گۆڤاری مێژووی کورد
وتارەکانی پۆلی «دەوڵەتە کوردییەکان».
58 وتار بە سۆرانی بەردەستە.
برای گەورەی سەلاحەدین لە 1174 سەرکردایەتیی هەڵمەتی ئەیوبیی بۆ یەمەن کرد. ئەم ژیاننامەیە هەڵمەتەکە، ئەنجامەکانی و ئەو هاوناوانە ڕوون دەکاتەوە کە زۆرجار لەگەڵ ئەو تێکەڵ دەکرێن.
وتارەکە بخوێنەوەکۆتا میری ئەیوبیی حیمس لە نێوان ڕکابەریی بنەماڵەیی، هێرشی مەغۆل و دەسەڵاتی باڵای مەملوکدا مامەڵەی کرد. گێڕانەوەیەکی پشتبەستوو بە سەرچاوە لە حوکمڕانیی پچڕاو و میراتە ناوخۆییەکەی.
وتارەکە بخوێنەوە
کوردستان دەبێتە وڵات؟ شیکردنەوەیەکی ڕوون و پشتبەستوو بە سەرچاوە دەربارەی گەورەترین نەتەوەی بێدەوڵەتی جیهان، ئەوەی بۆچی سەربەخۆیی پێشتر شکستی هێناوە و کەی ڕەنگە لە کۆتاییدا بەدی بێت.
وتارەکە بخوێنەوەکۆماری ئارارات دەوڵەتێکی کوردی بوو کە لە ساڵی 1927 لەسەر چیای ئارارات ڕاگەیەنرا؛ ئیحسان نووری و کۆمەڵەی خۆیبوون ڕابەرایەتیی سەربازییان کرد و تورکیا لە ساڵی 1930 تێکی شکاند.
وتارەکە بخوێنەوەپاشایەتیی کوردستان دەوڵەتێکی کوردی کورتخایەن بوو کە شێخ مەحموود بەرزنجی لە سەرەتای دەیەی 1920دا لە سلێمانی ڕایگەیاند و تا 1924 هێزەکانی بەریتانیا تێکیان شکاند.
وتارەکە بخوێنەوەمیرنشینی سۆران میرنشینێکی کوردی بوو بە ناوەندی ڕەواندز، بەناوبانگ بە شاژنە جەنگاوەرەکە میر خانزاد و میر محەمەد، «میرە کۆر»ە بەهێزەکەی سەدەی 19.
وتارەکە بخوێنەوەمیرنشینی بۆتان میرنشینێکی گەورەی کوردی بوو بە ناوەندی جزیرە، لەژێر حوکمی بنەماڵەی عەزیزان و زێدی حەماسەی مەم و زین و بەدرخان بەگ.
وتارەکە بخوێنەوەمیرنشینی برادۆست میرنشینێکی کوردی بوو کە بە گەمارۆی دمدم لە 1609–1610 بەناوبانگە؛ لەوێ خان لەپزێڕین لە بەرامبەر شاه عەباسدا بەرخۆدانێکی ئەفسانەیی کرد.
وتارەکە بخوێنەوەمیرنشینی پالو میرنشینێکی کوردی بوو لەسەر ڕووباری مورات نزیک ئەلازیغ، خزمی میرەکانی ئەگیل و دواتر زێدی شێخ سەعیدی ڕاپەڕینی 1925.
وتارەکە بخوێنەوەمیرنشینی مەحموودی میرنشینێکی کوردی بوو لە باشووری ڕۆژهەڵاتی دەریاچەی وان، بەناوبانگ بە قەڵای خۆشاپ کە میری مەحموودی ساری سولەیمان بەگ لە 1643 دووبارەی بنیاد نا.
وتارەکە بخوێنەوەمیرنشینی بادینان یەکێک لە میرنشینە گەورە کوردییەکان بوو؛ ناوەندەکەی ئامێدی بوو لە کوردستانی عێراق و لە کۆتایی سەدەی 14ەوە تا 1843 بەردەوام بوو.
وتارەکە بخوێنەوەموکریان میرنشینێکی کوردیی هۆزی موکری بوو کە ناوەندەکەی مەهاباد (ساوجبوڵاغی کۆن) بوو لە باکووری ڕۆژئاوای ئێران؛ دواتر بوو بە بێشکەی کۆمارە کوردییەکەی 1946.
وتارەکە بخوێنەوەئەییووبییەکانی حەسەنکێف دوا لقی ماوەی بنەماڵەی حوکمڕانی کوردیی ئەییووبیی سەلاحەدین بوون؛ لە 1232ەوە تا نزیکەی 1524 حوکمی میرنشینێکی قەڵابەندی سەر دیجلەیان کرد.
وتارەکە بخوێنەوەدونبولییەکان هۆز و بنەماڵەیەکی حوکمڕانی کوردی بوون کە وەک خانی میراتی شاری خۆیان لە باکووری ڕۆژئاوای ئێران بەڕێوە برد، تا لە ژێر دەسەڵاتی قاجارەکاندا داڕمان.
وتارەکە بخوێنەوەمیرنشینی چەمیشگەزەک میرنشینێکی کوردی بوو لە بەرزاییەکانی دەرسیم و سەنجەقێکی عوسمانیی خۆبەڕێوەبەری میراتی بوو کە لە شەرەفنامەدا تۆمار کراوە.
وتارەکە بخوێنەوەبنەماڵەی کوردی جانبوڵادی باکووری سووریا حوکمی میرنشینی کیلێسی کرد؛ سەرۆکەکەی، عەلی پاشا، ڕاپەڕینە بەناوبانگەکەی 1607ی سەرکردایەتی کرد و نەوەکانی بوونە جومبڵاتەکانی لوبنان.
وتارەکە بخوێنەوەزەکارییەکان (مخارگردزێلی) بنەماڵەیەکی سەدەکانی ناوەڕاست بوون بە ڕەچەڵەکی کوردیی جێمشتومڕ، کە ئەرمەنیایان لە سەلجوقییەکان گرتەوە و لە ژێر تاجی گورجیدا حوکمیان کرد.
وتارەکە بخوێنەوەمیرنشینی ئێگیل (نزیکەی 1049–1864) ئیمارەتێکی کوردی لە نزیک ئامەد بوو کە بنەماڵەی بولدوقانی حوکمی دەکرد؛ یەکێک لە درێژتەمەنترینەکان لە مێژووی کورددا.
وتارەکە بخوێنەوەبنەماڵەی بابان (1649–1850): میرنشینە مەزنە کوردەکەی لای عوسمانی، دامەزرێنەرانی سلێمانی لە ساڵی 1784، پشتیوانانی قوتابخانەی بابانیی شیعری کوردیی سۆرانی؛ نالی و سالم و کوردی و مەولانا خالید.
وتارەکە بخوێنەوەبنەماڵەی ئەردەڵان (1169–1867): درێژخایەنترین بنەماڵەی کوردیی مێژوو، کە لە سنەوە 698 ساڵ حوکمی کرد. والییەکانی سەفەوی، ئەدەبی گۆرانی، مەستوورە ئەردەڵان و دامەزراندنی سنە.
وتارەکە بخوێنەوەبنەماڵەی هەزارئەسپی (1148–1424): ئەتابەگە کوردەکانی لوڕستانی گەورە، درێژخایەنترین بنەماڵەی کوردیی ئێرانی سەدەکانی ناوەڕاست. لە مەغۆلەکان ڕزگاریان بوو، پشتیوانییان لە ئەدەبی فارسی کرد و 276 ساڵ حوکمیان کرد.
وتارەکە بخوێنەوەبنەماڵەی ڕەوادی (955–1071): میرە کوردەکانی تەبرێز و مەراگە و ئازەربایجانی ئێران لە بنەماڵەیەکی کوردبوو. وەهسوودان و قەتران تەبرێزی و بوومەلەرزەی ساڵی 1042 و پەیوەندیی هۆزیی هەزبانی بە سەلاحەدینەوە.
وتارەکە بخوێنەوەئیمپراتۆریای ئەیووبی (1171–1341): گەورەترین دەوڵەتی کوردی لە مێژوودا، کە سەلاحەدین دامەزراندی. میسر و سووریا و جەزیرە و یەمەن؛ بنەماڵەی کوردی و ئیمپراتۆریای عەرەبی و لوتکەی پشووە کوردییەکە.
وتارەکە بخوێنەوەبنەماڵەی عەنازی (990–1117): فەرمانڕەوا کوردە سوننەکانی حەڵوان و سنووری ئێران و عێراق، کە لە هۆزی شازەنجان هاتبوون. درێژخایەنترین بنەماڵەی فەرمانڕەوای کوردی زاگرۆس لە سەدەکانی ناوەڕاستدا.
وتارەکە بخوێنەوە