گۆڤاری مێژووی کورد
1586 وتار بە سۆرانی بەردەستە.
شەڕە کۆنەکانی زاگرۆسی گوتی، لوللۆبی، ماد و کاردوخۆی بناسە ــ ئەو شەڕە شاخاوییانەی پێش کورد مێژووی سەربازیی کوردیان شێوە پێ دا.
وتارەکە بخوێنەوە
یادداشتی لێکتێگەیشتنی ئەمریکا–حکومەتی هەرێمی 2016 یەکەم ڕێککەوتنی سەربازیی فەرمیی دوولایەنە بوو لە نێوان ئەمریکا و هەرێمی کوردستاندا، کە دانی بە پێشمەرگەدا نا وەک هاوبەشی ئاسایش.
وتارەکە بخوێنەوە ڕێککەوتنی نەوتی هەولێر و بەغدای 2014 ڕۆژانە 550,000 بەرمیل نەوتی کوردی بەرامبەر 17 لە سەدی بودجەی عێراق و 1 ملیار دۆلار پارەی پێشمەرگە لە قەیرانی داعشدا دانا. لە کۆتاییدا ڕووخا.
وتارەکە بخوێنەوە دەستووری عێراقی 2005 دانی بە هەرێمی کوردستاندا نا وەک قەوارەیەکی فیدراڵی بە حکومەت و زمان و پێشمەرگەی خۆی. ماددەی 140 سەبارەت بە کەرکووک هەرگیز جێبەجێ نەکرا.
وتارەکە بخوێنەوە ڕێککەوتنی واشنتن (1998) کۆتایی بە جەنگی ناوخۆیی کورد لە نێوان پارتی و یەکێتیدا هێنا. بە ناوبژیوانیی ئەمریکا ڕێککەوتنێکی دابەشکردنی دەسەڵاتی دروست کرد کە کوردستانی سەقامگیر کرد، بەڵام دابەشبوونیشی ڕەگدارتر کرد.
وتارەکە بخوێنەوە پڕۆگرامی نەوت بەرامبەر خۆراک (1996) بە بەڕێوەبردنی نەتەوە یەکگرتووەکان، 13 لە سەدی داهاتی نەوتی عێراقی بۆ باکوورە کوردییەکە تەرخان کرد. ئەمە پشتگیرییە ئابوورییە ژیانەبەخشەکە بوو کە خودموختاریی کوردی بەردەوام هێشتەوە.
وتارەکە بخوێنەوە دانوستانەکانی خودموختاریی عێراق و کوردی 1991 دوای گەورەترین ڕاپەڕینی کورد لە مێژوودا هاتن. کاتێک گفتوگۆکان لەگەڵ بەغدا شکستیان هێنا، کورد هەڵبژاردنی ئازادیان ئەنجام دا و حکومەتی هەرێمیان دامەزراند.
وتارەکە بخوێنەوە ڕێککەوتنی جەزائیری 1975 لە نێوان عێراق و ئێراندا لە شەوێکدا کۆتایی بە ڕاپەڕینی کورد هێنا. ئێران و ئەمریکا کوردیان بەجێ هێشت، 1,400 گوند وێران کران و بارزانی لە تاراوگە مرد.
وتارەکە بخوێنەوە ڕێککەوتنی خودموختاریی کورد و عێراقی 1970 بەڵێنی خۆبەڕێوەبردنی کورد و مافە زمانییەکان و کەرکووکی دەدا. سەدام حوسێن خیانەتی لە هەر مەرجێک کرد و جەنگ و دەیان ساڵ ئازاری لێ کەوتەوە.
وتارەکە بخوێنەوە
ناوی کوردی بۆ کوڕان و کچان، واتا و شێوازی نووسین و ڕەگە کولتوورییەکانیان لە کتێبخانەی تەواوی ناوە کوردییەکاندا بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە پەیمانی بەغدا (1955) تورکیا و عێراق و ئێرانی لە هاوپەیمانییەکی سەربازیی جەنگی سارد کۆ کردەوە کە پشتگیریی ڕۆژئاوای بە سەرکوتکردنی بزووتنەوە نەتەوەییەکانی کورد بەخشی.
وتارەکە بخوێنەوە ڕێککەوتنی قەوام–سادچیکۆڤ (1946) کشانەوەی سۆڤیەتی لە ئێران بە مافی نەوت ئاڵوگۆڕ کرد و چارەنووسی کۆماری مەهابادی یەکلایی کردەوە؛ تەنها کۆماری سەربەخۆی کوردی لە مێژوودا.
وتارەکە بخوێنەوە پەیماننامەی سەعدئاباد (1937) تورکیا و ئێران و عێراقی لە پەیمانێکی هێرشنەکردنەسەر یەکتر و دەستێوەرنەداندا یەک خست؛ ڕێگای بە هەر دەوڵەتێک دا دانیشتوانە کوردەکانی بەبێ دەستێوەردان سەرکوت بکات.
وتارەکە بخوێنەوە پەیماننامەی ئەنقەرە (1926) ویلایەتی مووسڵی، کە زۆرینەی دانیشتوانەکەی کورد بوو، لە بەرامبەر حەقدەستی نەوت بە عێراق سپارد و جیاکردنەوەی باکوور و باشووری کوردستانی یەکلایی کردەوە.
وتارەکە بخوێنەوە پەیماننامەی لۆزان (1923) کوردستانی لە یاسای نێودەوڵەتیدا سڕییەوە و بێدەنگیی تەواوی خستە جێی بەڵێنی سیڤەر بۆ خودموختاریی کورد. دابەشکردنی چواربەشیی یەکلایی کردەوە کە تا ئەمڕۆ بەردەوامە.
وتارەکە بخوێنەوە ڕاگەیاندنی هاوبەشی بەریتانیا–عێراق (1922) یەکەم دانپێدانان بوو بە خودموختاریی کورد لە عێراق. بە ڕاگەیاندنی کریسمس ناسرا؛ بەڵێنەکەی هەرگیز جێبەجێ نەکرا، بەڵام بنەماکەی بەردەوامە.
وتارەکە بخوێنەوە پەیماننامەی سیڤەر (1920) تەنها پەیماننامەی نێودەوڵەتی بوو کە دانی بە مافی دیاریکردنی چارەنووسی کورددا نا. ماددەکانی 62–64 بەڵێنی خودموختاری و ڕێگایەک بۆ سەربەخۆییان دا، بەڵام هەرگیز جێبەجێ نەکران.
وتارەکە بخوێنەوە لە 1919، سەرکردەکانی کورد و ئەرمەنی لە پاریس ڕاگەیاندنێکی هاوبەشیان واژۆ کرد و داوای دەوڵەتبوونی سەربەخۆیان بۆ هەردوو خەڵک کرد. ئەم کردارە مێژووییەی هاوپشتی بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە ڕێککەوتنی سایکس–پیکۆ (1916) بە نهێنی خاکە کوردییەکانی عوسمانیی لە نێوان بەریتانیا و فەرەنسادا دابەش کرد و دابەشبوونی کوردستانی بۆ چوار بەش تەواو کرد، کە تا ئەمڕۆ بەردەوامە.
وتارەکە بخوێنەوە دووەم پەیماننامەی ئەرزەڕووم (1847) بە ناوبژیوانیی بەریتانیا و ڕووسیا سنوورێکی وردی بە ناو کوردستاندا کێشا و دابەشبوونی کوردستانی گۆڕی بۆ یاسای نێودەوڵەتی.
وتارەکە بخوێنەوە یەکەم پەیماننامەی ئەرزەڕووم (1823) دابەشبوونی کوردستانی لە نێوان ئیمپراتۆریەتەکانی عوسمانی و ئێراندا پشتڕاست کردەوە؛ مامەڵە لەگەڵ هۆزە کوردەکان وەک ڕەعیەت کرا، نەک وەک لایەنی سیاسی.
وتارەکە بخوێنەوە پەیماننامەی زوهاب (1639) کوردستانی لە نێوان ئیمپراتۆریەتەکانی عوسمانی و سەفەویدا بۆ هەمیشە دابەش کرد. سنوورەکانی هێشتا سنووری تورکیا و عێراق و ئێران دیاری دەکەن.
وتارەکە بخوێنەوە ئاشتیی ئاماسیا (1555) یەکەم دابەشکردنی فەرمیی کوردستان بوو؛ نیشتمانی کوردی بەبێ ڕەزامەندیی کورد لە نێوان ئیمپراتۆرییەکانی عوسمانی و سەفەویدا دابەش کرد.
وتارەکە بخوێنەوە لە 1514دا، میرە کوردەکان لە چاڵدێران لەگەڵ سوڵتان سەلیمی Iی عوسمانی هاوپەیمان بوون لە بەرامبەر خۆبەڕێوەبردن. ئەم ڕێککەوتنە چارەنووسسازە کوردییە بناسە کە لە کۆتاییدا خیانەتی لێ کرا.
وتارەکە بخوێنەوە