جگەر شیش: کەبابە کوردییەکەی جگەر کە دیاربەکر بەیانییەکانی پێ دەست پێ دەکات
جگەر شیش جگەرە بەرخی کوردییە کە دەکرێتە پارچە چوارگۆشە و بە نۆرە لەگەڵ دوگی مەڕ دەکرێتە سیخ، کەمون و سماق و بیبەری سووری لێ دەدرێت و بە خێرایی لەسەر خەڵووز دەبرژێنرێت تا دەرەوەی خڕپ و ناوەوەی نەرم دەبێت. بەناوبانگترین خواردنی دیاربەکر (ئامەد) — پایتەختی کوردان — ئەمەیە، کە بۆ نانی بەیانی دەخورێت. قاوەخانەکانی سەرتاسەری شارەکە لە بەیانیی زووەوە دەست بە پێشکەشکردنی دەکەن. ویکیپیدیا ئاماژە دەکات کە کەبابی جگەر «وەک خواردنێکی دیاربەکر تۆمار کراوە». تەنانەت بلۆگنووسێکی خواردن لە تورکیا ناوی بابەتی شێوازی لێنانەکەی ناوە «کەبابی جگەرەی کوردی». کەچی لە ئاستی نێودەوڵەتیدا، هەموو ماڵپەڕێکی شێوازی لێنانی خواردن، هەموو ئینسیکلۆپیدیایەکی خواردن و هەموو ڕێبەرێکی گەشت پێی دەڵێت «کەبابی جگەرەی تورکی» یان لە ژێر ناوی «چێشتی ئەنادۆڵ» دایدەنێت. دیاربەکر لە هیچ تێگەیشتنێکی بامانای کەلتووریدا شارێکی ئەنادۆڵی نییە. پایتەختە مێژووییەکەی شارستانییەتی کوردییە. ئەو کەبابەی جگەر کە شارەکە پێی بەناوبانگە کوردییە.
خاڵە سەرەکییەکان
• جگەرە بەرخ کە دەکرێتە پارچە چوارگۆشە و لەگەڵ دوگی مەڕ دەکرێتە سیخ، کەمون و سماق و بیبەری سووری لێ دەدرێت و لەسەر خەڵووز دەبرژێنرێت
• بەناوبانگترین خواردنی دیاربەکر (ئامەد) — بۆ نانی بەیانی دەخورێت، بە ناوی شارەکە تۆمار کراوە و لە دەیان چێشتخانەی تایبەت بەم خواردنەدا پێشکەش دەکرێت
• بەشێکە لە نەریتی بەرفراوانتری جگەر لە خواردنی کوردیدا، کە جەرگوێز (جگەر لەگەڵ هەویری گوێز) و تەپڵەمەی جگەر (کووتڵەی ئاهەنگی هاوسەرگیری) دەگرێتەوە
• هەموو سەرچاوەیەکی نێودەوڵەتی پێی دەڵێت «کەبابی جگەرەی تورکی» و «چێشتی ئەنادۆڵ»، سەرەڕای ئەوەی بە ناوی شارێکی کوردی تۆمار کراوە
زانیارییە خێراکان
ناوی کوردی: Ciger Şîş (سیخی جگەر)
بە ناوی نوێ: Ciğer Kebabı (تورکی)، «چێشتی ئەنادۆڵ»
پێکهاتەکان: جگەرە بەرخ، دوگی مەڕ، کەمون، سماق، پەڵکی بیبەری سوور و خوێ
تۆمارکراو بە ناوی: دیاربەکر (ئامەد) — پایتەختی کوردان
کاتی خواردن: بۆ نانی بەیانی لە ئامەد — قاوەخانەکان لە بەیانیی زووەوە پێشکەشی دەکەن
جگەر شیش چۆن دروست دەکرێت
جگەرە بەرخی تازە — لە بەرخێک کە تەمەنی لە ساڵێک زیاتر نییە — دەکرێتە پارچە چوارگۆشەی بچووک. دوگی مەڕیش دەکرێتە پارچە چوارگۆشەی هاوقەبارە. جگەر و دوگ بە نۆرە دەکرێنە سیخی کانزایی تەنک: پارچەیەک دوگ، دوو پارچە جگەر، و ئەم ڕیزە بە درێژایی سیخەکە دووبارە دەکرێتەوە. هەر پێش برژاندن، خوێ و کەمون و پەڵکی بیبەری سوور لە سیخەکان دەدرێت. لەسەر ئاگری گەرمی خەڵووز دادەنرێن و بە خێرایی دەبرژێنرێن — نە زیاتر لە پێنج خولەک. ناوەوەی جگەرەکە دەبێت نەرم و پەمەیی بمێنێتەوە؛ لێنانی زۆر وشکی دەکات و جوینی سەخت دەبێت. سیخە ئامادەکراوەکان لەسەر نانی لاواشی گەرم پێشکەش دەکرێن، لەگەڵ پیازی سماقدار — پارچەکانی پیازی خاو کە لەگەڵ سماقی هاڕاو، مەعدەنوسی تازە و ئاوی لیمۆ تێکەڵ کراون. تێکەڵبوونی جگەرە پڕتامەکە بە تامی کانزاییەوە، دوگی تواوە و پیازە تیژ و ترشە سماقدارەکە تامێکی تایبەت دروست دەکات کە خواردنی بەردەوامت پێ دەوێت.
کەلتووری جگەر لە خواردنی کوردیدا: سێ شێوازی دروستکردن
جگەر شیش بەناوبانگترین شێوازی کوردیی دروستکردنی جگەرە، بەڵام تەنها شێواز نییە. جەرگوێز جگەرە بەرخی برژاو لەسەر خەڵووزە کە چین بە چین لەگەڵ گوێزی کێویی وردکراو و هەویری بیبەری سوور دادەنرێت — شێوازێکی پڕتامتر و ئاڵۆزتر کە لە هەمان ناوچە بەرزە کوردییانەدا هەیە. تەپڵەمەی جگەر جگەرە بەرخی هاڕاوە کە لەگەڵ ئارد، پیاز و بەهارات تێکەڵ دەکرێت، دەکرێتە کووتڵە و سوور دەکرێتەوە — بە شێوەی نەریتی پەیوەستە بە بۆنەکانی پێش ئاهەنگی هاوسەرگیری. پێکەوە، ئەم سێ شێوازە کەلتوورێکی کوردیی خواردنی جگەر دەردەخەن کە ئەندامە ناوخۆییەکانی ئاژەڵ بە پێکهاتەیەکی بەبایەخ دادەنێت بە نەریتەکانی لێنانی تایبەت بە خۆی، بۆنەکانی خۆی و چێشتخانە تایبەتەکانی خۆی، نەک بە گۆشتی کەمبایەخ. تەنها لە ئامەددا دەیان جگەرچی (چێشتخانەی جگەر) هەیە — چێشتخانەیەک کە لە بەیانییەوە تا شەو تەنها جگەر پێشکەش دەکات.
بە ناوی شارێکی کوردی تۆمارکراوە، بە ناوی تورکی ناو براوە
ویکیپیدیا دەڵێت کەبابی جگەر «وەک خواردنێکی دیاربەکر تۆمار کراوە» — پاشان شوێنی سەرەتا هاتنەکەی بە تورکیا دیاری دەکات و لە ژێر چێشتی ئەنادۆڵ دایدەنێت. هەموو بلۆگێکی شێوازی لێنانی خواردن پێی دەڵێت «کەبابی جگەرەی تورکی». بلۆگنووسێکی خواردن لە تورکیا ناوی بابەتەکەی ناوە «کەبابی جگەر (کەبابی جگەرەی کوردی) لەگەڵ زەڵاتەی پیاز» — یەکێکە لەو ژمارە کەمە سەرچاوە ئینگلیزییانەی کە لە ناونیشانەکەدا دان بە ناسنامە کوردییەکەدا دەنێن. هەڵسەنگاندنێکی Wanderlog بۆ چێشتخانەیەکی جگەر لە دیاربەکر ئاماژە دەکات کە کارمەندەکان «زۆرتر بە تورکی و کوردی قسە دەکەن» — چونکە چێشتخانەکە کوردییە، لە شارێکی کوردیدایە و خواردنی کوردی پێشکەش دەکات. خواردنەکە زیاتر لە هەر شوێنێکی دیکە لە دیاربەکر و گازیعەنتەپ (دیلۆک) دەخورێت — هەردووکیان شارە کوردییەکانن. بۆ نانی بەیانی پێشکەش دەکرێت چونکە کەلتووری ئاژەڵداریی کوردان ئەندامە ناوخۆییەکانی ئاژەڵ بە پرۆتینی بەیانی دادەنێت. لە تۆمارە نێودەوڵەتییەکاندا دان بە هیچ یەکێک لەمانەدا نانرێت.
کۆتایی
هەموو بەیانییەک لە ئامەد، ئاگرەکانی خەڵووز زوو دادەگیرسێن. جگەرەکە ورد دەکرێت، دوگ دەکرێتە پارچە چوارگۆشە و سیخەکان پڕ دەکرێن. کاتێک یەکەم کڕیاران دەگەن، دووکەڵ هەڵدەستێت و پیازە سماقدارەکان بە تامکەرەکان ئامادە کراون. ئەمە بۆ ئەوەندەی کە خەڵک بیری دەکەنەوە لە ئامەد ڕوویداوە — زۆر پێش بوونی تورکیا و زۆر پێش ئەوەی کەسێک پێی بڵێت «چێشتی ئەنادۆڵ». خواردنەکە بە ناوی شارەکە تۆمار کراوە. شارەکە کوردییە. قەسابەکان کوردن. کڕیاران بە کوردی قسە دەکەن. نانی بەیانییەکە کوردییە. ناونانی بە «کەبابی جگەرەی تورکی» چونکە ئامەد دەکەوێتە ناو سنوورەکانی تورکیا، کۆتا سووکایەتییە لە زنجیرەیەکدا کە ئەم شێوازەی لە بیست و نۆ خواردندا تۆمار کردووە. جگەرەکە کوردییە. ئاگرەکە کوردییە. بەیانییەکە هی ئەو خەڵکەیە کە ئاگرەکەیان داگیرساندووە.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
Wikipedia — کەبابی جگەر (بە ناوی دیاربەکر تۆمارکراوە، لە ژێر ناوی «تورکیا» دانراوە)
Wow Cappadocia — کەبابی جگەری دیاربەکر (شێوازی دروستکردن و مێژووی تۆمارکراو بە نیشانەی جوگرافی GI)