بەژان ماتور کێیە؟
بەژان ماتور شاعیرێکی کوردی تورکیایە کە لە 1968 لە مەڕەش (قەهرەمانمەڕەش)ی تورکیا لەدایک بوو و یەکێکە لە شاعیرە هاوچەرخەکانی تورکیا کە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا زۆرترین دانپێدانانیان بەدەست هێناوە. شیعرە تورکییەکانی بۆ زیاتر لە دوازدە زمان وەرگێڕدراون و بۆ تێکەڵکردنی تینی ڕۆحانی و سەرقاڵبوون بە سیاسەت و جوانیی لیریکی ستایش کراون.
بنەچەی کوردی عەلەوییە؛ نەریتێک کە ناسنامەی نەتەوەییی کوردی لەگەڵ نەریتی ئایینیی عەلەوی تێکەڵ دەکات، کە خۆی شێوەیەکی ئیسلامە بە ڕەهەندە بەهێزەکانی تێکەڵبوونی نەریتە ئایینییەکان و عیرفان. ئەم بنەچەیە سەرچاوەی خەیاڵ و ڕۆحانیەتیی شیعرەکانییە؛ شیعرەکانی کەڵک لە نەریتی عیرفانیی عەلەوی و بیرەوەریی کولتووریی کورد و ئەزموونی سیاسیی کۆمەڵگەکەی وەردەگرن، بە تینێک کە دەنگێکی جیاوازیان پێ دەبەخشێت لە شیعری هاوچەرخی تورکیدا.
هەروەها بەرهەمێکی گرنگی پەخشان، «لە پەرستگای خودایەکی بەسەبردا»، نووسیوە کە گفتوگۆکانی لەگەڵ چریکەکانی PKK بەڵگەدار دەکات و دەنگ بە ڕوانگەی ئەوانە دەبەخشێت کە لە ململانێی کوردیدا چەکیان هەڵگرت. ئەم بەرهەمە، کە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ستایش کرا و لە تورکیا مشتومڕی لەسەر بوو، پابەندیی ئەوی بە شایەتیدان لەسەر تەواوی ئاڵۆزیی ئەزموونی کورد نیشان دەدات.
خاڵە سەرەکییەکان
• لە 1968 لە مەڕەش لەدایک بوو؛ بنەچەی کوردی عەلەوی.
• یەکێک لە شاعیرە هاوچەرخەکانی تورکیا کە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا زۆرترین دانپێدانانیان بەدەست هێناوە؛ بۆ 12+ زمان وەرگێڕدراوە.
• شیعرەکان کەڵک لە نەریتی عیرفانیی عەلەوی و بیرەوەریی کولتووریی کورد و ئەزموونی سیاسی وەردەگرن.
• هەروەها «لە پەرستگای خودایەکی بەسەبردا»ی نووسیوە؛ گفتوگۆ لەگەڵ چریکەکانی PKK.
• یەکێک لە گرنگترین دەنگە کوردییەکان لە ئەدەبی تورکیدا.
زانیاریی خێرا
ناوەڕۆک
سەرەتای ژیان
لە 1968 لە مەڕەش لەدایک بوو؛ شارێک لە باشووری ناوەڕاستی تورکیا کە دانیشتووانێکی زۆری کوردی عەلەویی هەیە و شوێنی کۆمەڵکوژیی مەڕەش لە 1978 بوو، کە تێیدا دەیان عەلەوی بەهۆی توندوتیژیی مەزهەبییەوە کوژران. ئەم مێژووە بەشێکە لە پاشخانی هەستی و سیاسیی شیعرەکانی.
پاشخانی مێژوویی
شاعیر و نووسەرە کوردە عەلەوییەکان کە بە تورکی کار دەکەن، پێگەیەکی جیاوازیان هەیە؛ کارەکانیان هەم لە بیرەوەریی کولتووریی کورد و هەم لە نەریتی عیرفانیی عەلەوی کەڵک وەردەگرن. ئەمە قووڵایییەکیان پێ دەبەخشێت کە شیعری تەواو عەلمانی یان تەواو نەتەوەخوازی هەمیشە بەدەستی ناهێنێت. بەژان ماتور ئەو کەسایەتییەی ئەم نەریتەیە کە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا زۆرترین دانپێدانانی بەدەست هێناوە.
دەستکەوتەکان
شیعری نێودەوڵەتی و «لە پەرستگای خودایەکی بەسەبردا»
کۆمەڵەشیعرەکانی بەژان ماتور، کە بۆ زیاتر لە دوازدە زمان وەرگێڕدراون و لەلایەن ڕەخنەگرانەوە لە سەرانسەری ئەورووپا و دەرەوەی ستایش کراون، ئەویان کردووە بە یەکێک لە دیارترین شاعیرە تورکینووسەکانی نەوەکەی لە ئاستی نێودەوڵەتیدا. شیعرەکانی بە تینی ڕۆحانی و قووڵاییی سیاسی، دەنگ بە ئەزموونی کوردی عەلەوی دەبەخشن بە شێوازێکی لیریکی کە لە سنوورە کولتوورییەکان تێدەپەڕێت و دەگاتە خوێنەران.
«لە پەرستگای خودایەکی بەسەبردا»، بەرهەمە پەخشانەکەی کە گفتوگۆ لەگەڵ چریکەکانی PKK بەڵگەدار دەکات، لە ئاستی نێودەوڵەتیدا وەک بەرهەمێکی شایەتیدان ستایش کرا؛ دەنگ بە ڕوانگەگەلێک دەبەخشێت کە لە گوتاری زاڵدا بە دەگمەن دەبیسترێن.
ڕیزبەندیی کاتی
مشتومڕەکان
ناسنامەی کوردی عەلەویی ئەو سەلمێنراوە. «لە پەرستگای خودایەکی بەسەبردا» لە تورکیا مشتومڕی لەسەر بوو، بەهۆی مامەڵە دڵسۆزانەکەی لەگەڵ ڕوانگەکانی چریکەکانی PKK.
میرات
بەژان ماتور ئەو شاعیرە کوردەی تورکیایە لە نەوەکەی کە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا زۆرترین دانپێدانانی بەدەست هێناوە؛ دەنگێک بە تینی ڕۆحانی و قووڵاییی سیاسی کە کارەکانی ئەزموونی کوردی عەلەوییان گەیاندووەتە خوێنەرانی سەرانسەری جیهان. یەکێکە لە گرنگترین بەشدارییە کوردییەکان لە شیعری هاوچەرخی جیهاندا.
پەیوەندییەکان
جەمال سوورەیا؛ شاعیری نوێگەری کوردی تورکیا، نەوەی پێشوو
ئەحمەد عارف؛ شاعیری چەپگەری کوردی تورکیا، نەوەی پێشوو
نازەند بەگیخانی؛ ژنە شاعیر و ئەکادیمیی کورد، هاوچەرخ
پرسیارە باوەکان
بەژان ماتور کێیە؟
بەژان ماتور (لەدایکبووی 1968) شاعیرێکی کوردی تورکیای خەڵکی مەڕەشە و بنەچەی کوردی عەلەوییە. یەکێکە لە شاعیرە هاوچەرخەکانی تورکیا کە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا زۆرترین دانپێدانانیان بەدەست هێناوە، و کارەکانی بۆ زیاتر لە دوازدە زمان وەرگێڕدراون.
ئایا بەژان ماتور کورد بوو؟
بەڵێ. بنەچەی کوردی عەلەوییە لە مەڕەشی تورکیا، و ناسنامەی کولتووری و ئایینیی کوردییەکەی لە ناوەندی شیعرەکانیدایە.
«لە پەرستگای خودایەکی بەسەبردا» چییە؟
بەرهەمێکی پەخشانە کە گفتوگۆکانی بەژان ماتور لەگەڵ چریکەکانی PKK بەڵگەدار دەکات و دەنگ بە ڕوانگە و ئەزموونەکانیان دەبەخشێت. لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ستایش کرا و لە تورکیا مشتومڕی لەسەر بوو.
سەرچاوەکان
بەشداربووانی Wikipedia. 'Bejan Matur.' Wikipedia. سەردانکراوە 2025.