پێشەکی
سیاوەش شازادە پاک و تراژیدییەکەی شاهنامەیە، ئەو کتێبە گەورەی پاشاکانی جیهانی گەلە ئێرانییەکان؛ و ڕەنگە خۆشەویستترین وێنەی بێتاوانی بێت کە بە خیانەت لەناو دەچێت. کوڕی کەیکاووسی پاشای ئێران و کوڕی بەخێوکراوی پاڵەوانە بەهێزەکە ڕۆستەمە؛ گەنجێکە هێندە بەوەفا و ڕاستگۆ کە بێ هیچ زیانێک بە دیوارێک لە ئاگردا تێدەپەڕێت، بەڵام هێندە بە درۆ و دڕندەییی ئەوانی دیکە دەورە دەدرێت کە لە دوورەوڵاتیدا، دوور لەو خاکەی خۆشی دەویست، بە مردن دەگات.
چیرۆکەکەی یەکێکە لە درێژترین و کاریگەرترین چیرۆکەکانی هەموو حەماسەکە. بە تۆمەتێکی درۆ لە دەرباری باوکیدا دەست پێ دەکات، بە تاقیکردنەوەیەکی پڕ لە موعجیزەدا تێدەپەڕێت کە پاکییەکەی دەسەلمێنێت، و لە خاکێکی بیانی بە کوشتنێکی هێندە نادادپەروەرانە کۆتایی دێت کە، لە گێڕانەوەکەدا، خودی زەوی هاوار دەکات. ئەفسانەکە دەڵێت لە خوێنە ڕژاوەکەی ڕووەکێک سەری هەڵدا؛ بۆ ئەوەی تەنانەت لە مردنیشدا بێتاوانییەکەی ڕەگ دابکوتێت و نەمرێت.
بۆ هەزار ساڵ و زیاتر، لە سەرتاسەری ئەو جیهانەی گەلە ئێرانییەکان کە کوردیش بەشێکیەتی، شین بۆ سیاوەش گێڕدراوە وەک نموونەی پیاوێکی دادپەروەر کە ستەمی لێ کراوە. چیرۆکەکەی هەندێک لە کۆنترین بابەتەکانی ناوچەکە کۆ دەکاتەوە؛ تاقیکردنەوە بە ئاگر، خوێنێک کە زەوی پڕ دەکات لە گوڵ، و کوڕێک کە دەبێت تۆڵەی باوکی بکاتەوە؛ هێشتا لە دڵی هەر کەسێک دەدات کە هەوڵی داوە بەوەفا بمێنێتەوە لە جیهانێکدا کە بەوەفاکان سزا دەدات.
ناوەڕۆک
ئاگربەستی شکێنراو و ڕێگای دوورەوڵاتی
سیاوەش کێیە؟
سیاوەش شازادەیەکی ئەفسانەییی شاهنامەیە؛ کوڕی کەیکاووسی پاشای ئێران و کوڕی بەخێوکراوی ڕۆستەمی پاڵەوان. بە جوانی و پاکی و شەرەفەکەی بەناوبانگە؛ ژنباوکی تۆمەتی درۆی دەداتە پاڵ، بە سواریی بێزیان بە ناو ئاگردا بێتاوانییەکەی دەسەلمێنێت، و دواتر ناچار دەکرێت لە خاکی تورانی ڕکابەردا دوورەوڵاتی هەڵبژێرێت، کە لەوێ بە خیانەت ئیعدام دەکرێت. کوشتنەکەی دەبێتە دەستپێکی شەڕێکی درێژی تۆڵەسەندنەوە، کە کوڕەکەی کەیخوسرەو تەواوی دەکات؛ و ئەفسانەکە دەڵێت لە خوێنەکەی ڕووەکێک سەری هەڵدا، وەک نیشانەی بێتاوانییە نەمرەکەی.
خاڵە سەرەکییەکان
سیاوەش شازادە پاکەکەی شاهنامە و کوڕی کەیکاووسی پاشایە.
ڕۆستەمی پاڵەوانە گەورەکە بەخێوی کرد و ڕاهێنانی پێ کرد.
ژنباوکی تۆمەتی درۆی خستە پاڵ و ئەویش بە تێپەڕین بە ناو ئاگردا بێتاوانییەکەی سەلماند.
لەبری شکاندنی ئەو قەولەی سوێندی لەسەر خواردبوو، دوورەوڵاتیی لە توران هەڵبژارد.
لەوێ بە خیانەت ئیعدام کرا و ڕووەکێک لە خوێنەکەی سەری هەڵدا.
کوڕەکەی، کەیخوسرەو، تۆڵەی کردەوە و وەک نموونەی بێتاوانی شینی بۆ دەگێڕدرێت.
زانیارییە خێراکان
ناو: سیاوەش (هەروەها سیاڤاش، سیاڤوش)؛ لە ناوی کۆنتری سیاڤەرشەن، «ئەوەی ئەسپی نێری ڕەشی هەیە»
ڕۆڵ: شازادەی ئێران و کوڕی کەیکاووسی پاشا؛ پاڵەوانێکی شاهنامە
باوکی بەخێوکەر: ڕۆستەم، کە بەخێوی کرد و ڕاهێنانی پێ کرد
بەناوبانگە بە: پاکییەکەی و سواریی بێزیانی بە ناو تاقیکردنەوەی ئاگرەکەدا
هاوسەر: فەرەنگیس، کچی ئەفراسیابی پاشای توران
کوڕ: کەیخوسرەو، پاشا دادپەروەرەکە کە تۆڵەی کردەوە
خیانەت لە ڕێگەی: بوختانی گەرسیوەز و متمانەی شکێنراوی ئەفراسیاب
مردن: ئیعدامکردن بە خیانەت لە دوورەوڵاتیی توراندا
میرات: ڕووەکێک بە ناوی «خوێنی سیاوەش»، کە دەگوترێت لە خوێنەکەی سەری هەڵداوە
بەڵگەی تۆماربوون: ئەڤێستا و دەقە پەهلەوییەکان؛ تەواوترین گێڕانەوە لە شاهنامەی فیردەوسیدایە
شازادە پاکەکە و داوی شاژن
سیاوەش کوڕی کەیکاووسی پاشا بوو و دوور لە دەربار لەلایەن پاڵەوانەکە ڕۆستەمەوە بەخێو کرا؛ ئەو هەموو هونەرێکی جەنگ و پاشایەتیی فێر کرد و وەک گەنجێک بە جوانییەکی دەگمەن و ڕەوشتێکی تەنانەت دەگمەنتر، گەڕاندییەوە بۆ باوکی. بەڵام لە دەرباردا مەترسییەک هەبوو کە هیچ ڕاهێنانێک نەیدەتوانی ڕووبەڕووی ببێتەوە. ژنی کەیکاووس، شاژن سودابە، خودی ژنباوکی گەنجەکە، خۆشەویستییەکی توندی بۆ دروست بوو و پلانی دانا تەنها لەگەڵی بمێنێتەوە و خۆشەویستیی خۆی بەسەر بسەپێنێت.
سیاوەش، کە بەوەفا بوو بۆ باوکی و شەرەفی خۆی، بە تەواوی ڕەتی کردەوە. سودابە، کە سووکایەتیی پێ کرابوو و تووڕە بوو، ئارەزووەکەی کرد بە تۆڵەسەندنەوە؛ شازادە بێتاوانەکەی تۆمەتبار کرد بەوەی بە زۆر دەستدرێژیی کردووەتە سەری و قورسترین تۆمەتی خستە پاڵ. پاشا لە نێوان ئەو ژنەی خۆشی دەویست و ئەو کوڕەی بە ئاسانی نەیدەتوانی تاوانباری بکات، دوودڵ بوو؛ دەربار کەوتە قەیرانێکەوە کە تەنها ئازمایشێک دەتوانی چارەسەری بکات.
تاقیکردنەوە بە ئاگر
بە ڕاوێژی داناکانی، کەیکاووس فەرمانی دا بە تاقیکردنەوە بە ئاگر؛ ئەو ئازمایشە کۆنەی باوەڕ وا بوو ڕاستی ئاشکرا دەکات، چونکە بەپێی ئایینی ئەهورامەزدا ئاگر پیرۆز و پاک بوو و زیانی بە بێتاوان نەدەگەیاند. ئاگرێکی گەورە هەڵ کرا؛ دوو دیواری گەورە لە داری سووتاو، و هەموو دەربار کۆ بوونەوە تا ببینن ئایا شازادە تۆمەتبارەکە بوێریی ئەوە دەکات بچێتە ناوی، و ئایا بە زیندوویی لێی دەردەچێت.
سیاوەش جلوبەرگی سپی لەبەر کردبوو و سواری ئەسپێکی ڕەش بوو؛ بە هێمنی ڕووی کردە دڵی بڵێسەکان. ئاگر لە دەوروبەری هەڕەی دەکرد و سەیرکەران هەناسەیان ڕاگرت، تا لە لای بەرامبەر بێ هیچ زیانێک دەرکەوت؛ جلوبەرگەکەی نەسووتابوو و ئەسپەکەی زیانی پێ نەگەیشتبوو. ئازمایشەکە بڕیاری دا: شازادە بێتاوان بوو و تۆمەتی شاژن درۆ بوو. ئەمە لەو دیمەنانەی هەموو شاهنامەیە کە زۆرترین وێنەیان بۆ کێشراوە و هەروەها لە خۆشەویستترین دیمەنەکانیشن؛ گەنجە هێمنەکە کە ڕوون و نەسووتاو بە ناو ئاگردا تێدەپەڕێت.
ئاگربەستی شکێنراو و ڕێگای دوورەوڵاتی
سیاوەش، کە بێتاوانییەکەی سەلمێنرابوو بەڵام چیتر لە ماڵی باوکیدا ئارام نەبوو، لە شەڕدا بەدوای ڕێگایەکی دەرچووندا گەڕا. کاتێک ئەفراسیابی پاشای توران، دوژمنە گەورەکەی ئێران، هێرشی کردە سەر پاشایەتییەکە، شازادە داوای مۆڵەتی کرد سەرکردایەتیی سوپا بکات؛ سەرکردەیەکی لێهاتوو دەرچوو و دوژمنی پاشەکشە پێ کرد. ئەفراسیاب، کە خەونێکی تاریک بە شکستی خۆیەوە نیگەران کردبوو، داوای ئاشتی کرد؛ سیاوەش، کە بە تەواوی شەرەفمەند بوو، ئاگربەستێکی شەرەفمەندانەی قبووڵ کرد و چەند بەگێک وەک بارمتە بۆ دڵنیایی وەرگرت.
بەڵام کەیکاووس، کە تامەزرۆی سەرکەوتنی تەواو بوو، پەیامی نارد کوڕەکەی دەبێت ئاگربەستەکە بشکێنێت و بارمتەکان بکوژێت و شەڕ بەردەوام بکات. لێرە هەموو تراژیدیاکە ڕێڕەوی دەگۆڕێت. سیاوەش قەولی دا بوو و سوێندی لەسەر خواردبوو؛ نەیدەشکاند، نە بۆ باوکی و نە بۆ پاشایەتییەک. لە نێوان ئەرکی کوڕایەتی و شەرەفە نەچەماوەکەی خۆیدا گیرا بوو و نەیدەویست خیانەت بکات؛ بۆیە بڕیارە چارەنووسسازەکەی دا بۆ هەمیشە ئێران بەجێ بهێڵێت، لەبری ئەوەی ناوی خۆی پیس بکات.
پەنابردن بۆ توران
سیاوەش تێپەڕی و چووە توران و پەنای بردە دەرباری ئەفراسیاب، هەمان ئەو پاشایەی شکستی پێ هێنابوو؛ ئەویش بە باوەشێکی کراوە و ڕێزێکی زۆر پێشوازیی لێ کرد. بۆ ماوەیەک وا دیار بوو ئەو دوورەوڵاتە ڕەنگە ماڵێکی نوێ و باشتر بدۆزێتەوە. پاشای توران زەوی و گەنجینەی پێ دا و کچەکەی، شازادە فەرەنگیسی، بە هاوسەری دا پێی؛ سیاوەش شارێکی جوانی ئاشتی و دادپەروەریی دروست کرد، شوێنێک کە ناو و ئامانجە باڵاکانی ئەوی هەڵگرتبوو.
ئەمە ئارامیی پێش زریان بوو. لەو قۆناغە کورتە زێڕینەدا، شازادە پاکەکە، کە هاوسەرگیریی کردبوو و خۆشەویست بوو و لە شارێکی جواندا بە دادپەروەری حوکمی دەکرد، وا دیار بوو سەرەنجام ئەو ئاشتییەی دۆزیوەتەوە کە خاکی خۆی لێی بێبەشی کردبوو. بەڵام نامۆیەک بوو لە دەربارێکی پڕ لە حەسودیدا؛ شازادەیەکی ئێرانی لە نێو بەگەکانی توراندا، و خودی چاکییەکەی دوژمنی بۆ دروست کرد لە نێو ئەو پیاوانەی نەیاندەتوانی بەرگەی بگرن.
خیانەت و شەهیدبوون
سەرۆکی ئەو دوژمنانە گەرسیوەز بوو، برای ئەفراسیاب، کە حەسودیی بە نامۆ ڕێزلێگیراوەکە دەبرد و بە کۆنترین چەکی دەربارەکان، درۆ، دەستی بە لەناوبردنی کرد. بە چرپە لە پاشای دەدا کە سیاوەش خیانەتکارە و بە نهێنی لەگەڵ ئێران پیلانی داڕشتووە توران لە ناوەوە بڕووخێنێت؛ بە هەمان بەردەوامییەی سودابە پێشتر بیری کەیکاووسی ژەهراوی کردبوو، بیری ئەفراسیابی دژ بە شازادە ژەهراوی کرد. هێواش هێواش متمانەی پاشا بوو بە گومان و گومانەکەش بوو بە حوکمی مردن.
ئەفراسیاب بە سوپایەک ڕووی کردە سیاوەش. شازادە، کە تا کۆتایی بەوەفا مایەوە بۆ یاساکانی شەرەف و ئەرکی میوان، نەیدەویست شمشێر لەو خانەخوێیە هەڵبکێشێت کە پەنای دا بوو، و بێ شەڕ خۆی دا بە دەستەوە. شازادە بێتاوانەکە، کە بەسترابوو و بێدەسەڵات بوو، بردرایە دەرەوە و بە خیانەت کوژرا؛ دوور لە ماڵەوە بۆ ئەو تاوانانە کوژرا کە هەرگیز نەیکردبوون. لە کۆنترین گێڕانەوەکاندا، ئاسمان تاریک بوو و زریانێکی گەورە هەڵی کرد، وەک بڵێی خودی جیهانی ئافرێنراو لەم کردەوەیە تۆقیبوو.
خوێنی سیاوەش
ئەفسانەکە دەڵێت لەو شوێنەی خوێنی شازادە ڕژا، ڕووەکێک سەری هەڵدا کە خەڵک پێیان دەگوت خوێنی سیاوەش. بە ڕووەکی پەرسیاوشان و گوڵە سەوسەنێکی خەمگینی شۆڕبوو دادەنرێت، ئەو گوڵەی هەندێک جار فرمێسکەکانی سیاوەش ناو دەبرێت؛ و دەگوترا هەرچەندە ببڕدرێت، هەمیشە دیسان دەڕوێتەوە، وەک بڵێی بێتاوانیی شازادە دەتوانرێت بکوژرێت بەڵام هەرگیز ناسڕدرێتەوە. لەم وێنەیەدا سیاوەش تایبەتمەندیی ڕۆحێکی کۆنی ڕووەک وەردەگرێت؛ بوونەوەرێک کە مردنی و ئەو سەوزەی دوایدا سەر هەڵدەدات، مردن و زیندووبوونەوەی جیهانی سروشتی دەنوێننەوە.
ئەمە یەکێکە لە کۆنترین چینەکانی چیرۆکەکە. زۆر پێش فیردەوسی، کەسایەتیی سیاوەش، کە خودی ناوەکەی نزیکەی واتای ئەوەی ئەسپی نێری ڕەشی هەیە دەگەیەنێت، لە سەرتاسەری خاکەکانی گەلە ئێرانییەکاندا بە ڕێوڕەسمی ساڵانەی شین یاد دەکرایەوە. مێژوونووسی بوخارا زیاتر لە هەزار ساڵ لەمەوبەر ئەو ڕێوڕەسمانەی تۆمار کرد، لەگەڵ گۆرانییە خەمگینە تایبەتەکانی گۆرانیبێژان بۆ شازادە کوژراوەکە؛ و تا سەردەمی نوێش ژنە هۆزییەکانی باشووری ڕۆژئاوای ناوچەکانی گەلە ئێرانییەکان لاواندنەوەیەکیان پاراست کە پێیان دەگوت مردنی سیاوەش. کەم کەسایەتیی ئەفسانەیی هەن کە بۆ ماوەیەکی هێندە درێژ یان لەلایەن خەڵکێکی هێندە زۆرەوە گریانیان بۆ کرا بێت.
تۆڵەسەندنەوە و شەڕە درێژەکە
کوشتنەکە بێ وەڵام نەمایەوە. فەرەنگیس کوڕێکی بۆ سیاوەش بوو بە ناوی کەیخوسرەو، کە بە نهێنی بەخێو کرا و گەورە بوو و بوو بە شەرەفمەندترین پاشای هەموو حەماسەکە. دوای ماوەیەک گەڕایەوە ئێران و دۆزی باوکی گرتە ئەستۆ و سەرکردایەتیی شەڕە گەورەکەی تۆڵەسەندنەوەی دژ بە توران کرد، تا سەرەنجام خودی ئەفراسیابی ڕووخاند؛ ئەو باپیرەی بە خیانەت باوکی کوشتبوو. لە ئێراندا، ڕۆستەمی پاڵەوان، کە بەهۆی لەدەستدانی ئەو شازادەی بەخێوی کردبوو دڵی پڕ بوو لە خەم، سودابەی شاژنی بە هۆکاری دەستپێکردنی هەموو تراژیدیاکە زانی و کوشتی. چاوی توێژەر لە هەموو ئەمەدا زنجیرەیەکی تاوان دەبینێت: باوکێکی لاواز و گومانکار، کوڕێکی پاک و چارەنووس‌ڕەش، و تۆڵەسێنەرێک کە تەنها بە کوشتنی خزمەکانی خۆی دەتوانی جیهان ڕێک بخاتەوە.
هێماکان
سیاوەش نموونە هەمیشەییەکەی بێتاوانە کە بە درۆی ئەوانی دیکە لەناو دەچێت. لە ئاگر، ئەو تاقیکردنەوەیەی دەسەڵاتداران بۆیان داناوە، ڕزگاری دەبێت، تەنها بۆ ئەوەی بوختان و بێوەفایی لەناوی ببەن؛ وەک بڵێی بڵێت خراپترین مەترسییەکان ئەو ئازمایشە ئاشکرایانە نین، بەڵکو درۆ بێدەنگەکانی دڵە حەسودەکانن. پاکییەکەی لاوازی نییە، بەڵکو جۆرێکە لە هێزی بەرگەنەگیراو؛ ڕەتکردنەوەی کارێکی خراپ، تەنانەت بۆ ڕزگارکردنی ژیانی خۆی؛ و هەر ئەو چاکییەیە کە خراپەکارانی دەوروبەری ناتوانن بەرگەی بگرن.
بەڵام ئەو خوێنەی بە سەوزە سەر هەڵدەدات، دڵنەوایییەکی سەیر و جوان بە تراژیدیاکە دەبەخشێت. لەو ڕووەکەی لە مردنیەوە دەڕوێت، سیاوەش دەبێتە نیشانەی ئەوەی بێتاوانی، هەرچەندە دەتوانرێت بکوژرێت، ناتوانرێت پووچەڵ بکرێتەوە؛ ئەوانەی بە نادادپەروەری کوژراون تەنها لەدەست ناچن، بەڵکو بە جۆرێک لە بیرەوەری و خاکی گەلێکدا ڕەگ دادەکوتن. قوربانییەکەی زەوی پڕ دەکات لە گوڵ، و هەر بۆیە بۆ هەزاران ساڵ شینی بۆ گێڕدراوە و بە شینەکەش ڕێزی لێ گیراوە.
سیاوەش و کورد
وەک یەکێک لە کەسایەتییە ناوەندییەکانی شاهنامە، سیاوەش بەشێکە لە میراتی ئەفسانەییی هاوبەشی هەموو گەلە ئێرانییەکان، کوردیش لە ناویاندا. بابەتە گەورەکانی چیرۆکەکەی، ئاگری پیرۆز کە زیان بە پاکەکان ناگەیەنێت، خوێنێک کە دەبێتە گوڵ، و خولی مردن و گەڕانەوەی سەوزە، لە جیهانی گەلە ئێرانییەکاندا ڕەگی قووڵیان هەیە و بە ڕێوڕەسم و نوێبوونەوەکانی بەهار دەگەن کە کورد لە نەورۆزدا بەڕێوەیان دەبەن. تاقیکردنەوە بە ئاگرەکەی دەنگدانەوەی هەمان ڕێزگرتن لە ئاگرە کە بڵێسەکانی نەورۆز هەڵ دەکات.
شینگێڕان بۆ سیاوەش هەروەها لە نێو گەلانی نزیک بە کورد بەردەوام بوو؛ تا سەردەمە نزیکەکان، ژنە هۆزییە لوڕیزمانەکانی باشووری ڕۆژئاوا، کە خزم و دراوسێی کوردن، لەسەر مردووەکانی خۆیان لاواندنەوەیەکیان دەگوت کە پێیان دەگوت مردنی سیاوەش. هەڵە دەبێت بانگەشە بکرێت شازادەکە تەنها کوردییە، چونکە میراتی هاوبەشی خێزانێکی تەواو لە گەلە ئێرانییەکانە؛ بەڵام بەشێکە لەو میراتە، و کورد بە ڕەوایی دەتوانێت چیرۆکە کۆن و خەمگینەکەی لە نێو ئەفسانەکانی جیهانە فراوانترەکەی خۆیدا هەژمار بکات.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا سیاوەش لە شاهنامە کۆنترە؟ زۆر کۆنترە. هەرچەندە فیردەوسی نزیکەی هەزار ساڵ لەمەوبەر جوانترین و بەردەوامترین شێوەی بە چیرۆکەکە دا، خودی کەسایەتیی سیاوەش زۆر کۆنترە؛ پێشتر لە دەقە پیرۆز و پەهلەوییەکانی نەریتی زەردەشتیدا ناوی هاتووە و شینی بۆ گێڕدراوە لە ڕێوڕەسمگەلێکدا کە مێژوونووسان زۆر پێش نووسینی فیردەوسی تۆماریان کردوون. یەکێکە لە کۆنترین کەسایەتییەکانی ئەفسانەی گەلە ئێرانییەکان؛ میراتێک کە شاعیر شێوەی پێ دا، نەک دایهێنا.
ئایا تاقیکردنەوە بە ئاگر ڕووداوێکی مێژووییە؟ نەخێر؛ ئازمایشێکی ئەفسانەیی و هێمایییە کە باوەڕە کۆنەکە دەردەبڕێت: ئاگری پیرۆز زیان بە بێتاوان ناگەیەنێت. هێزەکەی وەک تۆماری ڕووداو نییە، بەڵکو وەک وێنەی سەلماندنی پاکییە؛ دەبێت وەک ئەو شیعرە بخوێندرێتەوە کە هەیە، نەک وەسفی هیچ کردەیەکی ڕاستەقینە.
چیرۆکەکە فارسییە یان کوردی؟ وەک شاهنامە بە گشتی، چیرۆکی سیاوەش میراتی هاوبەشی گەلە ئێرانییەکانە، کە فارس و کورد و لوڕ و دراوسێکانیان هەموویان دەیگێڕنەوە. کورد بابەت و خەمەکەی بە هی خۆی دەزانێت و ئەمەش ڕەوایە؛ بەڵام شازادەکە هی تەنها یەک گەل نییە، باشترە وەک گەنجینەیەک لێی تێبگەین کە لە سەرتاسەری جیهانی گەلە ئێرانییەکاندا بە هاوبەشی هەڵگیراوە.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
ڕۆستەم: پاڵەوانە گەورەکە کە سیاوەشی بەخێو کرد و ڕاهێنانی پێ کرد و بە کوشتنی سودابە تۆڵەی کردەوە
سۆهراب: کوڕی ڕۆستەم، کە مردنی تراژیدیا گەورەکەی دیکەی حەماسەکەیە
شاهنامە: کتێبی پاشاکانی فیردەوسی، کە چیرۆکەکە دەپارێزێت
نەورۆز: جەژنی بەهاری کوردیی ئاگر و نوێبوونەوە
فەریدون: پاشا دادپەروەرەکەی سەردەمە زێڕینەکەی حەماسەکە
زەحاک: ستەمکارە ماردارەکەی سەرەتای تاریکی شاهنامە
پرسیارە باوەکان
سیاوەش کێیە؟
سیاوەش شازادە پاکەکەی شاهنامەیە؛ کوڕی کەیکاووسی پاشای ئێران و کوڕی بەخێوکراوی ڕۆستەمی پاڵەوان. بە بێتاوانییەکەی و تاقیکردنەوە بە ئاگر و کوشتنە تراژیدییەکەی لە دوورەوڵاتیی توراندا بەناوبانگە.
تاقیکردنەوە بە ئاگر چییە؟
سودابەی ژنباوکی تۆمەتی درۆی خستە پاڵ؛ سیاوەش بە سواریی ئەسپێکی ڕەش بە ناو دیوارێکی گەورەی ئاگردا و دەرچوونی بێزیانی، بێتاوانییەکەی سەلماند؛ نیشانەیەک بۆ ئەوەی ئاگری پیرۆز زیان بە پاکەکان ناگەیەنێت.
بۆچی سیاوەش دوورەوڵاتیی هەڵبژارد؟
دوای بەدەستهێنانی ئاگربەستێکی شەرەفمەندانە لەگەڵ توران، باوکی فەرمانی پێ دا قەولە سوێندخواردووەکەی بشکێنێت و بارمتەکان بکوژێت. لەبری ئەنجامدانی ئەو خیانەتە، سیاوەش بۆ هەمیشە ئێرانی بەجێ هێشت و پەنای بردە توران.
سیاوەش چۆن مرد؟
بە بوختانی گەرسیوەز، برای ئەفراسیابی پاشای توران، خیانەتی لێ کرا. متمانەی پاشا بوو بە گومان و سیاوەش دەستگیر کرا و بە خیانەت ئیعدام کرا؛ ڕەتی کردەوە شەڕ لەگەڵ ئەو خانەخوێیە بکات کە پەنای دا بوو.
خوێنی سیاوەش چییە؟
ئەفسانەکە دەڵێت ڕووەکێک، کە بە پەرسیاوشان و سەوسەنێکی خەمگین دادەنرێت، لەو شوێنە سەری هەڵدا کە خوێنەکەی تێیدا ڕژا. دەکرا ببڕدرێت بەڵام هەمیشە دەڕوایەوە؛ هێمای بێتاوانییەک کە ناتوانرێت بسڕدرێتەوە.
ئایا تۆڵەی سیاوەش کرایەوە؟
بەڵێ. کوڕەکەی، کەیخوسرەو، کە لە شازادە فەرەنگیس لەدایک بوو، گەورە بوو و شەڕە گەورەکەی تۆڵەسەندنەوەی دژ بە تورانی هەڵگیرساند و خودی ئەفراسیابی ڕووخاند. ڕۆستەم، کە سودابەی بە تاوانبار دەزانی، لە ئێراندا کوشتی.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
شاهنامە، تێبینییەکی زیاتر (زنجیرەی تاوان) ــ Encyclopaedia Iranica
ئەفسانەی سیاوەش (وەرگێڕانی دیک دەیڤیس) ــ پوختەیەکی گشتی
سیاوەش: شازادە ئەفسانەییەکەی پاکی و دادپەروەری ــ Hadi Servat
پێگەی سیاوەش لە ئەفسانە و ڕێوڕەسمەکاندا (ڕێوڕەسمەکانی شین) ــ IJHCS