کەبابی بوریان: گۆشتی بەرخی کوردیی برژاو لە چاڵدا کە تورکیا بە هی خۆی…

کەبابی بوریان: گۆشتی بەرخی کوردیی برژاو لە چاڵدا کە تورکیا بە هی خۆی دەزانێت

کەبابی بوریان شێوازێکی کوردییە بۆ بە هێواشی برژاندنی بەرخێک یان بزنێکی تەواو لە تەنوورێکی قوڵی ژێر زەویدا؛ خوێ لە گۆشتەکە دەدرێت، بە قوڵاب هەڵدەواسرێت و بۆ چەند کاتژمێرێک دەخرێتە ناو تەنوورێکی دارسووتێن، تا بە دەستلێدان هەڵبوەرێت. سەرچاوەی لە شارە کوردییەکانی سێرت (سەرت) و بیتلیس (بەدلیس)ەوەیە؛ دوو ناوەند لە کۆنترین ناوەندە نیشتەجێبوونییەکانی کورد لە باکووری کوردستان. زاراوەکانی گۆشت کە بۆ باسکردنی ئەم خواردنە بەکار دەهێنرێن کوردین: هەڤور (بزنی نێر) و تشتیر (بزنە مێیەک کە هەرگیز نەیزاوە). شێوازی لێنان لە چاڵی ژێر زەوی تەکنەلۆژیایەکی کۆنی شوانکاریی کوردییە. بەڵام لە ئاستی نێودەوڵەتیدا، بوریان وەک «خواردنێکی نەریتیی گۆشتی تورکی» ناسێنراوە. لە 2021، دەسەڵاتدارانی تورکیا بڕوانامەی ئاماژەی جوگرافییان پێ بەخشی، لە ژێر ناسنامەی تورکیدا. ڕەچەڵەکە کوردییەکە، واتە شارە کوردییەکان، قەسابە کوردەکان و زاراوە کوردییەکان، دەسڕدرێتەوە.

خاڵە سەرەکییەکان

• بەرخێک یان بزنێکی تەواو بۆ 2–3.5 کاتژمێر بە هێواشی لە چاڵی تەنوورێکی ژێر زەویدا دەبرژێندرێت و لەسەر نانی تەخت، لەگەڵ ماست پێشکەش دەکرێت.

• سەرچاوەی لە سێرت و بیتلیسەوەیە؛ شارە کوردییەکان کە بە هەزاران ساڵ پێش تورکیا هەبوون.

• تەنانەت زاراوەکانی گۆشتیش کوردین: هەڤور (بزنی نێر) و تشتیر (بزنە مێیەک کە هەرگیز نەیزاوە).

• کۆچبەرە کوردەکان بوریانیان بردە ئیستانبوڵ، کە ئێستا لە کادینلار پازاری دەفرۆشرێت؛ شوێنێک کە بە «نزیکترین شت بە کوردستانێکی بچووک لە ئیستانبوڵ» وەسف دەکرێت.

• لە 2021، تورکیا بڕوانامەی ئاماژەی جوگرافیی لە ژێر ناسنامەی تورکیدا پێ بەخشی، بەبێ هیچ ئاماژەیەک بە کورد.

زانیاریی خێرا

ناوی کوردی: کەبابی بوریان

دووبارە ناسێنراوەتەوە بە: «خواردنێکی نەریتیی گۆشتی تورکی»؛ بڕوانامەی ئاماژەی جوگرافیی لە ژێر ناسنامەی تورکیدا وەرگرتووە (2021)

جۆر: بەرخ یان بزنی تەواو کە لە چاڵی تەنووری ژێر زەویدا دەبرژێندرێت و لەسەر نانی تەخت پێشکەش دەکرێت

سەرچاوە: سێرت (سەرت) و بیتلیس (بەدلیس)؛ شارە کوردییەکانی باکووری کوردستان

بارودۆخ: بەرز؛ خواردنێکی کوردی کە وەک چێشتی نەتەوەیی تورکی داوای خاوەندارێتیی دەکرێت و لە ژێر دەوڵەتی تورکیا بڕوانامەی ئاماژەی جوگرافیی وەرگرتووە

سەرچاوەکان: شارە کوردییەکان، قەسابە کوردەکان، وشە کوردییەکان

کەبابی بوریان لە سێرت و بیتلیسەوە هاتووە. ئەمانە شارە تورکییەکان نین کە تەنها کەمینەیەکی کوردیان تێدا بێت. شارە کوردییەکانن؛ بۆ چەندین سەدە پێش ڕاگەیاندنی کۆماری تورکیا لە 1923، ناوەندی نیشتەجێبوونی گەلی کورد بوون. سێرت هەمان شارە کە پەردەپڵاوی بە جیهان بەخشی. بیتلیس لە کەناری باشووری دەریاچەی وان، لە دڵی خاکە مێژووییە کوردییەکاندا هەڵکەوتووە. بۆ چەندین نەوە ئەم خواردنە لەم شارانەدا لەلایەن قەسابە کوردەکانەوە ئامادە کراوە، بە بەکارهێنانی پۆلێنە کوردییەکانی ئاژەڵی ماڵی و زاراوە کوردییەکان.

زمانەکە چیرۆکەکە دەگێڕێتەوە. لە بیتلیس، ئەو گۆشتەی بۆ بوریان بەکار دەهێنرێت بە هەڤور ناو دەبرێت؛ وشەی کوردی بۆ گۆشتی بزنی نێر. ئاژەڵی پەسەندکراو تشتیرە؛ وشەیەکی کوردی بۆ بزنە مێیەک کە هەرگیز نەیزاوە و گۆشتەکەی بە نەرمترین و بەتامترین دادەنرێت. لە سێرت، لەبری ئەوە بەرخی نێر بەکار دەهێنرێت. ئەمانە زاراوەی ئاژەڵداریی کوردین کە لە نووسین دەربارەی خواردندا ماونەتەوە، تەنانەت کاتێک خواردنەکە بە تورکی ناسێنراوە؛ چونکە هیچ هاوتایەکی تورکییان نییە. وشەکان کوردین. قەسابەکان کوردن. شارەکان کوردین.

ئاگری ژێر زەوی

چاڵێکی قوڵ کە ناوەکەی بە بەرد ڕووپۆش کراوە، بە ئاگری دار گەرم دەکرێت تا دیوارەکانی گەرمایەکی زۆر بدەنەوە. خوێ لە نیوەی لاشەی بەرخ یان بزن دەدرێت، بە قوڵابی ئاسن هەڵدەواسرێت و دەخرێتە ناو چاڵەکە. دەمی چاڵەکە دادەخرێت. گۆشتەکە بۆ دوو تا سێ کاتژمێر و نیو بە هێواشی دەبرژێت؛ پارچە ئێسکدارەکان ماوەیەکی درێژتریان دەوێت لە پارچە بێئێسکەکان. کاتێک چەورییەکە دەتوێتەوە، دەتکێتە ناو مەنجەڵێک کە لە بنەوەی چاڵەکە دانراوە؛ ئەمە ڕێگری لە دووکەڵ دەکات و دەبێتە هۆی ئەوەی گۆشتەکە بە چەوریی خۆی تەڕ بکرێتەوە. ئەنجامەکە گۆشتێکە کە لە نەرمیدا هەڵدەوەرێت، بە پێستی برژاوی خرچدار و تامێکی قووڵی دووکەڵاوی. لە چاڵەکە دەردەهێنرێت، دەبڕدرێت یان بە دەست لەت دەکرێت و لەسەر چینێک لە نانی تەختی گەرم پێشکەش دەکرێت. لەگەڵیدا شۆربای ئەڤشۆر دەهێنرێت؛ شۆربایەکی تیژ و وزەبەخش کە لە شلە و چەوریی تکاوەی بوریان دروست دەکرێت و بیبەر و پارچە باریکەکانی گۆشتی برژاوی تێ دەکرێن. ماست، گیا بۆنخۆشە تازەکان و پیازی خاو خواردنەکە تەواو دەکەن.

ناوە مشتومڕلێکراوەکان: لە چاڵی کوردییەوە بۆ پەتەنتی تورکی

بە خۆیانەوە نوساندنی خواردنەکە شێوازێکی ئاشنا دەگرێتەبەر. خواردنێک کە کورد لە شارە کوردییەکان بە شێوازی کوردی دروستی دەکات، تەنها لەبەر ئەوەی ئەو شارانە لە ناو سنوورەکانی تورکیادان، دووبارە بە «تورکی» ناو دەبرێتەوە؛ سنوورگەلێک کە لە دەیەی 1920ەکاندا بەسەر خاکێکدا کێشران کە کورد بۆ هەزاران ساڵ نیشتەجێی بووە. گرۆکیپیدیا بوریان بە «خواردنێکی نەریتیی گۆشتی تورکی کە لە پارێزگای بیتلیسەوە سەرچاوەی گرتووە» ناو دەبات. ئینسایکلۆپیدیای KÜRE بە «چێشتی نەریتیی تورکی» پۆلێنی دەکات. لە 2021، دەسەڵاتدارانی تورکیا بڕوانامەی ئاماژەی جوگرافییان پێ بەخشی؛ هەمان ئامراز کە بۆ داواکاریی خاوەندارێتیی قاوەی مەلەنەگووشی غازیعەنتەب بەکار هاتووە، لە ژێر ناسنامەی دەوڵەتی تورکیدا و بەبێ داننان بە ڕەچەڵەکی کوردییەکە.

گێڕانەوە تورکییەکە تەنانەت هەمان ئەفسانەی عوسمانی بەکار دەهێنێت کە بۆ قاوەی کوردی بەکار هاتووە: دەگوترێت بوریان بۆ سوڵتان مورادی چوارەم پێشکەش کراوە کاتێک لە هەڵمەتی بەغدادی 1635دا بە بیتلیسدا تێپەڕیوە. ئامانجی ئەم ئەفسانەیە لە خواردنە کوردییەکاندا یەکسانە؛ ڕەچەڵەکێکی عوسمانی و تورکی دەنووسێنێت بە خواردنێکەوە کە زۆر پێش گەیشتنی هەر سوڵتانێک لە دەستی کورددا هەبووە. کۆچبەرە کوردەکان دواتر بوریانیان بردە ئیستانبوڵ، کە ئێستا لە گەڕەکی کادینلار پازاری دەفرۆشرێت؛ ناوچەیەک کە خودی نووسەرانی خواردن بە «نزیکترین شت بە کوردستانێکی بچووک لە ئیستانبوڵ» وەسفی دەکەن. پێداچوونەوەنووسێکی Tripadvisor ئەو چێشتخانەیەی بوریان پێشکەش دەکات بە «ئەم چێشتخانە کوردییە ناوازەیە» ناو بردووە. کڕیارەکان دەزانن. دەوڵەت دان پێدا نانێت.

پرسیارە باوەکان

کەبابی بوریان چییە؟

شێوازێکی کوردییە بۆ بە هێواشی برژاندنی بەرخ یان بزنێکی تەواو لە تەنووری چاڵی ژێر زەویدا. خوێ لە گۆشتەکە دەدرێت، بە قوڵاب هەڵدەواسرێت و بۆ چەند کاتژمێرێک دەخرێتە ناو تەنوورێکی داخراو. لە شارە کوردییەکانی سێرت و بیتلیسەوە سەرچاوەی گرتووە.

کەبابی بوریان تورکییە یان کوردی؟

کوردییە. لە سێرت و بیتلیسەوە سەرچاوەی گرتووە؛ شارە کوردییەکان کە بۆ چەندین سەدە پێش بوونی تورکیا ناوەندی نیشتەجێبوونی کورد بوون. زاراوەکانی گۆشت لەم خواردنەدا، واتە هەڤور و تشتیر، کوردین. ئەو قەسابانەی پەرەیان پێ داوە کوردن. تورکیا بە تورکیی دەزانێت چونکە شارەکان لە ناو سنوورە نوێیەکانی ئەودان.

لە کوێ دەتوانیت کەبابی بوریان بخۆیت؟

لە سێرت و بیتلیس لە باکووری کوردستان، هەروەها لە گەڕەکی کادینلار پازاری لە ئیستانبوڵ، کە نووسەرانی خواردن بە «نزیکترین شت بە کوردستانێکی بچووک لە ئیستانبوڵ» وەسفی دەکەن. کۆچبەرە کوردەکان خواردنەکەیان بردە ئیستانبوڵ، کە لەو چێشتخانانەی کورد بەڕێوەیان دەبات، لەگەڵ پەردەپڵاو پێشکەش دەکرێت.

ئەنجام

کەبابی بوریان خواردنێکی کوردیی شارە کوردییەکانە؛ قەسابە کوردەکان دروستی دەکەن و بە وشەی کوردی باس دەکرێت کە نووسەرانی خواردنی تورکی ناچارن وەریان بگرن، چونکە هیچ هاوتایەکی تورکییان نییە. چاڵی ژێر زەوی، قوڵابە ئاسنییەکان و نیوەی لاشەی بەرخ کە دەخرێتە ناو ئاگر، تەکنەلۆژیای شوانکاریی کوردییە کە بە چەندین سەدە لە کۆماری تورکیا کۆنترە. بە «چێشتی نەریتیی تورکی» ناوبردنی، تەنها لەبەر ئەوەی سێرت و بیتلیس لە ناو سنوورەکانی تورکیای 1923دان، هەمان لۆژیکە کە قاوەی کوردی بە «Menengiç Kahvesi» و «Kürt Böreği» بە «Küt Böreği» ناو دەبات. خواردنەکە کوردییە. ئاگرەکە کوردییە. گۆشتەکە کوردییە. بڕوانامەی دەوڵەتی وا نییە.