بنەماڵەی کوردی هێزی ناوچەیی بە خزمەتی ئیمپراتۆری و ڕاپەڕینی دواتر بەستەوە.

مزگەوتی تەکیەی کیلیس بە گومبەتی گەورەی سەرب‌پۆش و گومبەتی بچووک لەسەر کەوانە و منارەی بەرزی بەردین بەر هەور
مزگەوتی تەکیە/جەنبۆڵات، ئادەم جۆنز، ئایاری ٢٠١١؛ میراتی گەشەی شار لە سەدەی شازدە. © Adam Jones · Wikimedia Commons/Flickr · CC BY-SA 2.0.

خزمەت و شار

جەنبۆڵات بنەماڵەی دەستڕۆیشتووی کوردی کیلیس–حەلەب بوو. ویلکینز سەرکەوتنیان بە خزمەتی کۆشک و پۆستی پارێزگا پیشان دەدات: جەنبۆڵات لە ١٥٤٨ تا خانەنشینیی ١٥٧٤ کیلیسی بەڕێوەبرد. جیاخوازیی هەمیشەیی ئەم ڕێڕەوە ڕوون ناکاتەوە. مزگەوت و کاروانسەرا و حەمام و بازاڕ چاکەکاری بە ئابووری دەبەستنەوە. [1] [2]

بینای جیاواز

تانریکۆرور کۆمەڵەی مزگەوت و مەدرەسە و گۆڕی جەنبۆڵات بە ١٥٥٣ دەدات. سەماخانەی مەولەویی دراوسێ نووسینی دامەزراندنی کۆنتری ١٥٢٥–١٥٢٦ هەیە. نزیکی واتای یەک دامەزرێنەر نییە. وێنەکە مزگەوتی تەکیەیە. [3]

ڕاپەڕین و شکست

هاتاوەی ئعدامکردنی حوسێن لە ١٦٠٥ دوای نەهاتن بۆ بانگی سەربازی باس دەکات. برازاکەی عەلی لەگەڵ فەخرەدین مەعن دووەم هاوپەیمان بوو. ئۆزتورک فراوانبوون و پەیوەندیی توسکانا بە هەوڵی دەسەڵاتی جیا لێکدەداتەوە؛ ئەمە بەڵگەی بەرنامەی نەتەوەیی نوێ نییە. موراد پاشا لە ١٦٠٧ بردیەوە؛ ئیلگورەل شەڕ بە ٢٤ی تشرینی یەکەم دەدات. عەلی دواتر لێبوردن و پۆستی تیمیشڤاری وەرگرت پێش ئعدامی بەلگراد. [4] [5] [6]

ڕێگای تر

مستەفا خزمەتی عوسمانی بەردەوام کرد. بەستەری لوبنان ڕەچەڵەکی ورد دەوێت: ئیلگورەل جەنبۆڵات کوڕی سەعید بە نەوەیەکی ئەگەری عەلی دەزانێت. لەگەڵ ڕیباح دوای ١٦٣٠ لە شوف نیشتەجێ بوو. هەموو خزمەکان لە ١٦٠٧ یەکسەر ڕایان نەکرد و ناسنامەی سیاسیی یەکسانیان نەبوو. [6]

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

  1. Charles Wilkins, “Ottoman Elite Recruitment and the Case of Janbulad Bek b. Qasim (d. ca. 1575),” in Stephan Conermann and Gül Şen, eds., The Mamluk-Ottoman Transition, vol. 2 (Bonn University Press/V&R unipress, 2022), pp. 155–180. Author’s institutional bibliography; chapter examines administrative and architectural evidence.
  2. TDV İslâm Ansiklopedisi, “Kilis” (2002): Ottoman registers, Canbolat patronage, markets, baths, caravanserais and the mosque complex.
  3. Ş. Barihüda Tanrıkorur, “Kilis Mevlevîhânesi,” TDV İslâm Ansiklopedisi (2002): 1525–1526 foundation inscription and neighbouring 1553 Canbolat complex.
  4. Jane Hathaway, with contributions by Karl K. Barbir, The Arab Lands under Ottoman Rule, 1516–1800 (2008; Routledge edition 2013), chapter 4, “Ali Pasha Janbulad”: Hüseyin, Aleppo, 1605 execution and the 1607 defeat. Digitized scholarly book at the National Library of Armenia.
  5. Saffet Öztürk, The Center-Periphery Struggles: The Case of the House of Maʿn (MA thesis, Sabancı University, 2021), pp. 74–79: Janbulad Ali, Fakhr al-Din, Tuscany and debate over the revolt’s aims.
  6. Mücteba İlgürel, “Canbolatoğulları,” TDV İslâm Ansiklopedisi 7 (1993), pp. 144–145: 1607 battle, pardon and Tımışvar appointment, Mustafa’s service and qualified Lebanese genealogy.
  7. Adam Jones, Exterior of 16th-Century Tekke Mosque, Kilis, May 2011, CC BY-SA 2.0 photograph, Wikimedia Commons/Flickr.