هەلوا: شیرینیی کوردیی ئارد و کەرە کە هەموو قۆناغێکی ژیان نیشان دەدات
هەلوای کوردی ئاردە کە بە هێواشی لە کەرەی پاککراوەدا دەبرژێت تا زێڕینی تۆخ دەبێت، پاشان بە شەربەتی شەکر و هێل و هەنگوین تێکەڵ دەکرێت و دەبێت بە شیرینییەکی چڕ و بۆنخۆش. شیرینیی قۆناغەکانی ژیانی کوردییە: لە پرسەدا پێشکەش دەکرێت کاتێک میوانان بۆ دەربڕینی ڕێز دێن، لە بووکگواستنەوەدا کاتێک خێزانەکان بۆ ئاهەنگگێڕان کۆ دەبنەوە، لە نەورۆزدا کاتێک ساڵە نوێیەکە دەست پێ دەکات و لە هەر کاتێکدا کە چای پێویستی بە شتێکی شیرین لە تەنیشتیدا هەیە. لە سلێمانی، هەلوا دروستکردن نەریتێکی سەدساڵەیە؛ دوکانەکان ئامێرێک بەکار دەهێنن کە زیاتر لە سەد ساڵە بەبێ پچڕان کاری کردووە. هەلوا لە سەرتاسەری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و دەرەوەی ئەویشدا هەیە، بەڵام وەشانە کوردییەکە، کە بنەماکەی ئاردە و بە کەرەی پاککراوە دەوڵەمەند دەکرێت و بە هێل بۆنخۆش و بە هەنگوینی چیا یان دۆشاوی ترێ شیرین دەکرێت، نەریتی خۆیەتی؛ بە بۆنەکانی خۆیەوە پەیوەستە و لە چێشتخانەکانی خۆیدا دروست دەکرێت.
خاڵە سەرەکییەکان
• ئارد لە کەرەی پاککراوەدا دەبرژێت تا زێڕین دەبێت، پاشان بە شەربەتی شەکر و هێل و هەنگوین تێکەڵ دەکرێت
• لە پرسە و بووکگواستنەوە و نەورۆز و کۆبوونەوە خێزانییەکاندا پێشکەش دەکرێت؛ ئەو شیرینییەی هەموو قۆناغێکی ژیانی کوردی نیشان دەدات
• سلێمانی نەریتێکی سەدساڵەی هەلوای هەیە و دوکانەکانی ئامێری زیاتر لە سەد ساڵ تەمەن بەکار دەهێنن
• وەشانە کوردییەکە هێل و هەنگوینی چیا یان دۆشاوی ترێ بەکار دەهێنێت؛ لە وەشانە تورکی یان عەرەبییەکان جیاوازە
زانیارییە خێراکان
ناوی کوردی: هەلڤا / هێلوا / هەلوا (هەلوا)
جۆر: تێکەڵەی شیرینی ئارد و چەوریی پختکراو؛ چڕ و دەوڵەمەند و بۆنخۆش
پێکهاتەکان: ئارد و کەرەی پاککراوە و شەربەتی شەکر و هێل و هەنگوین یان دۆشاوی ترێ
بۆنە: پرسە و بووکگواستنەوە و نەورۆز و لەدایکبوون و چای ڕۆژانە؛ هەموو قۆناغێکی ژیانی کوردی
هەلوای کوردی چۆن دروست دەکرێت؟
کەرەی پاککراوە لە تاوەیەکی بن‌ئەستووردا دەتوێندرێتەوە. ئارد بۆی زیاد دەکرێت و لەسەر گەرمای ناوەند بەردەوام تێک دەدرێت؛ ئەمە قۆناغە هەستیارەکەیە، واتە پختکردنی تێکەڵەی ئارد و چەوری. ئاردەکە دەبێت بە هێواشی و بە یەکسانی و بەبێ سووتان ببرژێت، تا ڕەنگێکی زێڕینی تۆخ دەگرێت و بۆنێکی وەک دانەی برژاو و کارامێل دەداتەوە. ئەمە بیست تا سی خولەک تێکدانی بەردەوام دەوێت. لە مەنجەڵێکی جیاوازدا، شەکر لە ئاو دەتوێندرێتەوە و دەکوڵێندرێت تا دەبێت بە شەربەتێکی شل، کە بە قاپە وردکراوەکانی هێل بۆنخۆش دەکرێت. شەربەتە گەرمەکە بە وریایی دەڕژێنرێتە ناو تێکەڵەی برژاوی ئارد و چەوری؛ کاتێک هەردووکیان تێکەڵ دەبن دەنگی جیزەجیز و هەڵم لێیان هەڵدەستێت. تێکەڵەکە بە توندی تێک دەدرێت تا دەبێت بە تێکەڵەیەکی چڕ و لووس. هەندێک وەشانی کوردی لە جیاتی شەربەتی شەکر هەنگوینی چیا یان دۆشاوی ترێ بەکار دەهێنن بۆ شیرینییەکی قووڵتر و کەمتر پاڵاوتە. هەلواکە بە فشار دەکرێتە ناو قالب یان لەسەر سینییەک بڵاو دەکرێتەوە و بە شێوەی چوارگۆشە دەبڕدرێت و بە گەرمی لەگەڵ چای پێشکەش دەکرێت.
شیرینیی ژیانی کوردی
هەلوای کوردی تەنها شیرینی نییە. ڕێوڕەسمە. کاتێک کەسێک دەمرێت، هەلوا یەکەم خۆراکە کە ئامادە دەکرێت و لەگەڵ چای پێشکەش بە پرسەداران دەکرێت. کاتێک منداڵێک لەدایک دەبێت، هەلوا بۆ ئاهەنگگێڕان دروست دەکرێت. لە بووکگواستنەوەدا، هەلوا لە تەنیشت بریانی و کلوچە دەردەکەوێت. لە نەورۆزدا، شیرینیی ساڵە نوێیەکە نیشان دەدات. لە سلێمانی، دوکانەکانی هەلوا زیاتر لە سەد ساڵە کار دەکەن؛ لە تەنیشت گازۆ، واتە شیرینیی نۆگاتی کوردی کە لە شەکر و هەنگوین و دانە برژاوەکان و سپێنەی تێکدراوی هێلکە دروست دەکرێت، نەریتێکی شیرینیسازی نوێنەرایەتی دەکەن کە نەوە لە دوای نەوەی شیرینیسازانی کورد گواستیانەوە. خودی ئامێری ئەو دوکانانە سەد ساڵ تەمەنیانە. هەلوا ڕێچکەیەک نییە کە خێزانە کوردەکان بۆی بگەڕێن. ڕێچکەیەکە کە لە دەستەکانیاندا هەڵیان گرتووە؛ کاتی پختکردنی ئارد و چەوری و ڕەنگی ئارد و ساتی ئامادەبوونی شەربەت. بە وەستان لە تەنیشت کەسێکەوە فێری بوون کە ئەویش بە هەمان شێوە فێری بووە.
کۆتایی
هەلوا ئەو دەزووەیە کە لە سەرەتاوە تا کۆتایی بە ژیانی کوردیدا تێدەپەڕێت. کاتێک لەدایک دەبیت هەیە. کاتێک هاوسەرگیری دەکەیت هەیە. کاتێک خەمبار دەبیت هەیە. لە نەورۆزدا هەیە و لە هەر دواینیوەڕۆیەکی ئاساییشدا هەیە کاتێک کەسێک کەتری دادەنێت و دەست بۆ ئارد دەبات. ئەم زنجیرەیە خۆراکە دزراوەکان و ناوگۆڕدراوەکان و سڕاوەکان و پشتگوێخراوەکانی تۆمار کردووە. هەلوا نەدزراوە، چونکە هیچ کەسێک ناتوانێت ئەوە بدزێت کە بە تازەیی لە چێشتخانەیەکدا بە دەستێک دروست دەکرێت کە ڕێچکەکە بەبێ خوێندنەوە دەزانێت. هی ئەو خێزانەیە کە دروستی دەکات و ئەو بۆنەیەی داوای دەکات و ئەو کولتوورە کوردییەی تێ دەگات کە شیرینی خۆشگوزەرانی نییە؛ ئەوەیە کە پێشکەشی دەکەیت کاتێک ژیان دەگۆڕێت.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
پیوک میدیا ــ شیرینییەکانی سەدەیەک لە سلێمانی (نەریتەکانی هەلوا و گازۆ و ئامێری 100 ساڵە)
بلۆگی چێشتخانەی هیلدا ــ ڕێچکەی هەلوای ئاشووری (نەریتی پرسە و شێوازی پختکردنی ئارد و چەوری و هێل)
Kurdish-History.com ــ کلوچە: شیرینیی کوردیی خورما و گوێز (هاوەڵی شیرینیی بۆنەکان)
Kurdish-History.com ــ شەلکینە: کرێپی شیرینی کوردی (شیرینیی بۆنەکانی بەهار)