پێشەکی
دێوەکان بوونەوەرە شەیتانییەکانی جیهانی ئێرانین؛ بوونەوەرگەلێکی دڕندە و تاریک کە شێواوی، فریودان و وێرانکاری دەنوێننەوە و لە شەڕی بێکۆتایی دژی ڕووناکیدا خزمەتی گیانی مەزنی خراپە، ئەهریمەن، دەکەن. بە قەبارەی چیا و ترسناکن، شارەزای جادوو و گۆڕینی شێوەن و ئەو دوژمنە تاریکانەن کە پاڵەوانانی ئەفسانە دەبێت لە بەرامبەریاندا توانای خۆیان بسەلمێنن.
چیرۆکیان یەکێک لە سەرسوڕهێنەرترین وەرچەرخانەکانی مێژووی ئایین لەخۆدەگرێت: دێوەکان جارێک خودا بوون. لە کۆنترین سەردەمی هاوبەشی هیندی و ئێرانیدا ناوەکەیان، «دەئێڤە»، بە مانای بوونەوەرێکی ئاسمانیی درەوشاوە بوو و تا ئەمڕۆش لە هیندستان وەک وشەیەک بۆ خودا ماوەتەوە. بەڵام لە جیهانی ئێرانیدا چاکسازییەکی مەزن ئەوانی لە پلەکەیان داڕووخاند و خوداوەندە کۆنەکان بوون بە بوونەوەری شەیتانی. دوای ئەم وەرچەرخانە چوونە ناو حەماسەی نەتەوەیی و بوون بەو دڕندانە ترسناکانەی کە پاڵەوان ڕۆستەم لە حەوت خوانە بەناوبانگەکەیدا شەڕیان دەکات.
هەرگیزیش بەڕاستی لەناو نەچوون. «دەئێڤە»ی ئەڤێستایی لە زمانە ئێرانییەکاندا ماوەتەوە و لە کوردیدا بووەتە «دێو»؛ ئەو زەبەلاحە یان غۆلەی ناو بێشومار چیرۆکی گەل، ئەو بوونەوەرە مرۆڤخۆرەی کە پاڵەوانی زیرەک دەبێت بە چالاکیی بیر زاڵی بەسەردا بێت. شوێنکەوتنی دێوەکان شوێنکەوتنی دەزوویەکی تاریکە لە سەرەتای ئایینی ئێرانییەوە، بە ڕێگای شکۆی حەماسەدا، تا ئەو چیرۆکانەی هێشتا لە گوندەکانی کوردستان دەگێڕدرێنەوە.
ناوەڕۆک
لە خوداوەندەوە بۆ بوونەوەری شەیتانی
دێوەکان چین؟
دێوەکان، کە لە فارسیدا «دیڤ» و لە ئەڤێستاییدا «دەئێڤە» پێیان دەوترێت، بوونەوەرە شەیتانییەکانی ئەفسانەناسیی ئێرانین: بوونەوەرگەلێکی سروشتبەدەر، بە هێزێکی زەبەلاح و خراپەکارییەکی زۆرەوە، کە دژی ڕێکخستنی جیهانی باشی خوڵقێنراو خزمەتی گیانی خراپە دەکەن. لە بنەڕەتدا دەئێڤەکان خوداوەندی ئایینی کۆنی هیندی و ئێرانی بوون، بەڵام چاکسازیی زەردەشتی ئەوانی بە بوونەوەری شەیتانی دانا و بوون بە کارگێڕانی درۆ و شێواوی. لە نەریتی حەماسیی شانامەدا وەک بوونەوەرگەلێکی دڕندە و جادووکار دەردەکەون؛ بەناوبانگترینیان دێوی سپیی مازەندەرانە کە ڕۆستەمی پاڵەوان دەیکوژێت.
خاڵە سەرەکییەکان
دێوەکان بوونەوەرە شەیتانییەکانی ئەفسانەی ئێرانی و سوپای گیانی خراپە، ئەهریمەن، بوون.
ناوە ئەڤێستاییەکەیان، «دەئێڤە»، پێش چاکسازیی زەردەشت بە مانای خودا بوو.
لە هەمان ڕەگەوە، وشەی خودا لە هیندستان بە شێوەی «دێڤە» ماوەتەوە.
لە شانامەدا جادووکارگەلێکی دڕندەن کە پاڵەوانەکان شەڕیان دەکەن.
بەناوبانگترینیان دێوی سپیی مازەندەرانە کە ڕۆستەم دەیکوژێت.
«دەئێڤە»ی ئەڤێستایی لە کوردیدا بە شێوەی «دێو»، زەبەلاحی چیرۆکە گەلییەکان، ماوەتەوە.
زانیارییە کورتەکان
ناو: دیڤ لە فارسیدا؛ دەئێڤە لە ئەڤێستاییدا؛ دێو لە زمانە ئێرانییەکاندا، لەوانەش کوردی
جۆر: بوونەوەرە شەیتانییەکانی ئەفسانەی ئێرانی، سوپای ئەهریمەن
بنەچە: دەئێڤەکان، کە جارێک وەک خوداوەند پەرستراون و لە چاکسازیی زەردەشتدا بە بوونەوەری شەیتانی دانراون
ڕۆڵ: کارگێڕانی درۆ، شێواوی، جادوو و وێرانکاری
دێوی بەناوبانگ: دیڤی سەپید، دێوی سپیی مازەندەران
کوژراو لەلایەن: ڕۆستەم، لە لووتکەی حەوت خوانەکەیدا
دێوی فێڵباز: ئاکڤان دێو، کە ڕۆستەمی فڕێدایە ناو دەریا
ڕامکراو لەلایەن: تەهموورەسی دێوبەند، ئەو پاشایەی دێوەکانی بەند کرد
شێوەی کوردی: دێو، زەبەلاح یان غۆلی چیرۆکە گەلییە کوردییەکان
بەڵگەی دەقی: ئەڤێستا و شانامەی فیردەوسی
لە خوداوەندەوە بۆ بوونەوەری شەیتانی
سەیرترین ڕاستی دەربارەی دێوەکان ئەوەیە کە سەرەتا خوداوەند بوون. ناوەکەیان لە وشەیەکی کۆن، «دەئێڤە»، هاتووە کە ڕەگەکەی بە مانای درەوشاوە یان ئاسمانییە؛ هەمان ڕەگ کە لە هیندستان بووە بە «دێڤە»، وشەی ئاسایی بۆ خودا کە هێشتا بەکاردێت. لە ئایینی هاوبەشی گەلە سەرەتاییە هیندی و ئێرانییەکاندا دەئێڤەکان بوونەوەری خودایی بوون کە دەبوو بپەرسترێن. بەڵام چاکسازیی پەیوەست بە پێغەمبەر زەردەشت ئەمەی پێچەوانە کردەوە. ئەو خودایەکی باڵای تاکی ڕاگەیاند و دەئێڤە کۆنەکانی بە خوداوەندی ساختە و بوونەوەری شەیتانی، دوژمنی ڕاستی و ڕێکخستن، دانا.
ئەمە شۆڕشێکی قووڵی خوداناسی بوو و پێچەوانەییەکی سەرسوڕهێنەری لە نێوان دوو لقە مەزنەکەی ئەم خێزانە دروست کرد: لە هیندستان دەئێڤەکان، یان دێڤەکان، هەر خوداوەندی باش مانەوە، بەڵام لە ئێران بوون بە بوونەوەری شەیتانیی خراپەکار کە لە بەرامبەر ئەهوورا مەزدا، پەروەردگاری دانا، و ڕێکخستنی پیرۆزی ئەو، «ئاشا»، وەستان. نووسراوێکی پاشایەتیی ئیمپراتۆریەتی فارس، کە زیاتر لە دوو هەزار ساڵ تەمەنی هەیە، بە شانازییەوە وێرانکردنی شوێنێکی پەرستنی دەئێڤە تۆمار دەکات. خوداوەندە کۆنەکان بووبوون بە دوژمن و لەو کاتەوە وشەی «دیڤ» مانای بوونەوەری شەیتانیی داوە.
خزمەتکارانی ئەهریمەن
لە ڕوانگەی زەردەشتی بۆ گەردووندا، دێوەکان بوونەوەر و سەربازەکانی ئەهریمەنن؛ ئەو گیانە دوژمنکارەی هێرش دەکاتە سەر جیهانی باشی خوڵقێنراوی پەروەردگاری دانا. ئەوان کارگێڕانی «درووج»، واتە درۆ، ئەو هێزەی شێواوی، ناڕاستی، نەخۆشی و مردنن کە هەوڵی تێکدان و گەندەڵکردنی جیهان دەدات. لەو شوێنەی هێزە پیرۆزەکان ڕاستی، تەندروستی و ژیان دەهێنن، دێوەکان فریو، داڕمان و وێرانی دەهێنن.
مەزنترینیان وەک وێنەی تاریکی باشەکان دەوەستن. لە بەرامبەر حەوت ئەمێشا سپێنتا، نەمرە بەخشندەکان کە لە دەوری ئەهوورا مەزدان، نەریت کۆمەڵێک سەردێو دادەنێت کە هەریەکەیان دژی چاکەیەکە. لە سەرەوەی ئەوان ئاکۆمانە کە ناوەکەی بە مانای بیری خراپەیە و لە بەرامبەر ڤۆهوو مەنا، بیری باش، دادەنرێت. لەم ڕێکخستنەدا دێوەکان تەنها دڕندە نین، بەڵکو ڕەوشە خراپەکان بەرجەستە دەکەن؛ ئەو دوژمنە ڕۆحییانەی کە هەر گیانێک دەبێت لە ناخی خۆشیدا شەڕیان بکات.
دێوەکانی شانامە
کاتێک بوونەوەرە شەیتانییە ئەبستراکتەکانی ئایین چوونە ناو جیهانی شیعری حەماسی، بە تایبەتی دەقی شانامە کە فیردەوسی نووسیویەتی، جەستە و ترسیان وەرگرت. لەوێ دێوەکان بوونەوەرگەلێکی دڕندەی بەرجەستەن: هەندێکیان بە قەبارەی چیا و هەندێکیان تا ڕادەیەک مرۆڤشێوەن، بەڵام دزێون؛ هەموویان هێزی سروشتبەدەر و لێهاتوویی لە جادووی ڕەشدا هەیە، دەتوانن زریان هەڵبکەن، شێوە بگۆڕن و لەبەرچاو ون ببن. بە هێزی تەنها بە ئاسانی ناکوژرێن و هەندێک جار، کە ملکەچ دەکرێن، دەتوانرێت ناچاری خزمەتکردن بکرێن.
ئەم بیرۆکەی کۆتاییە یەکێک لە کۆنترین چیرۆکەکان بەرهەم دەهێنێت. لە سەردەمی یەکەم پاشاکاندا دەگێڕدرێتەوە کە تەهموورەس، فەرمانڕەوایەکی سەرەتایی، دێوەکانی ژێردەست کرد و سواری پشتی سەرۆکی دێوەکان بوو؛ بەمە نازناوی دێوبەند، بەندکەری دێوەکان، بەدەست هێنا. دێوە دیلەکان بۆ ڕزگارکردنی ژیانیان نهێنییەکی گرانبەهایان فێری کرد: هونەری نووسین بە چەندین ئەلفوبێی جیاواز. تەنانەت لە کاتی شکستیشدا دێوەکان بە زانین و مەترسییەوە گرێدراون؛ هێزگەلێکن کۆنتر لە مرۆڤایەتی کە دەبێت کۆنترۆڵ بکرێن، تەنها لەناونەبرێن.
دێوی سپیی مازەندەران
بەناوبانگترین دێو دیڤی سەپید، واتە دێوی سپییە؛ سەرۆکی زەبەلاحی دێوەکانی مازەندەران، ئەو خاکە کێویی و تەماوییەی باکوور. بوونەوەرێکە بە قەبارە و هێزێکی زەبەلاح، شارەزای جادوو و جادووی تاریک. کاتێک کەیکاووسی پاشا بە بێباکی سوپایەک بۆ داگیرکردنی مازەندەران دەبات، دێوی سپی هێزەکەی دژیان ئازاد دەکات؛ تاریکییەکی ترسناک و زریانێک لە تەرزە، بەردی زەبەلاح و درەختی هەڵکێشراو دروست دەکات کە سوپاکە تێکدەشکێنێت.
لە کارەساتی شەڕەکەدا دێوی سپی پاشا و مەزنترین جەنگاوەرەکانی بە دیل دەگرێت، کوێریان دەکات و فڕێیان دەداتە زیندانێکی قووڵ. ئەو هەڵمەتی جێی شانازییە بووەتە کارەسات و پاشای ئێران لە تاریکیدا بێدەسەڵات کەوتووە، لە چنگی فەرمانڕەوای دێوەکاندا. تەنها یەک پاڵەوان دەتوانێت چارەسەری بکات و بانگ بۆ بەهێزترین پاڵەوانی سەردەم دەنێردرێت.
ڕۆستەم و حەوت خوان
پاڵەوانەکە ڕۆستەمە. باوکی، زاڵ، خۆی بە زۆر پیر دەزانێت و ڕۆستەمی گەنج بۆ ڕزگارکردنیان دەنێرێت. ڕۆستەمیش ڕێگای کورتی پڕمەترسی هەڵدەبژێرێت کە مەترسیی سروشتبەدەر دەوری داوە، بە جێی ڕێگای درێژی ئارام. ئەم تاقیکردنەوانە حەوت خوانە بەناوبانگەکەن: ئەو و ئەسپە وەفادارەکەی، ڕەخش، زاڵ دەبن بەسەر شێرێک، بیابانێکی بێئاو، ئەژدیهایەک و جادووکارێکی ژنی فێڵبازدا؛ ئەرژەنگ، فەرماندەی دێوەکان، تێکدەشکێنن و دێوێک بە ناوی ئۆلاد بە دیل دەگرن کە ڕێگای حەشارگەی دوژمن نیشانی دەدات.
لە کۆتاییدا مەزنترین تاقیکردنەوە دێت. ڕۆستەم دەچێتە ناو ئەشکەوتی دێوی سپی و لە شەڕێکی خوێناوی و سەختدا لەگەڵ زەبەلاحەکە دەجەنگێت و سەرەنجام دەیکوژێت. لە جەستەی دێوەکە دڵ و خوێنەکەی دەردەهێنێت کە بە جادووی چیرۆکەکە بینینی پاشا و جەنگاوەرە کوێرکراوەکانی دەگەڕێننەوە. لە بەناوبانگترین وێنەدا ڕۆستەم سەری دێوی سپی دەبڕێت و وەک کڵاوخۆ پۆشی دەکات؛ نیشانی سەرکەوتنی ئەو پاڵەوانەی کە هێزی دێوەکانی شکاند و پاشاکەی ئازاد کرد.
ئاکڤانی فێڵباز
هەموو دێوێک بە هێزی جەستەیی شەڕ ناکات. لە سەردەمی پاشای دادپەروەر کەیخوسرەودا، گوێدرێژێکی کێویی سەیر و جوان کە هێڵێکی ڕەش بە درێژایی پشتی هەیە، دەست بە دڕاندنی مەڕوماڵاتی پاشایەتی دەکات. پاشا هەستی بە جادوو دەکات و ڕۆستەم بۆ چارەسەرکردنی دەنێرێت. بوونەوەرەکە ئاکڤان دێوە، گۆڕەشێوەیەک کە دەتوانێت ببێت بە زریان یان لە هەوادا ون ببێت. سێ ڕۆژ ڕۆستەم بەبێ ئەنجام شوێنی دەکەوێت، چونکە هەر کاتێک گەمارۆ دەدرێت، ئاکڤان ون دەبێت.
سەرەنجام پاڵەوانە ماندووەکە خەوی لێدەکەوێت و ئاکڤان، بە بڕینەوەی خاکەکەی ژێری، لە خەودا بەرزی دەکاتەوە بۆ ئاسمان. ڕۆستەم خەبەر دەکاتەوە و بە گاڵتەوە دوو هەڵبژاردنی بۆ دادەنێت: فڕێدان بۆ سەر چیاکان یان بۆ ناو دەریا. ڕۆستەم دەزانێت بیری دێوەکە چەوتە و پێچەوانەی هەر داواکارییەک دەکات، بۆیە تکا دەکات فڕێی بداتە سەر چیاکان. ئاکڤانیش فڕێی دەداتە ناو دەریا، هەر وەک ڕۆستەم ویستبووی؛ پاڵەوانەکە مەلە دەکاتە کەنار، ئەسپەکەی دەدۆزێتەوە و دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی بە کەمەند دێوەکە بگرێت و سەری ببڕێت. چیرۆکەکە شاهکارێکی بچووکە، چونکە ناوی دێوەکە خۆی دەنگدانەوەی ئاکۆمان، بیری خراپە، تێدایە و چیرۆکەکە زاڵبوونی عەقڵی ڕوون بەسەر خراپەکاریی چەوتدا نیشان دەدات.
هێماکان
دێوەکان ڕووخسارێک بە هەموو ئەو شتانە دەبەخشن کە خەیاڵی ئێرانی لێیان ترساوە و ڕەتی کردوونەتەوە. ئەوان درۆن لە بەرامبەر ڕاستی، شێواوین لە بەرامبەر ڕێکخستن، نەخۆشین لە بەرامبەر تەندروستی و کێویی تاریکن لە بەرامبەر خاکی کێڵراو. زۆرجار لە چیا زریانلێدراوەکان و باکووری تەماوی، لە دەرەوەی سنووری جیهانی شارستانی، نیشتەجێن. شەڕکردن لەگەڵ دێو شەڕکردنە لەگەڵ خودی شێواوی و هەر پاڵەوانێک کە دێوێک دەکوژێت بە شێوەیەکی بچووک ململانێی مەزنی گەردوونیی چاکە و خراپە دووبارە دەکاتەوە.
چیرۆکەکانیان داناییەکی وردتریش هەڵدەگرن. دێوەکان بە دەگمەن بە هێزی تەنها تێکدەشکێنرێن: تەهموورەس دەبێت کۆنترۆڵیان بکات و ڕۆستەم بە زیرەکیی خۆی، نە بە هێزی بازوو، ئاکڤان تێکدەشکێنێت. پەیامەکە ئەوەیە کە خراپە فێڵبازە و دەبێت بە زیرەکی و بوێرییەوە ڕووبەڕووی ببینەوە؛ خراپترین دێوەکانیش، ئەوانەی ناوی ڕەوشە خراپەکان هەڵدەگرن، ئەوانەن کە هەر کەسێک دەبێت لە ناخی خۆشیدا بەسەریاندا زاڵ بێت. لە دێوەکاندا دڕندەی دەرەوە و کەموکوڕیی ناوەوە یەکن.
دێو لە فۆلکلۆری کوردیدا
دێوەکان بەشێکن لە میراتی هاوبەشی ئێرانی کە کوردەکان میراتگری ئەون و ئەمە لە هیچ شوێنێکدا وەک زمان ڕوون نییە. «دەئێڤە»ی کۆنی ئەڤێستایی ڕاستەوخۆ لە کوردیدا بە شێوەی «دێو» ماوەتەوە، بە مانای زەبەلاح، غۆل یان دڕندە؛ هەروەک لە فارسیدا بە شێوەی «دیڤ» و لە زمانە ئێرانییەکانی دیکەدا بە شێوەی «دێو» ماوەتەوە و تەنانەت زمانە ئەرمەنی و گورجییەکانیش وەریان گرتووە. ئەو وشەیەی پێغەمبەر بۆ بوونەوەرە شەیتانییە کۆنەکان بەکاری هێناوە، هێشتا ئەمڕۆ لە کوردستان بەکاردێت.
تەنها وشەکە نا؛ بوونەوەرەکەش ماوەتەوە. لە چیرۆکە گەلییە کوردییەکاندا دێو ئەو زەبەلاحە بەرزەیە کە زۆرجار مرۆڤخۆرە، لە ئەشکەوت و چیادا خۆی دەشارێتەوە، گەنجینە یان دیل کۆدەکاتەوە و بە زیرەکیی پاڵەوان تێکدەشکێنرێت، نە بە هێز؛ هەمان شێوەی فێڵکردنی ڕۆستەم لە ئاکڤان. وەک هەمیشە لەم میراتەدا، دێوەکان تایبەت بە کورد نین؛ میراتی هاوبەشی هەموو خێزانی ئێرانین. بەڵام لە دێوی چیرۆکگێڕانی کوردیدا، کۆنترین بوونەوەرە شەیتانییەکانی جیهانی ئێرانی بە شێوەیەک ماونەتەوە کە کوردەکان بە جێی خۆی دەتوانن بە هی خۆیانی بزانن.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا دێوەکان هەمیشە خراپەکار بوون؟ نەخێر؛ ئەمە ناوەڕۆکی چیرۆکەکەیانە. دەئێڤەکان جارێک خوداوەند بوون، بوونەوەرگەلێکی خودایی لە ئایینی کۆنی هیندی و ئێرانیدا، و چاکسازیی زەردەشتی بوو کە وەک بوونەوەری شەیتانی ناساندن. هەمان وشە کە لە ئێران مانای بوونەوەری شەیتانی دەدات، هێشتا لە هیندستان مانای خودا دەدات. دێوەکان جۆرێکی ئەزەلیی دڕندە نین؛ قوربانیی شۆڕشێکی مەزنی ئایینین.
ئایا دێوەکان هەمان جنن؟ لە سەدەکانی ئیسلامیدا زۆرجار ئەم دووانە تێکەڵ دەکران و دێوەکان هەندێک لە سیماکانی جنی باوەڕی عەرەبییان وەرگرت. بەڵام بنەچەیان جیاوازە: دێو هەمان دەئێڤەی جیهانی ئێرانییە کە بە بوونەوەری شەیتانی دانراوە، لە کاتێکدا جن سەر بە نەریتێکی جیاوازی عەرەبییە. فۆلکلۆریان بەشێکی هاوبەشی پەیدا کرد، بەڵام هەمان بوونەوەر نین.
ئایا دێوەکان فارسین یان کوردین؟ وەک بەشەکانی دیکەی ئەم میراتە، بە هاوبەشی هی هەموو گەلە ئێرانییەکانن. تەواوترین شێوەی ئەدەبییان لە شانامەی فارسی و دەقە پیرۆزە زەردەشتییەکاندایە، بەڵام خودی بوونەوەرەکە، دێو، لە فۆلکلۆر و زمانی کوردیدا بە هەمان ڕادەی هەر زمانێکی دیکە زیندووە. باشتر وایە وەک گەنجینەیەکی هاوبەش و ترسێکی هاوبەشی تەواوی خێزانێک لە گەلان لێیان تێبگەین.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
ئەهریمەن: گیانی خراپە کە دێوەکان سوپاکەی پێکدەهێنن
ڕۆستەم: پاڵەوانی مەزن و کوژەری دێوی سپی
کەیخوسرەو: پاشای دادپەروەر کە لە سەردەمی ئەودا ئاکڤان لەناوبرا
زەحاک: ستمکاری مارەدار، بوونەوەرێکی دیکەی خراپە لە حەماسەدا
شانامە: کتێبی پاشاکان، کە دێوەکان تێیدا ڕۆڵێکی گەورەیان هەیە
ئەهوورا مەزدا: پەروەردگاری دانا کە دێوەکان دژی ڕێکخستنی ئەو دەجەنگن
پرسیارە باوەکان
دێوەکان چین؟
دێوەکان بوونەوەرە شەیتانییەکانی ئەفسانەناسیی ئێرانین؛ بوونەوەرگەلێکی سروشتبەدەر، بە هێز و خراپەکارییەکی زۆرەوە، کە دژی جیهانی باشی خوڵقێنراو خزمەتی گیانی خراپە، ئەهریمەن، دەکەن. لە شانامەدا وەک جادووکاری دڕندە و لە فۆلکلۆری دواتردا وەک زەبەلاح دەردەکەون.
ئایا دێوەکان لە بنەڕەتدا بوونەوەری شەیتانی بوون؟
نەخێر. ناوە ئەڤێستاییەکەیان، «دەئێڤە»، لە بنەڕەتدا مانای خودای دەدا و دەئێڤەکان لە ئایینی کۆنی هیندی و ئێرانیدا دەپەرستران. چاکسازیی زەردەشت ئەوانی بە بوونەوەری شەیتانی دانا؛ بۆیە هەمان وشە کە لە ئێران مانای بوونەوەری شەیتانی دەدات، هێشتا لە هیندستان بە شێوەی «دێڤە» مانای خودا دەدات.
دێوی سپی کێیە؟
دیڤی سەپید، دێوی سپی، لە شانامەدا سەرۆکی زەبەلاحی دێوەکانی مازەندەرانە. جادووکارێکی لێهاتووە؛ کەیکاووسی پاشا و سوپاکەی کوێر و زیندانی دەکات تا ڕۆستەمی پاڵەوان لە لووتکەی حەوت خواندا دەیکوژێت.
ڕۆستەم چۆن ئاکڤان دێوی تێکشکاند؟
ئاکڤان، دێوێکی گۆڕەشێوە، ڕۆستەمی خەوتووی بەرز کردەوە بۆ هەوا و پرسی فڕێی بداتە سەر چیاکان یان ناو دەریا. ڕۆستەم دەیزانی دێوەکە پێچەوانەی داواکارییەکە دەکات، بۆیە تکای کرد فڕێی بداتە سەر چیاکان؛ فڕێدرایە ناو دەریا، ڕزگاری بوو و گەڕایەوە بۆ بڕینی سەری ئاکڤان.
هاوتای وشەی «دیڤ» لە کوردیدا چییە؟
لە کوردیدا وشەکە «دێو»ە، بە مانای زەبەلاح، غۆل یان دڕندە، کە ڕاستەوخۆ لە هەمان «دەئێڤە»ی کۆنی ئەڤێستاییەوە هاتووە. دێو کەسایەتییەکی باوی چیرۆکە گەلییە کوردییەکانە؛ زەبەلاحە مرۆڤخۆرەکەی کە پاڵەوانی زیرەک دەبێت بە فێڵ و زیرەکی زاڵی بەسەردا بێت.
ئایا دێو و جن هەمان شتن؟
نەخێر، هەرچەندە لە سەردەمی ئیسلامیدا زۆرجار تێکەڵ دەکران. دێو هەمان دەئێڤەی نەریتی ئێرانییە کە بە بوونەوەری شەیتانی دانراوە، لە کاتێکدا جن سەر بە نەریتێکی جیاوازی عەرەبییە. بە تێپەڕبوونی کات زۆر چیرۆکی هاوبەشیان پەیدا کرد، بەڵام بنەچەیان جیاوازە.
سەرچاوە و خوێندنەوەی زیاتر
دێو (بوونەوەری شەیتانی) ـ ویکیپیدیا
دیڤی سەپید (دێوی سپی) ـ ویکیپیدیا