مێژووی مووسڵ بازرگانی، کۆمەڵگە جیاوازەکان و چارەنووسی ویلایەتێکی گەورەتری عوسمانی دەبەستێتەوە. بینا گرنگەکان لە ئەیلوولی ٢٠٢٥ بە فەرمی کرانەوە.

منارەی حەدبای نوێکراوە لە بناغەیەکی چوارگۆشەی خشتینی نەخشدارەوە بەرەو ئاسمانی شین بەرز دەبێتەوە
حەدبا لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥، دوای نوێکردنەوە و پێش کردنەوەی فەرمیی نوری لە ئەیلوول. © Ali.tinbo · CC BY 4.0 · Wikimedia Commons.

شار و میرات

مووسڵ ناوەندی پارێزگای نەینەوای عێراقە. شاری کۆن لە ڕۆژاوای دیجلە، بەرامبەر پاشماوەکانی نەینەوایە. شار، پارێزگای ئێستا و ویلایەتی عوسمانی ناوچەی جیاوازن. عێراق لە ٢٠١٨ شاری کۆنی پێشکەشی لیستی کاتیی یونسکۆ کرد؛ ئەمە تۆمارکردن لە لیستی میراتی جیهانی نییە. کۆڵانی ناوەڕاست، مزگەوت، کڵێسا و ماڵی عوسمانی میراتەکە پێکدەهێنن. [1]

بازرگانی و پرسی ویلایەت

سارا شیلدز بازرگانیی پیشە و ئاژەڵداریی پەیوەندیدار بە کۆمەڵگە کوردی، عەرەبی، تورکی، سریانی و ئەرمەنییەکان ڕوون دەکاتەوە. ناکۆکیی دوای ١٩١٨ لەسەر ویلایەتێکی زۆر گەورەتر بوو. کۆمسیۆنی کۆمەڵەی گەلان پەیوەستبوون بە عێراقی لەژێر چاودێریی بەردەوامی ماندات و بە بەرپرسی کورد و خزمەتگوزاریی کوردی پێشنیار کرد. ئابووری و ئاسایشیش کاریگەریان لە خواستی خۆجێیی هەبوو. [2]

داگیرکاری و قوربانیی مەدەنی

داعش لە حوزەیرانی ٢٠١٤ مووسڵی گرت. هەڵمەتی گەڕاندنەوە ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ دەستیپێکرد؛ سەرکەوتن ١٠ی تەممووزی ٢٠١٧ ڕاگەیەنرا. هێزە عێراقییەکان، پێشمەرگە و هێزی تر بەشدار بوون. نەتەوە یەکگرتووەکان کوشتن، قەڵغانی مرۆیی، پێشێلکاریی تر و زیانی هێرشی ئاسمانی تۆمار کرد. ٢٥٢١ کوژراو و ١٦٧٣ برینداری مەدەنی لە نەینەوا بە ئاشکرا ژمارەی کەمترینن. [3]

کردنەوەکانی ٢٠٢٥

لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ نوری، دێری ساعە و کڵێسای تاهیرە کرانەوە. یونسکۆ چاککردنەوەی ماڵ و ڕاهێنانی پیشەییش باس دەکات. ئەمانە چاککردنەوەی هەموو ماڵ یان گەڕانەوەی هەموو ئاوارەکان ناسەلمێنن. [4]

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

  1. Iraqi State Board of Antiquities and Heritage, “Old City of Mosul,” UNESCO World Heritage Tentative List submission (17 August 2018).
  2. Sarah Shields, “Mosul Questions: Economy, Identity, and Annexation,” in The Creation of Iraq, 1914–1921 (Columbia University Press, 2004), pp. 50–60.
  3. UNAMI/OHCHR, Report on the Protection of Civilians in the Context of the Ninewa Operations and the Retaking of Mosul City (2 November 2017), especially pp. 1–9.
  4. UNESCO, “A milestone for Mosul: Iraq inaugurates iconic landmarks rehabilitated by UNESCO” (3 September 2025; updated 4 September).