گۆڤاری مێژووی کورد
وتارەکانی پۆلی «دەوڵەتە کوردییەکان».
58 وتار بە سۆرانی بەردەستە.
بنەماڵەی حەسنەوەیی (959–1015): فەرمانڕەوا کوردە شیعە دوازدە ئیمامییەکانی زاگرۆسی ناوەندی، کە حەسنەوەیه کوڕی حوسێن لە هۆزی بەرزیکانی دامەزراند. لقی شاخاویی پشووە کوردییەکە.
وتارەکە بخوێنەوەبنەماڵەی مەروانی (983–1085): پاشایەتییە مەزنە کوردییەکەی دیاربەکر و مەیافارقین و جەزیرە لە سەدەکانی ناوەڕاستدا. بونیاتنەران و زانایان و بنەماڵەی فەرمانڕەوای سەردەمی زێڕینی پشووە کوردییەکە.
وتارەکە بخوێنەوەبنەماڵەی شەدادی (951–1199): یەکەم دەوڵەتی کورد لە قەفقاز، بونیاتنەرانی مزگەوتی مەنۆچەهر لە ئانی و یەکێک لە درێژخایەنترین بنەماڵە فەرمانڕەوا کوردییەکانی جیهانی ئیسلامیی سەدەکانی ناوەڕاست.
وتارەکە بخوێنەوە
پاشایەتیی ئۆسرۆئین و بنەماڵەی ئەبگەر (132 پ.ز – 244 ز): پاشایەتییە نەبەتییە عەرەبییەکە لە لێواری باشووری کوردستان، کە پایتەختەکەی، ئەدێسا (ڕوها)، بوو بە لانکەی مەسیحیەتی سریانی.
وتارەکە بخوێنەوە
لە مێژووی دەوڵەمەندی میرنشینی شێخان بکۆڵەوە، کە بەڵگەیەکی خۆڕاگریی کوردە ئێزدییەکانە. میرات و کاریگەریی کولتووریی شێخان بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە
لە سەرهەڵدانی بنەماڵەی بەهێزی هەزبانی لە کوردستانی سەرەتای ئیسلامدا (906-1144) بکۆڵەوە. بزانە هەزبانییەکان چۆن ناسنامەی سیاسیی کوردیان شێوە دا.
وتارەکە بخوێنەوە
لەم وتارە گشتگیرەی بلۆگدا لە مێژووە دەوڵەمەندەکەی کوردستانی ڕۆژاوا بکۆڵەوە. ڕیزبەندیی مێژوویی و ڕووداوە سەرەکییەکان بناسە کە شێوەیان بە ڕۆژاوا داوە.
وتارەکە بخوێنەوە
لە ڕێگەی پاشایەتییە کۆنەکان، کاریگەریی عوسمانی و خەباتە هاوچەرخەکانەوە، مێژووی دەوڵەمەندی باکووری کوردستان (باکوور) بناسەن. لە گەشتە کولتووری و سیاسییە تایبەتەکەی تێبگەن.
وتارەکە بخوێنەوەلە مێژووە دەوڵەمەندەکەی بنەماڵەی کایوس بکۆڵەوە؛ چرایەکی ڕووناکی سەروەریی کوردی پێش ئیسلام. ئەمڕۆ میراتی بنەماڵەی کایوس بناسە!
وتارەکە بخوێنەوە
لە پەیمانی لیدیا و ماد بکۆڵەوە؛ ساتێکی چارەنووسساز لە سەروەریی پێشکوردیدا. بزانە ئەم پەیمانە مێژووییە چۆن شێوەی بە خاکە پێشکوردییەکان دا.
وتارەکە بخوێنەوە
لە مێژووە دەوڵەمەندەکەی بنەماڵە فەرمانڕەواکانی زیلانید، فەرمانڕەوا کوردەکانی ئەناتۆلیا، بکۆڵەوە. بدۆزەوە چۆن ئەم تیرە کوردیانە شێوەی پاشایەتییەکانی ئەناتۆلیایان دیاری کرد.
وتارەکە بخوێنەوە
پاشایەتیی کۆردوێن، دڵە کۆنەکەی کوردستان، ئاشکرا بکە و لە مێژووە دەوڵەمەندەکەی و میراتە کولتوورییەکەی بکۆڵەوە. کاریگەرییە بەردەوامەکەی کۆردوێن لە ئەمڕۆدا بدۆزەوە.
وتارەکە بخوێنەوە
توێژینەوە و دیزاین لەلایەن Kurdish-History.com. ناوەڕۆک: 1. چەمکاندنی پرسی کورد: نەتەوەخوازی و پێکهاتەی توندوتیژیی دەوڵەت. 2. چوارچێوەی کۆتایی سەردەمی عوسمانی: ناوەندیکردنی ئیمپراتۆری و پێشەکیی دوورخستنەوە (1840–1922). 3. چەسپاندنی زاڵبوونی کۆماری: سەردەمی سەرکوت بە ڕەگەزکوژی (1923–1938). • یاسای پاراستنی ئارامی و ڕاپەڕینی شێخ سەعیدی 1925. • ڕاپەڕینی چیای ئاگِری و کۆمەڵکوژیی دۆڵی زیلان. • ڕەگەزکوژیی دەرسیم.
وتارەکە بخوێنەوە
لە مێژووی دەوڵەمەندی کاردوخۆیەکان بکۆڵەرەوە، ئەو جەنگاوەرە کۆنانەی ڕۆحی بەردەوامی کورد دەنوێنن. ئەمڕۆ میراتی کاردوخۆیەکان بناسە!
وتارەکە بخوێنەوە
لە مێژووە دەوڵەمەندەکەی مادەکان، باوباپیرانی کورد، بکۆڵەرەوە و میراتە بەردەوامەکەیان بدۆزەرەوە. بزانە مادەکان چۆن ناسنامەی کوردیان داڕشت.
وتارەکە بخوێنەوە
شانشینی ئورارتوو بناسن، شارستانییەتێکی کۆن کە لە سەدەکانی 9 تا 6ی پێش زاییندا لە دەشتی بەرزی ئەرمەنستان گەشەی کرد. لە کولتوورە تایبەتەکەیان، تەلارسازیی پێشکەوتوو و پەیوەندییەکانیان لەگەڵ ئیمپراتۆرییەتە دراوسێکان بکۆڵنەوە بۆ ڕوونکردنەوەی گرنگییە مێژووییەکەیان.
وتارەکە بخوێنەوە
مانناییە کۆنەکان بناسن، شارستانییەتێک لە شاخەکانی زاگرۆس کە بە کولتوورە دەوڵەمەندەکەی و کاریگەرییەکەی لە مێژووی سەرەتاییی کورد ناسراوە. بەشدارییەکانیان لە کۆمەڵگا، هونەر و سیاسەتی ڕۆژهەڵاتی نزیکی کۆندا بدۆزنەوە.
وتارەکە بخوێنەوە
ئیمپراتۆرییەتی کاسی بناسە، کە لە دەوروبەری 1595 تا 1155 پێش زایین فەرمانڕەواییی بابلی کرد. بەشدارییەکانیان لە کولتوور، فەرمانڕەوایی و بازرگانی بپشکنە و لە کاریگەریی بەردەوامیان لەسەر مێژووی میزۆپۆتامیا فێر ببە.
وتارەکە بخوێنەوە
ئیمپراتۆرییەتی حووری–میتانی (نزیکەی 1500–1300 پێش زایین) بناسە؛ شارستانییەتێکی گرنگی کوردی کۆن کە بە دەستکەوتە کولتوورییەکان و کاریگەریی سیاسیی لە ڕۆژهەڵاتی نزیک ناسراوە.
وتارەکە بخوێنەوە
1. پێشەکی. 2. گوتییەکان کێ بوون؟ 3. داگیرکردنی ئەکەد: شۆڕشێک لە لووتکەکانەوە. 4. تاڵی بۆماوەیی و زمانی: بەستنەوەی گوتی بە کوردەوە. 5. فەرمانڕەوایی گوتی: ڕۆحێکی سەرەتایی پێشدیموکراسی. 6. بۆچی ئەمە ئەمڕۆ گرنگە؟ 7. ئەنجام: میراتی پاشاکانی چیا. 8. فەرمانڕەواکانی گوتیوم: لە لووتکەکانەوە بۆ کۆشکەکان. 9. کەسایەتییە دیارە هاوسەردەمەکان: گودەیای لەگاش. 10. پوختەی ڕۆحی پاشایەتیی گوتی لە فەرمانڕەوایەکەوە بۆ ئەوی تر. 11. زمانەوانی. 12. پەرەسەندنی ڕەگناسیی وشە: لە گوتییەوە بۆ کورد. 13. ناوناسی...
وتارەکە بخوێنەوەبنەماڵەی عەنازی، کە بە بەنوو عەناز یان عەیارییەکانیش ناسراوە، ڕۆڵێکی گرنگی لە مێژووی گەلی کورد لە سەدەکانی ناوەڕاستدا هەبوو. ئەم بنەماڵە موسڵمانە سوننییە لە ماوەیەکی نزیکەی 130 ساڵدا، لە دەوروبەری ساڵی 990ەوە تا کۆتاییی سەدەی 12ەم، دەسەڵاتی بەسەر خاکێکدا هەبوو کە سنوورەکانی دەگۆڕان و بە درێژاییی سنووری ئێستای ئێران و عێراق هەڵکەوتبوو. چیرۆکەکەیان چیرۆکی ڕکابەریی توند و هاوپەیمانیی ستراتیژی و دەسەڵاتی گۆڕاوە کە لە سەردەمێکی پڕ ئاژاوەدا دیمەنی سیاسیی ناوچەکەیان داڕشت.
وتارەکە بخوێنەوە
گەلی کورد، کە بە مێژووە دەوڵەمەندەکەی و کولتوور و میراتە زیندووەکەی کوردستان ناسراوە، تێوەگلاوە لە خەباتێکی ئاڵۆز بۆ خۆبەڕێوەبردن کە چەندین دەیە، ئەگەر نەڵێین چەندین سەدە، دەخایەنێت. لەم لێکۆڵینەوە فراوانەدا، ئامانجمان ڕوونکردنەوەی ڕەگەکانی ئەم خەباتە، گرنگیی بزووتنەوە مێژووییەکانی کورد و دیپلۆماسی، و ڕۆڵی ئەو کەسایەتییە گشتییە دیارە کوردانەیە کە بزووتنەوەکە بەرەو پێش دەبەن. لەگەڵمان بن بۆ کۆڵینەوە لە دیمەنە فرەلایەنەکەی ناسنامە و ئاواتەکانی کورد...
وتارەکە بخوێنەوە
سەرەتای سەدەی 16 لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا سەردەمێکی پڕئاژاوە بوو، کە بە سەرهەڵدانی ئیمپراتۆرییەتی سەفەوی لە ژێر سەرکردایەتیی شاه ئیسماعیلی یەکەمدا دیار بوو. لەم پاشخانەدا، کەسایەتییەکی بەرچاو لە کۆمەڵگەی کوردی ئێزدییەوە سەری هەڵدا—شێر ساریم، کە هەروەها بە ساریم خان ناسراوە. چیرۆکەکەی چیرۆکی سەرپێچی، خۆڕاگری و بەرەنگاریی توندە بەرامبەر ئیمپراتۆرییەتێکی بەهێز. ئەم بابەتەی بلۆگ ژیان، ڕاپەڕین و میراتی شێر ساریم دەکۆڵێتەوە و تیشک دەخاتە سەر بەشێکی کەمتر ناسراوی مێژووی کورد و ئێزدی. پاشخانی شێر ساریم
وتارەکە بخوێنەوە
ئیمپراتۆریەتی عوسمانی، یەکێک لە گرنگترین ئیمپراتۆریەتەکانی مێژوو، بەسەر سێ کیشوەردا فراوان بوو و دانیشتوانێکی جۆراوجۆری هەبوو کە لە نەتەوە جیاوازەکان پێک هاتبوون، و گەلی کورد لە نێویاندا ڕۆڵێکی دیاری هەبوو. تێگەیشتن لە پەیوەندیی نێوان ئیمپراتۆریەتی عوسمانی و ڕەعیەتە کوردەکانی بۆ هەر کەسێک کە حەزی بە مێژووی کوردە زۆر گرنگە؛ هەروەها بۆ تێگەیشتن لە ئاڵۆزیی کولتوور، ناسنامە و سیاسەت کە هێشتا ئەمڕۆ لە چوارچێوەی کولتوور و میراتی کوردستاندا ڕەنگ دەدەنەوە.
وتارەکە بخوێنەوە