ڤوروکاشا دەریای گەردوونیی ئەڤێستا و نووسراوی دواترە. بەشە دیاریکراوەکان بە ڕووبار و شەڕی تیشتریا و پاراستنی ڕووەک دەیبەستنەوە.

هێڵکاریی نوێی چوار بەشی ژمارەدار بە تیر: چیا و ڕووبار، دەریای ڤوروکاشا، هەوری بارانی پەیوەست بە تیشتریا و ڕووەکی زەوی ئاودراو
هێڵکاریی ڕەسەنی دەستەی نووسین، ٢٠٢٦. لە چەپەوە: ١ چیا و ڕووبار، ٢ ڤوروکاشا، ٣ هەوری باران، ٤ زەوی ئاودراو. پوختەی Yt. 5 و8؛ نە نەخشەی کۆن یان جوگرافیای پێوانەکراو. [2] [3] Original diagram by Kurdish History Editorial Team, 2026. SVG source.

ناو و جوگرافیای گەردوونی

Tafazzoli فراخکەرد و وارکاش بە شێوەی فارسیی ناوەڕاستی پەیوەست بە ڤوروکاشا دەناسێنێت. دەریا لە لێژیی باشووری هەربورزی ئەفسانەیی دادەنرێت. [1] وتەی “ناوەندی جیهان” بۆ هەموو دەقێک بەس نییە؛ چیا و ناوچە و ئاوی جیاواز هەن.

ڕووبار و شەڕی باران

ئابان یەشت 5.3–6 دەڵێت ئەردڤی سورا ئەناهیتا لە Hukairya بۆ دەریا دەڕوات و ئاو دەگاتە حەوت ناوچە. [2] لە یەشت 8.20–34 تیشتریا بە ئەسپی سپی دژ بە ئەپاۆشای ئەسپی ڕەش سەرەتا دەدۆڕێت. قوربانیی ئەهورامەزدا بەهێزی دەکات و لە شەڕی نوێ دەباتەوە. هەڵم و هەور بە با دەجوڵێن و ئەپام نەپاەت ئاو دابەش دەکات. [3] ڕێوڕەسم و شەڕ و ئاو هەمووی بەشن.

دار و پاسەوان

بندهشن بەشی ١٨ لە وەرگێڕانی West گۆکەرەن لە قوڕی قووڵی دەریا دادەنێت و بە نوێکردنەوەی کۆتایی و نەمرێتی دەیبەستێتەوە. ئەم وەشانە مارمێلکەی دوژمن و دە ماسیی Kar وەک پاسەوان دەدات. بەشی 18.9 داری فرەتۆوی هەموو ڕووەکەکان جیا دەدات. [4] هەردوو دار و ئاژەڵی ئەم وەشانە دەبێت جیا بمێنن.

پوتیک و سنووری ناساندن

بەشی ١٣ ئاو بە چیا و کەناڵی پاککردنەوە دابەش دەکات، بەڵام هەڵکشان و داکشانی پوتیک بە مانگ و با دەبەستێتەوە. [4] Tafazzoli ناساندن بە خەزەر یان دەریای ڕەش نادڵنیا دەزانێت. [1] دەقەکان کۆئۆردیناتی دەریایەکی نوێ یان بەردەوامیی باوەڕ لە کۆمەڵگایەکی کوردیی دیاریکراو نادەن.

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

  1. Ahmad Tafazzoli, Fraxkard, Encyclopaedia Iranica X/2 (2000), 201, updated 29 May 2013; names, cosmological geography and uncertain sea identifications.
  2. Avesta, Aban Yasht 5.3–6, translated by James Darmesteter, Sacred Books of the East, American edition 1898; river, sea and waters of the seven regions.
  3. Avesta, Tishtar Yasht 8.20–34, translated by James Darmesteter, Sacred Books of the East, American edition 1898; struggle, renewed strength and rain.
  4. Bundahishn, translated by Edward William West, Sacred Books of the East 5, digital text identifying an 1897 edition; chapters 13 and 18, printed pp. 14–16, 23–24.