاشای جیهان و یەکەم مرۆڤە. ناوەکە واتایەکی نزیک لە زیندووی فانی دەگەیەنێت. لە شانامەدا ئەو یەکەم شایە؛ فەرمانڕەوای شاخنشین کە پێستی پلەنگی لەبەر دەکرد و شارستانیەت لە ژێر فەرمانڕەوایییەکەیدا دەستی پێ کرد؛ باوکی سیامەک و باپیری هوشەنگە. لە گەردوونناسیی زەردەشتیدا ئەو گەیۆمەردە، یەکەم مرۆڤ و یەکێک لە بوونەوەرە سەرەتاییە ئافرێنراوەکان؛ کانزاکانی زەوی لە جەستەی ئەوەوە هاتن و یەکەم جووتی مرۆڤ، مەشیا و مەشیانە، لە تۆوەکەیەوە سەریان هەڵدا.
خاڵە سەرەکییەکان
کیومەرس یەکەم پاشای جیهان و یەکەم مرۆڤی ئەفسانەی ئێرانییە.
لە شانامەدا ئەو پاشای شاخەکانە کە شارستانیەت لە ژێر فەرمانڕەوایییەکەیدا دەستی پێ کرد.
کوڕەکەی سیامەک لە لایەن دێوەکانەوە کوژرا؛ یەکەم مردن لە جیهاندا.
نەوەکەی هوشەنگ تۆڵەی سیامەکی سەندەوە و وەک پاشا جێگەی ئەوی گرتەوە.
لە ئەفسانەی زەردەشتیدا ئەو گەیۆمەردە، یەکێک لە بوونەوەرە سەرەتاییە ئافرێنراوەکان.
کانزاکان لە جەستەی ئەوەوە هاتن و یەکەم جووتی مرۆڤ لە تۆوەکەیەوە.
زانیاریی خێرا
ناوەکان: کیومەرس (فارسی)؛ لە ئۆڤێستاییدا گایا مەڕەتەن؛ لە پەهلەویدا گەیۆمەرد
واتا: زیندووی فانی، لە وشەکانی ژیان و فانیەوە
جۆر: یەکەم پاشای جیهان و، لە ئایینیدا، یەکەم مرۆڤ
نازناوەکان: گەرشا، پاشای شاخەکان؛ پێشداد، یەکەم یاسادەر
لە شانامەدا: یەکەم پاشا؛ بە پێستی پلەنگەوە لە شاخەکان دەژیا
لە ئەفسانەی زەردەشتیدا: شەشەم لە حەوت بوونەوەرە سەرەتاییە ئافرێنراوەکە
کوڕەکەی: سیامەک، کە دێوی ڕەش کوشتی، یەکەم مردن
نەوەکەی: هوشەنگ، کە تۆڵەی سیامەکی سەندەوە و جێگەی ئەوی گرتەوە
میراتەکەی لە ئایینیدا: کانزاکان لە جەستەی؛ مرۆڤایەتی لە تۆوەکەی
تۆماربوون: ئۆڤێستا و شانامەی فیردەوسی
یەکەم پاشای جیهان
کتێبی پاشاکان بە کیومەرس، یەکەم فەرمانڕەوای جیهان، دەست پێ دەکات. ئەو و گەلەکەی لە شاخەکان دەژیان و پێستی پلەنگیان لەبەر دەکرد، و ئەو نازناوی گەرشا، پاشای شاخەکانی، هەڵدەگرت. نەریتەکە دەڵێت لە ژێر فەرمانڕەوایییەکەیدا هونەرەکانی ژیانی نیشتەجێ بۆ یەکەم جار دەستیان پێ کرد: ئامادەکردنی خواردنی فێری مرۆڤایەتی کرد، ڕێوڕەسم و دابونەریتەکانی پاشایەتیی دامەزراند و یەکەم ڕێکخستن و دادپەروەریی هێنایە ناو جیهان؛ بۆیە وەک یاسادەر، پێشدادێک، بە یاد دەهێنرایەوە. پەروەردگاری دانا، ئەهوورا مەزدا، فەڕی پێ بەخشی؛ ئەو درەوشانەوە خودایییەی تایبەت بوو بە پاشاکانی ڕاستەقینە.
فەرمانڕەواییی سی ساڵەکەی بەیانییەکی زێڕین بوو؛ سەردەمێکی ئاشتی و شارستانیەت کە نەریتەکە دەگێڕێتەوە مرۆڤایەتی و ئاژەڵەکان بە تەبایی پێکەوە دەژیان و هەموو ئاژەڵەکانی جیهان ڕێزیان لێ دەگرت. ئەمە وێنەی حەماسەکەیە بۆ جیهان لە یەکەم بێگوناهییدا، پێش ئەوەی خراپە بە تەواوی بێتە ناوی؛ یەکەم پاشا وەک جۆرێک باوکی خێرخواز بۆ هەموو زیندەوەران. بەڵام ئەو بێگوناهییە نەیدەتوانی بەردەوام بێت، و سێبەری وێرانکەر هەر لەو کاتەدا کۆ دەبووەوە.
یەکەم مردن: سیامەک و دێوی ڕەش
کیومەرس کوڕێکی هەبوو، شازادە جوانەکە سیامەک، کە هەموو جیهان خۆشی دەویست، جگە لە یەک هەڵاواردەی ترسناک. ڕۆحە خراپەکە، ئەهریمەن، کە ڕقی لە تەبایی و خۆشیی فەرمانڕەواییی یەکەم پاشا بوو، بە حەسوودی و خراپەکارییەوە لە سیامەکی دەڕوانی و بڕیاری دا لەناوی ببات. سوپایەکی لە دێوەکان ڕێک خست لە ژێر فەرماندەییی کوڕە دڕندەکەی خۆیدا، دێوی ڕەش، و ناردنی بۆ دژی جیهانی بێئاگای مرۆڤایەتی.
لەو پێکدادانەی دوای ئەوە ڕوویدا، سیامەکی شەریف لە لایەن دێوی ڕەشەوە کوژرا. ئەوە یەکەم مردن بوو؛ ئەو ساتەی فانیبوون و خەم هاتنە ناو جیهانە تازەکە، و یەکەم شەڕی ئاشکرای نێوان مرۆڤایەتی و هێزەکانی تاریکی. یەکەم پاشا کە فەرمانڕەواییی جیهانێکی ئاشتییانەی کردبوو، کەوتە ناو یەکەم پەژارە؛ ماتەمینیی ئەو کوڕە خۆشەویستەی دەگێڕا کە خراپە لێی سەندبووەوە. سەردەمە زێڕینەکە کۆتایی هات، و ململانێی درێژەکەی ڕووناکی دژی تاریکی دەستی پێ کرد.
یەکەم تۆڵەسەندنەوە
کیومەرس بۆ ساڵێک ماتەمینیی کوڕەکەی گێڕا، تا، وەک نەریتەکە دەگێڕێتەوە، فریشتە پەیامنێرەکە، سرووش، دەنگی خودایی، هاتە لای و ئامۆژگاریی کرد فرمێسکەکانی بسڕێتەوە و شەڕ بکات لە دژی ئەو دێوانەی مردنیان هێنابووە ناو جیهان. لەم کاتەدا خودی کوڕی سیامەک، نەوەی کیومەرس هوشەنگ، گەورە ببوو، و ئەو بوو کە یەکەم تۆڵەی دەسەندەوە.
هوشەنگ سوپایەکی مەزنی کۆ کردەوە، و نەریتەکە وەک سوپایەک وێنای دەکات کە تەنها شەڕکەر نییە، بەڵکو بوونەوەرەکانی جیهانیشە: پەری و پلەنگ، شێر و گورگ، ببر و باڵندە، هەموویان بە دوای شازادە گەنجەکەدا دەڕۆیشتن. هێرشیان کردە سەر دێوی ڕەش و سوپاکەی و لەناویان بردن، و خودی کوژەری سیامەکیش تێک شکا. تۆڵەی یەکەم مردن سەندرایەوە و هێزەکانی تاریکی پاشەکشەیان پێ کرا؛ کیومەرس کە لە کۆتاییدا وەڵامی خەمەکەی وەرگرتبوو، بە ئاشتی مرد و تەختی جیهانی بۆ نەوەکەی هوشەنگ جێ هێشت، کە دواتر ئاگر دەدۆزییەوە و هونەرەکانی شارستانیەتی دامەزراند.
گەیۆمەرد: یەکەم مرۆڤ
لە ژێر کەسایەتیی یەکەم پاشای حەماسەکەدا، کەسایەتییەکی زۆر کۆنتر و قووڵتر هەیە: گەیۆمەرد، یەکەم مرۆڤی چیرۆکی ئافراندنی زەردەشتی، کە ناوە ئۆڤێستاییەکەی، گایا مەڕەتەن، واتای زیندووی فانی دەگەیەنێت. لە گەردوونناسیی پیرۆزدا ئەو تەنها یەکەم پاشا نییە، بەڵکو خودی یەکەم مرۆڤە، ئەو پێشینەی تەواوی مرۆڤایەتی لە ئەوەوە هاتووە و یەکێک لە بوونەوەرە سەرەتاییە ئافرێنراوەکانی ئەهوورا مەزدا لە بەیانیی جیهاندا. ئەو یەکەم کەس بوو کە فێرکاریی پەروەردگاری دانای پەسەند کرد؛ پێشینی سەرەتاییی گەل.
لە زنجیرە مەزنەکەی ئافراندندا، پەروەردگاری دانا جیهانی بە قۆناغ شێوە پێ دا: ئاسمان، ئاوەکان، زەوی، ڕووەکەکان، گای سەرەتایی، پاشان گەیۆمەردی یەکەم مرۆڤ، و لە کۆتاییدا ئاگر کە بە ناو هەموو شتێکدا دابەش کرا. گەیۆمەرد و گای سەرەتایی دوو نموونە زیندووە مەزنە سەرەتاییەکان بوون، لە ناوەڕاستی زەویدا لە یەکەم خاکی پاک ئافرێنران، و دوای هاتنی مردن جیهانی ئاژەڵ و مرۆڤ لەم جووتەوە لەدایک دەبوون. ئەو لە سەرەتای نەژادی مرۆڤ دەوەستێت، هەروەک گا لە سەرەتای ئاژەڵەکان دەوەستێت.
ململانێی گەردوونی و لەدایکبوونی مرۆڤایەتی
ئەفسانەکە دەگێڕێتەوە کە گەیۆمەرد و گا سەرەتا بۆ سێ هەزار ساڵ لە دۆخێکی بە تەواوی ڕۆحانیدا بوون، بێجووڵە و ئارام، و تەنها بوونی یەکەم مرۆڤە درەوشاوەکە ڕۆحە خراپەکەی سەرسام و بێهێز ڕاگرتبوو. پاشان پەروەردگاری دانا گەیۆمەردی هێنایە شێوەی جەستەیی؛ سپی و درەوشاوە و وەک خۆر ڕووناک، بە شێوەی گەنجێکی پانزە ساڵە، بە تۆوێک کە سەرچاوەکەی لە ئاگر بوو. بەڵام کاتی هێرشە مەزنەکە هات، و ئەهریمەن هێرشی کردە سەر جیهانە چاکە ئافرێنراوەکە و نەخۆشی و مردنی هێنا. گەیۆمەرد بۆ سی ساڵ خۆی لە بەرامبەر هێرشەکەدا ڕاگرت تا لە کۆتاییدا کەوت، و بە مردنی ئەو خودی مردن هاتە ناو جیهان.
کەچی لەو یەکەم مردنەوە ژیان هات. نەریتەکە دەگێڕێتەوە کە کانزا و کانیاکانی زەوی لە جەستەی گەیۆمەردەوە هاتن؛ ئەو زێڕ و زیو و ئاسنەی لە بەرددا شاردراونەتەوە. لە تۆوەکەشی کە پاک کراوە بوو و زەوی وەری گرت، دوای چل ساڵ ڕووەکی ڕێواسێک ڕوا، و لە ئەوەوە یەکەم جووتی مرۆڤ هاتنە بوون، مەشیا و مەشیانە؛ ئەو پیاو و ژنەی تەواوی مرۆڤایەتی لە ئەوانەوە هاتووە. بۆیە مردنی یەکەم مرۆڤ کۆتایی نەبوو، بەڵکو دەستپێک بوو؛ سەرچاوەی نەژادی مرۆڤ و سامانەکانی زەوی. وێنەیەک کە بە تەواوی کاتی گەردوونیدا بەرەو هاوتاکەی لە کۆتایی جیهان لە نوێکردنەوە مەزنەکە، فراشۆکەرتی، دەڕوانێت.
هێماکان
کیومەرس کەسایەتیی مەزنی دەستپێکی خەیاڵی ئێرانییە، ئەو خاڵەی مرۆڤایەتی لێیەوە دەست پێ دەکات. وەک یەکەم پاشا سەرەتای خودی شارستانیەت دەنوێنێت؛ یەکەم ڕێکخستنی ژیانی مرۆڤ لە پاشایەتی و یاسا و خواردن و کۆمەڵگادا، و یەکەم تەباییی بێگوناهیی جیهان پێش خراپە. وەک یەکەم مرۆڤ، گەیۆمەرد، سەرەتای نەژادی مرۆڤ و تەنانەت ماددەی زەوی دەنوێنێت؛ شکۆی ئەو بوونەوەرە فانیەی ژیان و کانزاکان لە مردنیەوە لەدایک دەبن. بە هەردوو ڕوویەوە ئەو بەیانییە.
چیرۆکەکەی یەکێک لە قووڵترین بابەتەکانی تەواوی نەریتەکە هەڵدەگرێت: سەرهەڵدانی ژیان لە مردنەوە. فەرمانڕەواییی یەکەم پاشا بە یەکەم مردن تێک دەشکێت، بەڵام تۆڵەی ئەو مردنە دەسەندرێتەوە و ڕێگا بۆ گەشە درێژەکەی مێژووی مرۆڤ دەکاتەوە؛ یەکەم مرۆڤ لە ژێر هێرشی خراپەدا دەکەوێت، بەڵام کانزاکانی زەوی و تەواوی مرۆڤایەتی لە جەستە کەوتووەکەی و تۆوەکەیەوە دێن. لە کیومەرسدا بیری ئێرانی لە تێچوو و بەڵێنی خودی فانیبوون ڕادەما؛ ئەو ڕاستییەی زیندووی فانی، هەروەک خودی ناوەکەی ڕایدەگەیەنێت، ئەو کەسەیە کە دەبێت بمرێت، و کەچی مردنی دەبێتە زەمینەی سەرهەڵدانی هەموو ئەو شتانەی دوای ئەو دێن.
لە کیومەرسەوە بۆ پاشاکان
کیومەرس لە خودی سەرەتای ڕەچەڵەکە درێژەکەی پاشاکانی ئێرانی دەوەستێت؛ دامەزرێنەری ئەو بنەماڵەی فەرمانڕەوایەی نەریتەکە بە پێشدادی ناوی دەبات. دوای ئەو نەوەکەی، هوشەنگ، دۆزەرەوەی ئاگر، هات؛ پاشان تەهموورەسی کوڕی هوشەنگ و دێوبەندەکە، و دوای ئەوان کەسایەتیی درەوشاوەی جەمشید، کە لە ژێر فەرمانڕەوایییەکەیدا جیهان گەیشتە سەردەمە زێڕینەکەی، پێش ئەوەی لووتبەرزی دایبەزێنێت.
لە ئەم سەرەتایەوە تەواوی ڕووبارە مەزنەکەی حەماسە دەڕوات: ستەمکاریی زەحاکی پاشای مار، ڕاپەڕینی ئاسنگەر و سەرکەوتنی فەریدونی پاشا پاڵەوان، شەڕە درێژەکانی ئێران و تووران، کارەساتەکانی پاڵەوانان. هەمووی بە یەکەم پاشا دەست پێ دەکات لەسەر شاخ بە پێستی پلەنگەوە؛ ئەو کەسایەتییەی نەریتەکە خودی یەکەم بەیانیی جیهانی مرۆڤی تێیدا دانا. دەستپێکردنی کتێبی پاشاکان بە کیومەرس، دەستپێکردنە بە لەدایکبوونی خودی مرۆڤایەتی.
کیومەرس و کوردەکان
وەک یەکەم پاشا و یەکەم مرۆڤی نەریتی ئێرانی، کیومەرس سەر بە میراتی هاوبەشی هەموو گەلە ئێرانییەکانە، کوردەکانیش لەوانەن. تەواوی چیرۆکی یەکەم فەرمانڕەوا و بەیانیی مرۆڤایەتی بەشێکە لە میراتە هاوبەشە ئێرانییەکە کە کوردەکان لەگەڵ ئەفسانە خۆشەویستەکانی خۆیاندا هەڵیدەگرن؛ و وێنەی یەکەم پاشای شاخنشین، بە پێستی ئاژەڵەوە و فەرمانڕەوا لە شوێنە بەرزەکانەوە، بە نزیکییەکی تایبەت پەیامی بۆ ئەو گەلە هەیە کە ژیان و ئازادییەکەی هەمیشە بە شاخەکانەوە بەستراوەتەوە.
وەک هەمیشە لەگەڵ ئەم میراتە، هەڵە دەبوو کیومەرس بە کەسایەتییەکی تەنها کوردی بزانرێت. ئەو میراتی هاوبەشی تەواوی خێزانێک لە گەلانە، و تەواوترین شێوەکانی لە حەماسە فارسییەکەی فیردەوسی و دەقە پیرۆزە زەردەشتییەکاندا هەن. بەڵام کوردەکان دەتوانن بە شایستەیی ئەم یەکەمینەی هەموو پاشاکان لە ئەفسانەکانی جیهانە فراوانەکەی خۆیان بژمێرن؛ کەسایەتیی خودی سەرەتا، کە چیرۆکە درێژەکەی ئەوانیش میراتگریی دەکەن، بۆ یەکەم جار لە شاخەکاندا لە بەیانیی کاتدا دەست پێ دەکات.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا کیومەرس یەکەم پاشایە یان یەکەم مرۆڤ؟ لە دوو نەریتی جیاواز بەڵام پەیوەندیداردا، هەردووکیانە. لە شانامەدا بە پلەی یەکەم یەکەم پاشای جیهانە، دامەزرێنەری کۆمەڵگای مرۆڤ؛ لە گەردوونناسیی زەردەشتیی کۆنترەکەدا گەیۆمەردە، یەکەم مرۆڤ و بوونەوەرێکی سەرەتاییی ئافرێنراو. بە تێپەڕبوونی کات ئەم دوو وێنەیە تێکەڵ بوون، حەماسەکە یەکەم پاشای شاهانەی پاراست و ئایینەکە یەکەم مرۆڤی گەردوونی؛ هەردووکیان سەر بە هەمان کەسایەتیی مەزنن.
ئایا کیومەرس تەنها ئادەمی ئێرانییە؟ هاوشێوەییەکە هەیە، بەڵام تەواو یەکسان نییە. لە گەردوونناسییەکەدا جووتەکە، مەشیا و مەشیانە، کە لە تۆوی گەیۆمەردەوە ڕوان، لە یەکەم جووتی کتێبی پیرۆز نزیکترن؛ خودی گەیۆمەرد ئەو پێشینە سەرەتاییەیە کە پێش ئەوان دێت. چیرۆکی ئافراندنی ئێرانی نەریتێکی کۆنی تایبەت بە خۆیە، بە هاوتایەکی ئەگەری لە کەسایەتییەکانی یەکەم مرۆڤی ئەفسانە هیندییە پەیوەندیدارەکاندا، نەک وەرگرتن لە کتێبی پەیدابوون، تەنانەت لەو شوێنانەی بابەتەکان هاوئاوازن. مردنی یەکەم مرۆڤ کە کانزا و مرۆڤایەتی لێیەوە سەر هەڵدەدەن، ڕوانگەیەکی بە تایبەتی ئێرانییە.
ئایا کیومەرس پاشایەکی مێژوویی بوو؟ نەخێر، ئەو کەسایەتییەکی بە تەواوی ئەفسانەیی و گەردوونناسییە؛ سەر بە جیهانی ئەفسانەی ئافراندن و چیرۆکی ئەفسانەییە، نەک مێژوو. لە ئۆڤێستای کۆندا وەک گایا مەڕەتەن دەردەکەوێت، یەکەم مرۆڤی نەریتە پیرۆزەکە، و لە حەماسەکەدا وەک یەکەم پاشای سەردەمی ئەفسانەیی. چیرۆکەکەی شیعری سەرەتاکانە، نەک تۆماری هیچ فەرمانڕەوایییەکی ڕاستەقینە.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
هوشەنگ و تەهموورەس: ئەو نەوەیەی تۆڵەی سیامەکی سەندەوە و ئەو پاشا پاڵەوانە کولتوورییانەی دواتر هاتن
جەمشید: پاشا پڕشکۆکەی دواتری سەردەمی زێڕین
ئەهریمەن: ڕۆحە خراپەکە کە یەکەم مردنی هێنا
دێوەکان: ئەو دێوانەی دێوە ڕەشەکەیان سیامەکی کوشت
ئەهوورا مەزدا: پەروەردگاری دانا کە گەیۆمەردی یەکەم مرۆڤی ئافراند
شانامە: کتێبی پاشاکان کە بە کیومەرس دەست پێ دەکات
پرسیارە باوەکان
کیومەرس کێیە؟
کیومەرس یەکەم پاشای جیهان و یەکەم مرۆڤی ئەفسانەی ئێرانییە، کە لە ئایینی کۆندا بە گەیۆمەرد ناسراوە. لە شانامەدا ئەو یەکەم شای شاخنشینە کە شارستانیەت لە ژێر فەرمانڕەوایییەکەیدا دەستی پێ کرد؛ لە گەردوونناسیی زەردەشتیدا یەکەم مرۆڤ و بوونەوەرێکی سەرەتاییی ئافرێنراوە، پێشینی تەواوی مرۆڤایەتی.
ناوی کیومەرس چی دەگەیەنێت؟
ناوە ئۆڤێستاییەکە، گایا مەڕەتەن، واتایەکی نزیک لە زیندووی فانی یان ژیانی فانی دەگەیەنێت، لە وشەکانی واتای ژیان و فانیەوە. سروشتی ئەو بە وردی دەنوێنێت: یەکەم لە فانیەکانە، ئەو بوونەوەرە زیندووەی دەبێت بمرێت و مردنی دەبێتە سەرچاوەی نەژادی مرۆڤ.
یەکەم مردن چۆن هاتە ناو جیهان؟
کوڕە خۆشەویستەکەی کیومەرس، سیامەک، لە لایەن دێوی ڕەشەوە کوژرا؛ کوڕێکی دڕندەی ڕۆحە خراپەکە، ئەهریمەن، کە حەسوودیی بە تەباییی فەرمانڕەواییی یەکەم پاشا دەبرد. ئەمە یەکەم مردن و یەکەم شەڕی نێوان مرۆڤایەتی و هێزەکانی تاریکی بوو، کە کۆتایی بە بێگوناهیی زێڕینی یەکەم سەردەم هێنا.
کێ تۆڵەی سیامەکی سەندەوە؟
کوڕی سیامەک، هوشەنگ، نەوەی کیومەرس، تۆڵەی ئەوی سەندەوە. بە ئامۆژگاریی فریشتە سرووش، هوشەنگ سوپایەکی مەزنی، لەوانە ئاژەڵەکانی جیهان، بۆ دژی دێوی ڕەش ڕابەری کرد و لەناوی برد. کیومەرس پاشان بە ئاشتی مرد و تەختی بۆ هوشەنگ جێ هێشت.
مرۆڤایەتی چۆن لە گەیۆمەردەوە سەری هەڵدا؟
لە ئەفسانەی ئافراندنی زەردەشتیدا، کاتێک یەکەم مرۆڤ، گەیۆمەرد، بە هێرشی خراپە کوژرا، کانزاکانی زەوی لە جەستەی ئەوەوە پێک هاتن؛ لە تۆوەکەشی دوای چل ساڵ ڕووەکی ڕێواسێک ڕوا، کە یەکەم جووتی مرۆڤ، مەشیا و مەشیانە، پێشینانی هەموو خەڵک، لێیەوە سەریان هەڵدا.
ئایا کیومەرس پاشایەکی ڕاستەقینە بوو؟
نەخێر، ئەو کەسایەتییەکی ئەفسانەیی و گەردوونناسییە، نەک پاشایەکی مێژوویی. سەر بە جیهانی ئەفسانەی ئافراندن و چیرۆکی ئەفسانەییە؛ لە ئۆڤێستای کۆندا وەک یەکەم مرۆڤ و لە شانامەدا وەک یەکەم پاشای سەردەمی ئەفسانەیی دەردەکەوێت، نەک سەر بە مێژوویەکی تۆمارکراو بێت.
سەرچاوە و خوێندنەوەی زیاتر
Gayomard - Encyclopaedia Iranica
Gayomart - Encyclopaedia Britannica
Mashya and Mashyana - Wikipedia
Cosmogony and Cosmology in Zoroastrianism - Encyclopaedia Iranica
The Pishdadian Dynasty (Gayomard) - the-persians.co.uk
Kayumars and Hushang - Smithsonian National Museum of Asian Art