پێشەکی
کەیخوسرەو نموونەی پاشای تەواوی شاهنامەیە، ئەو کتێبە گەورەی پاشاکانی جیهانی گەلە ئێرانییەکان، و یەکێکە لە ڕووناکترین کەسایەتییەکانی. کوڕی شازادە کوژراوەکە سیاوەشە؛ لە دوورەوڵاتیدا لەدایک بوو و بە نهێنی بەخێو کرا، دواتر گەیشتە پلەی پاشایەکی دادپەروەر کە تۆڵەی باوکی دەکاتەوە، لە درێژترین و گەورەترین شەڕدا سەرکردایەتیی ئێران دەکات، و دەست بە سەردەمێکی زێڕینی ڕێکخستن و دادپەروەری دەکات.
بەڵام ئەوەی کەیخوسرەو لە هەموو پاشاکانی دیکەی حەماسەکە جیا دەکاتەوە، سەرکەوتنەکەی نییە، بەڵکو وازهێنانەکەیەتی. لە لووتکەی دەسەڵات و شکۆیدا، دوای تەواوکردنی ئەو ئەرکەی چارەنووس بۆی داناوە، بە ئارەزووی خۆی تاجەکەی دادەنێت و پشت لە جیهان دەکات؛ بەرەو چیاکان هەڵدەگەڕێت و لە بەفردا ون دەبێت، لەبری ئەوەی ڕێگا بدات سەرکەوتنەکەی ببێتە لووتبەرزی. ئەو پاشایەیە کە دەزانێت کەی بوەستێت.
لە سەرتاسەری جیهانی گەلە ئێرانییەکان، کە کوردیش بەشێکیەتی، بۆ هەزاران ساڵ کەیخوسرەو وەک پاشا فەیلەسوفەکە و هەڵگری شکۆی خوداییی پاشایەتی، تەنانەت وەک نەمرێک کە بەڕاستی نەمردووە، یاد کراوەتەوە. چیرۆکەکەی قووڵترین ئامانجە باڵاکانی پاشایەتیی گەلە ئێرانییەکان کۆ دەکاتەوە؛ دادپەروەری و دانایی و ڕەزامەندیی خودایی و ئەو هێزە دەگمەنەی وازهێنان لە دەسەڵات. هێشتا یەکێکە لە کاریگەرترین چیرۆکەکانی هەموو حەماسەکە کە هەر لە یاددا دەمێننەوە.
ناوەڕۆک
لە دوورەوڵاتیدا لەدایک بوو، بە نهێنی بەخێو کرا
وازهێنانە ڕازئامێزەکە لە پاشایەتی
کەیخوسرەو کێیە؟
کەیخوسرەو پاشایەکی ئەفسانەییی بنەماڵەی کەیانییە لە شاهنامەدا؛ کوڕی سیاوەشی شازادە پاکەکە و شازادە فەرەنگیسی تورانییە. دوای کوشتنی باوکی لە دوورەوڵاتیدا لەدایک بوو و بە نهێنی بەخێو کرا؛ دەهێنرێتە ئێران و تاجی پاشایەتیی لەسەر دەنرێت و سەرکردایەتیی شەڕە گەورەکەی تۆڵەسەندنەوە دەکات، کە بە مردنی ئەفراسیابی ستەمکار کۆتایی دێت. وەک دادپەروەرترین و داناترین پاشا بەناوبانگە؛ لە سەردەمێکی زێڕیندا حوکم دەکات و دواتر بە شێوەیەکی ڕازئامێز واز لە پاشایەتی دەهێنێت و لە جیهان ون دەبێت، و لە نەریتی دواتردا دەبێتە هێمای فەرمانڕەوای نەمر و تەواو.
خاڵە سەرەکییەکان
کەیخوسرەو نموونەی پاشا دادپەروەرەکەی شاهنامەیە.
کوڕی سیاوەشی شازادە کوژراوەکە بوو و لە دوورەوڵاتیی توراندا لەدایک بوو.
بە شکست‌هێنان و کوشتنی ئەفراسیابی ستەمکار تۆڵەی باوکی کردەوە.
هەڵگری فەڕ، شکۆی خوداییی پاشایەتی، بوو و جامێکی جیهانبینی هەبوو.
لە سەردەمێکی زێڕینی دادپەروەری و ڕێکخستندا حوکمی کرد.
لە لووتکەی شکۆیدا وازی لە پاشایەتی هێنا و لە چیاکاندا ون بوو.
زانیارییە خێراکان
ناو: کەیخوسرەو (لە ئەڤێستادا کەوی هاۆسراوە، «خاوەنی ناوی نیک»)؛ پاشایەکی بنەماڵەی کەیانی
ڕۆڵ: نموونەی پاشا دادپەروەرەکەی شاهنامە؛ کوڕی سیاوەش و فەرەنگیس
باوک: سیاوەش، شازادە پاکەکە کە لە توران کوژرا
دایک: فەرەنگیس، کچی ئەفراسیابی پاشای توران
لەدایکبوون: لە دوورەوڵاتیی توراندا، دوای مردنی باوکی
بەناوبانگە بە: تۆڵەکردنەوەی سیاوەش و حوکمکردن لە سەردەمێکی زێڕینی دادپەروەریدا
خاوەنی ئەمانە بوو: فەڕ، شکۆی خوداییی پاشایەتی، و جامێکی جیهانبین
کردەوە گەورەکەی: شکست‌هێنان و کوشتنی ئەفراسیاب و کۆتاییهێنان بە شەڕە درێژەکە
کۆتایی: وازهێنانێکی ڕازئامێز لە پاشایەتی و ونبوون لە چیاکاندا
بەڵگەی تۆماربوون: ئەڤێستا و دەقە پەهلەوییەکان؛ تەواوترین گێڕانەوە لە شاهنامەی فیردەوسیدایە
لە دوورەوڵاتیدا لەدایک بوو، بە نهێنی بەخێو کرا
کەیخوسرەو کوڕی سیاوەش، ئەو شازادە پاکە ئێرانییەی لە دوورەوڵاتیدا بە خیانەت کوژرا، بوو؛ دایکی فەرەنگیس بوو، کچی ئەفراسیابی پاشای توران کە فەرمانی بەو کوشتنە دا بوو. دوای مردنی باوکی لەدایک بوو، لە هەمان دەرباری ئەو پیاوەی باوکی کوشتبوو؛ بۆیە لە یەکەم هەناسەوە هەم خوێنی شەرەفمەندترین شازادەی ئێرانی هەڵگرتبوو و هەم مەترسیی گومانی باپیری لەسەر بوو.
بۆ پاراستنی، منداڵەکە شاردرا و بە نهێنی لە نێو شوانەکاندا بەخێو کرا، لە ژێر پاراستنی پیران، خودی ڕاوێژکارە داناکەی ئەفراسیاب، کە بەهای کوڕەکەی بینی و پاراستی. کاتێک سەرەنجام ئەفراسیاب نیگەرانیی هەست پێ کرد و داوای بینینی نەوەکەی کرد، کەیخوسرەوی گەنج، کە لە کاتی خۆیدا ئاگادار کرابووەوە، خۆی بە سادە و گەمژە نیشان دا؛ وەڵامی پرسیارەکانی پاشای دەدایەوە وەک بڵێی هیچ تێناگات، و بەم شێوەیە ترسی ستەمکارەکەی ڕەواندەوە و ژیانی خۆی ڕزگار کرد.
گەڕانەوە بۆ ئێران
لە ئێراندا یادەوەریی سیاوەش هەر گەش بوو؛ گیڤی پاڵەوان بۆ گەڕانێکی درێژ و پڕمەترسی نێردرا بۆ توران تا کوڕی شازادە لەدەستچووەکە بدۆزێتەوە و بیهێنێتەوە بۆ ماڵ. سەرەنجام دۆزییەوە و لەگەڵ فەرەنگیس هەڵاتن، بە ڕووبارەکەدا تێپەڕین و گەڕانەوە بۆ ئێران، لە کاتێکدا پیاوەکانی ئەفراسیاب ڕاویان دەنان. بەڵام تەختی پاشایەتی بە ئاسانی نەدرایە دەستی؛ داواکارێکی دیکە ئامادە بوو، فەریبورز، کوڕێکی کەیکاووسی پاشا پیرەکە، و دەربار لەسەر ئەوە دابەش ببوو کە کێ دەبێت حوکم بکات.
بۆ یەکلاییکردنەوەی بابەتەکە، کەیکاووس تاقیکردنەوەیەکی دانا: ئەوەی بتوانێت ئەو قەڵا داگیرنەکراوە داگیر بکات کە دێوەکان گرتبوویان، دەبێت پاشا بێت. فەریبورز هەوڵی دا و شکستی هێنا؛ کەیخوسرەو قەڵاکەی گرت و لە بەرزاییەکەیدا ئاگری پیرۆزی دامەزراند بۆ سوپاسگوزاری. نیشانەکە ئاشکرا بوو. شازادە گەنجەکە هەڵگری فەڕ بوو، ئەو شکۆیە خوداییەی پاشایەتی کە ئاسمان بەهۆیەوە پاشا هەڵبژێردراوەکانی دیاری دەکات؛ نیعمەتێک کە بە باوەڕی ئەهورامەزداەوە بەستراوە و لە بینینێکدا لەلایەن سروشە فریشتەکەوە پشتڕاست کرایەوە. تاجی پاشایەتیی ئێران لەسەر کەیخوسرەو دانرا.
شەڕە گەورەکەی تۆڵەسەندنەوە
ئێستا کە پاشا بوو، کەیخوسرەو ڕووی کردە ئەو ئەرکەی هەموو ژیانی شێوە پێ دا بوو: تۆڵەکردنەوەی باوکی. درێژترین و ترسناکترین شەڕی هەموو شاهنامەی هەڵگیرساند؛ پاڵەوانە گەورەکانی ئێران، لەوانە ڕۆستەم و گیڤ و گودەرز و تووس، لە هێرشێکەوە بۆ هێرشێکی دیکە دژ بە سوپاکانی توران نارد. شەڕەکە ساڵانێک بەردەوام بوو و ژیانی پاڵەوانانی هەردوو لای گرت؛ خەباتێکی بەرفراوان و خەمگین کە حەماسەکە وەک ململانێی ناوەندیی سەردەمە ئەفسانەییەکەی لێی دەڕوانێت.
لە کۆتاییدا، ئەفراسیاب لە پاشایەتییەکەی دەر کرا و ڕاوی نرا. لە کەناری دەریاچەی چیچەست، ئەو ئاوە پیرۆزەی باکووری ڕۆژئاوا کە کەیخوسرەو بۆ سەرکەوتن قوربانیی بۆ ئەناهیتا، بانووی ئاوەکان، کردبوو، ستەمکارە پیرەکە دەستگیر کرا و کوژرا؛ سەرەنجام تۆڵەی خوێنی سیاوەش کرایەوە. بە ڕووخانی ئەفراسیاب شەڕە گەورەکە کۆتایی هات و ئێران لە ژێر پاشا دادپەروەر و سەرکەوتووەکەیدا سەربەرز بوو.
جامی نهێنی‌بینی
لەو شتە سەرسوڕهێنەرانەی بە کەیخوسرەوەوە پەیوەستن، جامی جیهانبینە، جامی گیتی‌نما، کە لە قووڵاییەکەیدا هەموو جیهان و هەموو نهێنییەکانی دەبینران. چیرۆکەکە دەڵێت پاشا بەو جامە پاڵەوانە لەدەستچووەکە، بیژەنی، دۆزییەوە؛ لە چاڵێکی دووردا بەند کرابوو و پاشا ئەوەندە سەیری ناو جامەکەی کرد تا شوێنی بەندکراوەکە ئاشکرا بوو. لە شیعری فارسیی دواتردا، ئەم جامەی نهێنی‌بینی بەناوبانگ بوو بە جامی جەمشید، ئاوێنە جیهانبینەکە؛ بەڵام لە شاهنامەدا هی کەیخوسرەوە، پاشا نهێنی‌بینەکە کە خودی ناوەکەی لە زمانە کۆنەکەدا واتای خاوەنی ناوی نیک دەگەیەنێت.
وازهێنانە ڕازئامێزەکە لە پاشایەتی
دوای شەست ساڵ حوکمڕانیی دادپەروەرانە و پڕشکۆ، کەیخوسرەو ئەو کارەی کرد کە زیاتر لە هەموو شتێک پێی یاد دەکرێتەوە. لە لووتکەی دەسەڵاتیدا، کە سەرکەوتوو و خۆشەویست بوو و هیچ ڕکابەرێکی نەبوو، نیگەرانییەکی قووڵ دایگرت؛ دەترسا شکۆیەکی وا بە تێپەڕبوونی کات لووتبەرزیی لێ بکەوێتەوە، و لووتبەرزی پیسی بکات وەک پاشاکانی پێشووی پیس کردبوو و ئەو شکۆیە خوداییەی لێ وەرگرتبوونەوە کە هەڵیانگرتبوو. لەبری قبووڵکردنی مەترسیی ئەو کەوتنە، بڕیاری دا تەختەکە بەجێ بهێڵێت لە کاتێکدا هێشتا ڕۆحی پیس نەبووبوو.
لوهراسپی شەرەفمەندی وەک جێنشینی خۆی دیاری کرد؛ هەڵبژاردنێک کە جەنگاوەرە گەورەکانی سەرسام و خەمبار کرد. بە دڵێکی خەمگین ماڵئاوایی لە گەلەکەی کرد و لەگەڵ دەستەیەکی بچووکی بەوەفاترین پاڵەوانەکانی بەرەو چیاکان بەڕێ کەوت. دوای چەند ڕۆژ هەڵگەڕان، لە کانییەکدا خۆی شووشت، ماڵئاوایی لە پاڵەوانەکان کرد و بە تەنهایی بە ناو بەفرە باریوەکەدا ڕۆیشت؛ هەرگیز دیسان نەبینرایەوە. هەندێک لەو پاڵەوانانەی هەوڵیان دا زۆرتر بەدوایدا بڕۆن، لە زریانێکی لەناکاو و ترسناکی بەفردا لەناو چوون. پاشا زیاتر لەوەی مردبێت، ڕۆیشتبوو؛ بە ئیرادەی خۆی لە جیهان دەرچووبوو.
پاشا نەمرەکە
لەم کۆتاییە نامۆ و جوانەوە، یەکێک لە سەرسوڕهێنەرترین بیرۆکەکانی ئەفسانەی گەلە ئێرانییەکان سەری هەڵدا: کەیخوسرەو هەر نەمرد، بەڵکو نەمر بوو. لە نەریتی زەردەشتیی دواتردا، بە یەکێک لە نەمرەکان دادەنرێت کە بە نهێنی چاوەڕێن تا لە کۆتاییی زەماندا بگەڕێنەوە و یارمەتیی ڕزگارکەر بدەن لە نوێکردنەوەی کۆتاییی جیهاندا، کاتێک خراپە لەناو دەچێت و هەموو شتێک تەواو دەبێت. پاشا دادپەروەرەکەی جیهانی بەجێ هێشتووە، بۆ ئەو ڕۆژە پارێزراوە کە جیهان چاک دەبێتەوە.
شاعیرە عیرفانییەکانی سەردەمە دواترەکان ئەم وێنەیەیان وەرگرت و کردیان بە پەندێک بۆ ڕۆح. لە ڕوانگەی ئەواندا، ڕۆیشتنی بە ئیرادەی خۆی کەیخوسرەو بەرزترین وانەی جامە جیهانبینەکە بوو؛ بینینی ڕاستەقینە و نەمراییی ڕاستەقینە بە دەست‌گرتن بە دەسەڵات بەدەست نایەن، بەڵکو بە وازهێنانی تەواو لە خۆ و لە جیهان. ئەو پاشایەی بە ناو بەفردا ڕۆیشت، لە شیعرەکانیاندا بوو بە نموونەی ئەو گەڕاوەی بە لەدەستدانی هەموو شتێک خودایی دەدۆزێتەوە.
هێماکان
کەیخوسرەو نموونەی پاشای تەواوە لە نەریتی گەلە ئێرانییەکاندا؛ پاشا فەیلەسوفەکە کە دەسەڵات و دانایی و ڕەزامەندیی خودایی تێیدا یەک دەگرنەوە. هەموو ئەو شتانەیە کە ستەمکارەکە نییە؛ لەو شوێنەی زەحاک بە کوشتن تەختەکەی گرت و بە ترساندن حوکمی کرد، کەیخوسرەو بە ئازار و شایستەیی دەگاتە تەختەکە و بە دادپەروەری حوکم دەکات. لە جیهانە ڕەوشتییەکەی شاهنامەدا، بەڵگە زیندووەکەیە بۆ ئەوەی پاشایەتیی ڕەوا بە فەڕەوە بەستراوە، بە نیعمەتی ئاسمان کە بە دادپەروەرەکانەوە دەلکێت و لە خراپەکاران هەڵدێت.
بەڵام گەورەترین وانەکەی لە وازهێنانەکەیدایە. جەمشیدی پاشای پێشوو گەیشتبووە شکۆ و دواتر، کە بە لووتبەرزی هەڵئاوسابوو، شکۆی خوداییی لەدەست دا و جیهانی تووشی وێرانی کرد. کەیخوسرەو وەڵامی ئەو تراژیدیاکەیە؛ ئەو پاشایەی لە لووتکەی هەموو شتێکدا بڕیار دەدات دەست لە دەسەڵات بکێشێتەوە لەبری ئەوەی پیس ببێت. لە سەردەمێکدا کە پاشاکان بەهۆی دەسەڵاتی خۆیانەوە لەناو دەچن، ئەو وێنە دەگمەن و ڕووناکەیە کە دەسەڵات بە ئارەزووی خۆی دادەنێت؛ هەر بۆیە زیاتر لە نزیکەی هەموو کەسایەتییەکانی دیکەی حەماسەکە ڕێزی لێ گیراوە.
کەیخوسرەو و کورد
وەک یەکێک لە پاشا گەورەکانی شاهنامە، کەیخوسرەو بەشێکە لە میراتی ئەفسانەییی هاوبەشی هەموو گەلە ئێرانییەکان، کوردیش لە ناویاندا. ئەو ئامانجە باڵایەی دەینوێنێتەوە، پاشا دادپەروەرەکە کە شکۆی خودایی هەڵدەگرێت و ستەمکاری دەڕووخێنێت، بە هەموو ئەو نەریتەدا تێدەپەڕێت کە کورد خۆشی دەوێت؛ لە ئاسنگەرەکە کاوە و فەریدونی پاشا دادپەروەرەکەی زەحاکی ستەمکاریان شکاند، تا ئەو نوێبوونەوەیەی هەر بەهارێک لە نەورۆزدا جەژنی بۆ دەگیرێت. کەیخوسرەو تەواوترین گوڵکردنی ئەو ئامانجە باڵایەی حوکمڕانیی دادپەروەرانەیە.
جوگرافیاش بەشێکە لەم چیرۆکە. دەریاچەی چیچەست، کە ستەمکارەکە لەوێ کۆتایی پێ هات، لە باکووری ڕۆژئاوای جیهانی گەلە ئێرانییەکانە، لە نێو و دەوروبەری ئەو خاکانەی کورد ماوەیەکی درێژە تێیدا ژیاوە. بەڵام هەڵە دەبێت بانگەشە بکرێت کەیخوسرەو تەنها کوردییە. میراتی هاوبەشی خێزانێکە لە نەتەوە ئێرانییەکان؛ فارس و کورد و ئەوانی دیکە بە یەکسان. کورد بە ڕەوایی دەتوانێت ئەم پاشا ڕووناکە لە ئەفسانەکانی جیهانە فراوانترەکەی خۆیدا هەژمار بکات، بێ ئەوەی بیکات بە هی تەنها خۆی.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا کەیخوسرەو هەمیشە نەمر بووە؟ نەخێر. چیرۆکی ڕۆیشتنە نەمرەکەی، کە بۆ ناوبانگی دواتری هێندە ناوەندییە، لە کۆنترین دەقە پیرۆزەکاندا نییە؛ لەوێ پاشایەکی پڕشکۆیە بەڵام دەمرێت. بیرۆکەی نەمرایی و گەڕانەوەی داهاتووی لە نەریتی زەردەشتیی دواتردا گەشەی کرد و لە شاهنامە و شیعری دوایدا گەیشتە تەواوترین شێوەی خۆی. ئەمە گەشەکردنێکی ئەفسانەکەیە، نەک ناوکی سەرەتایییەکەی.
جامە جیهانبینەکە هی کێ بوو؟ شیعری فارسی بە زۆری جامی جەمشیدی ناو دەبات، و ئەم دەستەواژەیە تا ئەمڕۆش وەک پەند بەکاردێت. بەڵام لە خودی شاهنامەدا، جامە بەناوبانگەکەی نهێنی‌بینی هی کەیخوسرەوە، کە بۆ دۆزینەوەی بیژەنی لەدەستچوو بەکاری دەهێنێت. نەریتی دواتر جامەکەی گەڕاندەوە بۆ جەمشیدی کۆنتر و بەناوبانگتر، و ئێستا هەردوو نسبتدانەکە لە کولتووردا شان بە شانی یەکتری دەژین.
چیرۆکەکە فارسییە یان کوردی؟ وەک هەموو شاهنامە، چیرۆکی کەیخوسرەو میراتی هاوبەشی گەلە ئێرانییەکانە؛ فارس و کورد و دراوسێکانیان هەموویان دەیگێڕنەوە. کورد ئامانجە باڵاکانی دادپەروەری و پاشایەتیی ڕەوای چیرۆکەکە بە هی خۆی دەزانێت و ئەمەش ڕەوایە؛ بەڵام پاشاکە هی تەنها یەک نەتەوە نییە، باشترە وەک گەنجینەیەک لێی تێبگەین کە لە سەرتاسەری جیهانی گەلە ئێرانییەکاندا بە هاوبەشی هەڵگیراوە.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
سیاوەش: شازادە پاکەکە، باوکی شەهیدی کەیخوسرەو
ڕۆستەم: پاڵەوانە گەورەکە کە لە شەڕەکەی کەیخوسرەو بۆ تۆڵەسەندنەوەدا جەنگا
جەمشید: پاشای پێشوو کە بە لووتبەرزی شکۆی خوداییی لەدەست دا
فەریدون: پاشا دادپەروەرەکە کە وەک کەیخوسرەو ستەمکارێکی ڕووخاند
شاهنامە: کتێبی پاشاکانی فیردەوسی، کە چیرۆکەکە دەپارێزێت
زەحاک: ستەمکارە ماردارەکە، وێنە تاریکە بەرامبەرەکەی پاشا دادپەروەرەکە
پرسیارە باوەکان
کەیخوسرەو کێیە؟
کەیخوسرەو نموونەی پاشا دادپەروەرەکەی شاهنامە و کوڕی سیاوەشی شازادە کوژراوەکەیە. تۆڵەی باوکی کردەوە و ئەفراسیابی ستەمکاری شکاند؛ لە سەردەمێکی زێڕیندا حوکمی کرد و دواتر بە شێوەیەکی ڕازئامێز لە جیهان کشایەوە.
دایک و باوکی کێ بوون؟
باوکی سیاوەش بوو، شازادە پاکە ئێرانییەکە کە لە دوورەوڵاتیدا کوژرا، و دایکی فەرەنگیس بوو، کچی ئەفراسیابی پاشای توران. دوای مردنی باوکی لە توران لەدایک بوو و بە نهێنی بەخێو کرا.
چۆن تۆڵەی باوکی کردەوە؟
وەک پاشای ئێران درێژترین شەڕی شاهنامەی دژ بە توران هەڵگیرساند و پاڵەوانە گەورەکانی بۆ چەندین ساڵ هێرشی شەڕ نارد؛ تا ئەفراسیاب لە کەناری دەریاچەی چیچەست دەستگیر کرا و کوژرا و تۆڵەی خوێنی سیاوەش کرایەوە.
جامی کەیخوسرەو چییە؟
جامە جیهانبینەکەیە، جامی گیتی‌نما، کە هەموو جیهانی تێدا دەبینرا. کەیخوسرەو بۆ دۆزینەوەی بیژەنی پاڵەوانە لەدەستچووەکە بەکاری هێنا. لە شیعری دواتردا بە جامی جەمشید بەناوبانگ بوو.
بۆچی کەیخوسرەو وازی لە پاشایەتی هێنا؟
لە لووتکەی دەسەڵاتیدا دەترسا شکۆکەی لووتبەرزیی لێ بکەوێتەوە و نیعمەتی خوداییی لەدەست بدات، وەک پاشاکانی پێشوو. بۆ پاک‌هێشتنەوەی ڕۆحی تەختەکەی بەجێ هێشت و ڕووی کردە چیاکان و لە بەفردا ون بوو.
ئایا کەیخوسرەو نەمرە؟
لە نەریتی دواتردا، بەڵێ. بە یەکێک لە نەمرەکان دادەنرێت کە لە کۆتاییی زەماندا دەگەڕێنەوە بۆ یارمەتیدانی نوێکردنەوەی جیهان. شاعیرە عیرفانییەکان ڕۆیشتنەکەی وەک ڕێڕەوی ڕۆح بۆ نەمرایی بە وازهێنان دەخوێننەوە.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
نەمرایی و فەڕی کەیخوسرەو لە دەقە ئایینییە زەردەشتییەکاندا Adyan
بنەماڵەی کەیانی Encyclopaedia Iranica