فەزڵی یەکەم لە 985 تا 1031 لە گەنجە حوکمی کرد. مێژوونامە، کەتەلۆگی دراو و پارچەیەکی مۆزەخانە دەسەڵاتگرتن، هەڵمەت و جێنشینی بنەماڵەکە ڕوون دەکەنەوە.

هەردوو ڕووی دراوێکی خۆراوی تێکەڵەی مسی منسوب بە فەزڵ، بە نووسینی عەرەبی لەسەر پاشبنەمای سپی
فەلسی جانزا، فەزڵی کوڕی محەمەد، 985–1031؛ American Numismatic Society، ژمارە 0000.999.7486. ساڵی سەر دراوەکە لە کەتەلۆگدا ناخوێندرێتەوە. وێنەی موڵکی گشتی لە Wikimedia Commons. American Numismatic Society · Wikimedia Commons · CC0.

ململانێی بنەماڵە و دەسەڵاتگرتن

بنەماڵەکە دەگەڕێتەوە بۆ محەمەدی کوڕی شەداد. گەنجە لە سەردەمی عەلی لەشکەری، برای فەزڵ، پێشتر ناوەند بوو. دوای مەرگی عەلی لە 978، مەرزوبان دەسەڵاتی گرت هەرچەندە عەلی فەزڵی پێ باشتر بوو. [1] مێژوونامەی وەرگێڕدراوی مینۆرسکی دەڵێت فەزڵ لە ڕاوێکدا مەرزوبانی کوشت و لە 985 میرنشینەکەی گرت. [2] ئەو جێی دەسەڵاتێکی پێشووی بنەماڵەی گرتەوە.

دیرهەمە زیوەکان چی دەسەلمێنن

ئالبوم دیرهەمی زیوی نزیکەی سێ گرام بە جۆری 1491 تۆمار دەکات. دراوەکانی 385–395 کۆچی بە بەردەعە و شوێنی لێدانی دواتری خوێندراو بە جانزا دەبەستێتەوە. گەنجینەیەکی گەورە کە لە 1990 گەیشتە بازاڕ زۆربەی دراوەکانی ساڵی 400 کۆچی بوون. [3] ئەمە لێدان و دەسەڵاتی دراو بەڵگەدار دەکات؛ ڕێژەی گەشەی بازرگانی ناوەڕاست ناپێوێت.

فەلسێکی مس لە مۆزەخانە

وێنەکە جۆرێکی ترە: فەلسی تێکەڵەی مسی ژمارە 0000.999.7486 لە American Numismatic Society. مۆزەخانەکە بە فەزڵ و جانزا و ماوەی حوکمی 985–1031 دەیبەستێتەوە. ساڵی نووسراوی سەر دراوەکە ناخوێندرێتەوە. [4] نووسینە عەرەبییە بەشەکییەکان ڕێگەی دانانی ساڵێکی وردی داهێنراو یان ناونانی بە دراوی زیو نادەن.

شار و پەڕینەوەی ئەڕەس

بەزەر گەڕاندنەوەی بەردەعە و بەیلەقان و شەڕ لەگەڵ حوکمڕانانی گورجی و ئەرمەنی باس دەکات. [1] مێژوونامەی وەرگێڕدراو گرتنی شارەکان بە 383 کۆچی / 993 و فەرمانی پردێک لەسەر ئەڕەس بە 418 کۆچی / 1027 تۆمار دەکات. [2] ئەم هەواڵە بە تەنیا ناسنامەی هەموو بەشەکانی پردە ماوەکانی ئەمڕۆ دیاری ناکات.

گورجییەکان و هەڵەی چاپ

مینۆرسکی ڕوون دەکاتەوە ئەلجورز، واتە گورجییەکان، بە هەڵە ئەلخەزەر چاپ کراوە. چیرۆکی هەڵمەت بۆ سەر خەزەرە ماوەکان لەو کێشەی دەقەوە هاتووە. ئەو هەواڵی تێکشکانی نزیکەی 1030ی ئیبن ئەسیر لەگەڵ گێڕانەوە گورجییەکان بەراورد دەکات و نادیاری کات دیاری دەکات. [2] 10,000 کوژراو ژمارەیەکی گێڕدراوە، نە ژماردنێکی هاوچەرخ.

یاخیبوون و جێنشینی

کوڕێکی لە بەیلەقان یاخی بوو. بە پێی بەزەر، موسا، کوڕێکی تر، بە یارمەتی ڕوس شارەکەی گرت و براکەی کوشت. فەزڵ لە تشرینی دووەمی 1031 مرد؛ موسا جێنشینی بوو. [1] وەرگێڕانی مینۆرسکی ناوی ئەبوالفەتح موسای دەدات. [2] ئەبوالئەسوار شاوور دوای چەند حوکمی ناوبەین لە گەنجە گەیشتە دەسەڵات. [1] فەزڵی یەکەم لە حوکمڕانە هاوناوەکانی دواتر جیاوازە.

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

  1. Gülay Öğün Bezer, Şeddâdîler, TDV İslâm Ansiklopedisi (2010), accession, regional expansion and succession.
  2. V. Minorsky, Studies in Caucasian History (1953), pp. 16–17 and 40–43: translated chronicle and comparison of Georgian and Armenian accounts.
  3. Stephen Album, Checklist of Islamic Coins, third edition (2011), p. 160, Shaddadids and type 1491.
  4. American Numismatic Society, object 0000.999.7486: copper-alloy fals, Fadl ibn Muhammad, Janza, 985–1031; image rights: public domain.
  5. American Numismatic Society photograph via Wikimedia Commons; file marked CC0, museum images marked public domain.