نەریتی زارەکی بە هونەرمەند، گوێگر و گێڕانەوەی نوێ دروست دەبێت. توێژینەوەی ناوی ناوچەیی، ژنان و تۆمارە کەسییەکانی گەزین پڕۆسەکە دەخاتەڕوو.

وێنەی ڕەش‌وسپیی دەنگبێژێکی دانیشتوو بە دەستەکانی لە تەنیشت گوێی و پیاوێکی تر بە مۆبایل لە دیاربەکر
دەنگبێژ لە دیاربەکر، Kolpakovtour، ١٨ی ئایاری ٢٠١٥، CC BY-SA 4.0. دیمەنی پێشکەشکردنە؛ پۆرترێتی گەزین نییە. [6] © Kolpakovtour · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0.

ناوی ناوچە و گوێگر

ئۆمەر دەلیکایا شائیر، سازبەند، عاشق، کیلامچی و دەنگبێژ دەخوێنێتەوە. بەڕای ئەو بەربڵاوبوونی دەنگبێژ، تایبەت بە تەکنەلۆژیا لە ١٩٦٠ەکان، ناوی کۆنتری خۆناسێندن دادەپۆشێت؛ ناوی هونەرمەند بۆ خۆی گرنگە. [1] بارلک و ئاغچەکایا پێشکەشکردن بە پەیوەندیی ڕووبەڕوو دەبینن: ستایش، ڕەخنە یان بێزاریی گوێگر و وەڵامی هونەرمەند. [2]

دەنگی ژنان

یڵدڕمچەکار پشتگیری، فێربوون و بەربەستی کۆمەڵایەتیی ژنان دەکۆڵێتەوە. ڕادیۆی ڕەوان، بەغدا و ورمێ لە تۆمار و بڵاوکردنەوەی دەنگی مەریەم خان و عەیشە شان و هی تر گرنگ بوون. ئەمانە ژنان وەک هونەرمەند و فێرخواز دەردەخەن. [3]

کار لە ناو پڕۆسەدا

ئارگون چاکر لە پێشەکیی چاپی دیجیتاڵی گەزین دەڵێت ٢١٠ بەرهەم لە زیاتر لە ٥٠٠ تۆماری دوو ئامێرە کەسییەکەی هەڵبژێردراون. ڕوونیی دەنگ و تەواوی مەرج بوون. هەندێک تۆمار ڕاهێنان، لەبیرچوونی وشە یان گۆڕینی دەربڕین دەگرێتەوە. کیلام، گۆرانیی گۆڤەند و بەرهەمی خۆیشی هەیە. [4]

لە دەنگەوە بۆ دەق

ڕێنماییی دەقنووسین وشەکانی وەک بیستراون، شێوەزار و وشەی وەرگیراو دەپارێزێت. تێبینییەکان خوێندنەوەی ناڕوون و شێوەی ستاندارد ڕوون دەکەنەوە؛ وەستان، دەستپێکردنەوە و وشەی ناتەواو نیشانەیان هەیە. دابەشکردنی دێڕیش بڕیاری دەستکارە. [5] بۆ مێژوو هونەرمەند و ژینگە و ڕێبازی تۆمارکردن بناسن و گێڕانەوەکان بەراورد بکەن. [1] [2]

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

  1. Ömer Delikaya, Şair, Dengbêj, Sazbend and Ashiq: Terminology of Performers in Kurdish Oral Literature, Mukaddime 16/1 (2025), pp. 231–261, especially pp. 233–237.
  2. Memet Metin Barlık and Nevzat Ağçakaya, The Role of the Audience in Aşik and Dengbêj Performances, Kurdiyat 8 (2023), pp. 69–84, especially pp. 76–78.
  3. Mehmet Yıldırımçakar, Women’s Dengbêjî in Terms of Patronage, Training, Social Role and Perspective and Artistic Performance, Kurdiname 2 (2020), especially pp. 91–94.
  4. Argun Çakır, Introduction, Dengbêj Gazîn: Songs of a Kurdish Woman, Orient-Institut Istanbul / Max Weber Stiftung: recordings, selection and creative process.
  5. Argun Çakır, Transcriptions, Dengbêj Gazîn digital edition: spelling, regional pronunciation, uncertainty and editorial conventions.
  6. Kolpakovtour, Dengbesh: storytellers/singers in Diyarbakır, 18 May 2015, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.