ڕۆن واتایەکی فراوانتریش هەیە؛ ڕۆنی کەرەی کوردی ئامادەکردنێکی تایبەتی بەرهەمی شیرە.

هێڵکاری توێژینەوە شیرەمانگ و شیرەمەڕ بە کەرە، گۆزەی گەیاندن، ڕۆنی پاڵاوتە و شیکردنەوەی ئەسیدی چەوری پەیوەست دەکات
پوختەی وێنەیی توێژینەوەی فەراجی سەرابمیرزا و هاوکارانی؛ ئۆنلاین ٢٠٢٢، Food Science & Nutrition ٢٠٢٣. ڕیزبەندی بەرهەمهێنان و شیکردنەوە نیشان دەدات. © Faraji Sarabmirza and colleagues · CC BY 4.0.

واتای ناوەکە

پڕۆژەی زاراوە کوردییەکانی زانکۆی مانچستەر rûn بە “oil” دەناسێنێت. کەواتە تەنها ناوی یەک ڕێچکەی ڕۆنی کەرە نییە. لە توێژینەوەدا ڕۆنی کەرەی کوردی ئێران بە Kurdish Roghanیش ناسراوە. وشەی ڕۆن بە تەنها جۆری ئاژەڵ یان شێوازی دروستکردن دیاری ناکات. [1] [4]

هەنگاوی جیاواز

برۆمبێرگەر و بازەن لە ئێران و ئەفغانستان هەژاندنی ماست بۆ جیاکردنەوەی کەرە و دۆ باس دەکەن. زۆربەی کەرەکە پاشان بە گەرمکردن دەکرێتە ڕۆن. دۆ دەخورێتەوە یان بەرهەمی دیکەی لێ دەکرێت. سەرەتا مەشکە کەرە جیا دەکاتەوە؛ گەرمکردنی دواتر ڕۆن دەردەهێنێت. شێواز بەگوێرەی ئاژەڵ و شوێن و کۆمەڵگا دەگۆڕێت. [2]

زانیاری مەشکە

Kurdshop دوو ژن باس دەکات کە مەشکەی ماست و ئاو پێش و دوا دەهەژێنن. کەرەی دروستبوو لە قاپێکی گەورە جیادەکرێتەوە. ئاوی هەنگاوە جیاوازەکان، کەف و وردەکەرە ناوی تایبەتیان هەیە. گۆرانی کاریش تۆمار دەکرێت. ئەم وشانە وردبینی لە کات، گەرمی و گۆڕانی بینراو نیشان دەدەن؛ هەموو ماڵێک یەک شێواز ناگرێتەبەر. [3]

توێژینەوەیەکی دیاریکراو

فەراجی سەرابمیرزا و هاوکارانی لە کارگەی تاقیکردنەوەی زانکۆی تاران شیرەمانگ و شیرەمەڕی کوردستانی ئێرانیان بەکارهێنا. ماستیان کرد، بە ئاو هەژاندیان، کەرەکەیان شۆرد و خوێیان کرد، چوار مانگ گەیاندیان و پاشان گەرمیان کرد و پاڵاوتیان. تایبەتمەندی و ئەسیدی چەوری بەراورد کرا. ئەمە شێوازێک بەڵگەدار دەکات، نە بۆنی گوڵی گشتی، ڕەچەڵەکی سەدە ناوەڕاست یان ماوەی پاراستنی ساڵێک لە ماڵ. [4]

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

  1. University of Manchester, The Dialects of Kurdish, transliteration system; rûn glossed as oil.
  2. Christian Bromberger and Marcel Bazin, “Churns and Churning,” Encyclopaedia Iranica V/5 (1991), pp. 551–557; introductory milk-processing sequence.
  3. Kurdshop, “The Daily-Used Utensils in Kurdistan — Mashka 4 — Final Part”; churning, process vocabulary and work-song account.
  4. Rezgar Faraji Sarabmirza and colleagues, Iranian Kurdish butter-oil study, Food Science & Nutrition 11/2 (2023), pp. 1051–1058; doi:10.1002/fsn3.3142, methods and graphical abstract.