کورت تاتلیسی: ئەو شیرینییە کوردییەی ئەستەنبوڵ ناوەکەی قەدەغە کرد
کورت تاتلیسی (شیرینیی کوردی) شیرینییەکی هەویرە لە ئارد و کەرە و ڕۆن کە شەکری هاڕاوی بەسەردا دەپرژێنرێت. نانەوا کوردێکی خەڵکی بەدلیس بە ناوی بیلیجەلی مەهمەت ئەفەندی دروستی کردووە. لە سەرەتادا، شیرینیی کۆمبەی ڕۆناویی بۆ کرێکارە کوردەکانی کەشتی و بەلەمی گواستنەوەی لم لە قاسمپاشای ئەستەنبوڵ دروست دەکرد. شیرینییەکە لە سەرتاسەری ئەستەنبوڵدا بە ناوی کورت تاتلیسی، واتە شیرینیی کوردی، بەناوبانگ بوو. لە دەیەی 1960دا، پارێزگاری ئەستەنبوڵ، نیازی ئاکی، فرۆشتنی ئەم شیرینییەی بە ناوە کوردییەکەیەوە قەدەغە کرد. ناوەکەی گۆڕی بۆ «کۆچ تاتلیسی» (شیرینیی بەران)، بەو پاساوەی کە وشەی «کورت» جیاکارانەیە. شیرینییەک قەدەغە کرا چونکە ناوەکەی وشەی کوردی تێدا بوو. ئەمە سڕینەوەیەکی نەرم نییە. هەڵەی ویکیپیدیا لە گەڕاندنەوەی ڕەچەڵەک نییە، یان بڕوانامەی نیشانەی جوگرافی نییە کە کوردان لێی بەدەر بن. کاربەدەستێکی دەوڵەتییە کە دەسەڵاتی دەوڵەت بەکار دەهێنێت بۆ لابردنی وشەی «کوردی» لە ناوی شیرینییەک. لە نێو چل و چوار وتاری ئەم زنجیرەیەدا، ئەمە ئاشکراترین کردەوەی سڕینەوەی چێشتە کە تۆمار کراوە.
خاڵە سەرەکییەکان
• شیرینییەکی هەویر لە ئارد و کەرە و ڕۆن بە شەکری هاڕاوەوە، کە بیلیجەلی مەهمەت ئەفەندی، نانەوا کوردێکی خەڵکی بەدلیس، دروستی کردووە
• لە سەرتاسەری ئەستەنبوڵدا بە ناوی «کورت تاتلیسی» (شیرینیی کوردی) دەفرۆشرا؛ پاشان لە دەیەی 1960دا پارێزگاری ئەستەنبوڵ ناوەکەی قەدەغە کرد
• پارێزگار نیازی ئاکی ناوەکەی گۆڕی بۆ «کۆچ تاتلیسی» (شیرینیی بەران)؛ وشەی «کورت» بە جیاکارانە ڕاگەیەنرا
• ئاشکراترین کردەوەی دەوڵەتیی سڕینەوەی چێشتە کە لە ئەم زنجیرەیەدا تۆمار کراوە؛ بڕیارێکی حکومەت کە وشەی کوردی لە خواردنێک لادەبات
زانیارییە خێراکان
ناوی ڕەسەن: کورت تاتلیسی (شیرینیی کوردی)
ناوەکە گۆڕدرا بۆ: کۆچ تاتلیسی (شیرینیی بەران)، بە بڕیارێکی دەوڵەتی لە دەیەی 1960دا
داهێنەر: بیلیجەلی مەهمەت ئەفەندی، نانەوا کوردێکی خەڵکی بەدلیس
شوێنی بەناوبانگ: قەڕەکۆی، ئەستەنبوڵ؛ لە سەرەتادا بە کرێکارە کوردەکانی بەندەر لە قاسمپاشا دەفرۆشرا
نانەوایەک و شیرینییەک و قەدەغەیەک
بیلیجەلی مەهمەت ئەفەندی لە گوندی بیلیجە لە کیغی، پارێزگای بینگەلەوە هاتبوو؛ لە ناوەندی باکووری کوردستان. بۆ ئەستەنبوڵ کۆچی کرد و لە قاسمپاشا جێگیر بوو، کە کرێکارە کوردە کۆچبەرەکان بە درێژایی قۆچی زێڕین لەسەر کەشتی و بەلەمی گواستنەوەی لم کاریان دەکرد. شیرینیی کۆمبەی ڕۆناویی، کە سادە و دەوڵەمەند و تێرکەر بوون، بە ئەم کرێکارانە دەفرۆشت. ئەوان ناویان نا کورت تاتلیسی: شیرینیی کوردی. شیرینییەکان لە دەرەوەی بەندەرەکانیش باو بوون و بۆ دوکانەکانی سەرتاسەری ئەستەنبوڵ، بە تایبەتی قەڕەکۆی، بڵاو بوونەوە. پرژاندنی شەکری هاڕاو باشترکردنێکی دواتر بوو. بەڵام ناوەکە مایەوە: شیرینیی کوردی. نانەواکە کورد بوو و بە کرێکارە کوردەکان دەیفرۆشت و شیرینییەکە لە سەرتاسەری فرەکەلتوورترین شاری تورکیادا وشەی کوردی لە ناوەکەیدا هەڵگرتبوو.
لە دەیەی 1960دا، پارێزگاری ئەستەنبوڵ، نیازی ئاکی، دەستوەردانی کرد. فرۆشتنی ئەم شیرینییەی بە ناوە کوردییەکەیەوە قەدەغە کرد و وشەکەی بە جیاکارانە ڕاگەیاند. «کورت»ی گۆڕی بە «کۆچ» (بەران) و ناوی شیرینییەکەی نا کۆچ تاتلیسی. ئەمە بەشێک بوو لە سیاسەتێکی بەرفراوانتری سەرکوتکردنی ناسنامەی کوردی لە تورکیا؛ هەمان سەردەم کە قسەکردن بە کوردی لە شوێنە گشتییەکان قەدەغە کرابوو، مۆسیقای کوردی قەدەغە بوو و ناوی گوندە کوردییەکان بە ناوی تورکی گۆڕدران. قەدەغەی شیرینییەکە کردەوەیەکی تاک و تەنیایی نەبوو. بەشێک بوو لە هەڵمەتێکی سیستەماتیک بۆ سڕینەوەی وشەی کوردی لە ژیانی گشتیی تورکیا. ناوی شیرینییەک بە مەترسیدار دانرا چونکە دانی بەوەدا دەنا کە گەلی کورد هەیە و شت دروست دەکات.
هەموو شێوەکانی سڕینەوە
ئەم زنجیرەیە هەموو شێوەیەکی سڕینەوەی خواردنی کوردی تۆمار کردووە. ناوگۆڕینی چالاکانە: قەهوەیا کەزوانێ بوو بە مەنەنگیچ قەهوەسی. داپۆشینی ڕەچەڵەک بە جوگرافیا: کەبابی بریان بوو بە خواردنێک لە «باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا». هەڵمژین لەلایەن دەوڵەتەوە: جاجی بوو بە ڤان ئۆتلو پەینیر. دژبەیەکییەکانی ویکیپیدیا: تەپسی لە پەڕە جیاوازەکاندا کوردی و عێراقییە. خراپ بەکارهێنانی بڕوانامەی نیشانەی جوگرافی: بریان بە ناوی «سێرت» تۆمار کرا بەبێ هیچ ئاماژەیەک بە کوردی. سڕینەوەی زمانی: کلوچە لە پشت شێوەنووسە عەرەبییەکەی، کلێچە، ون بوو. سڕینەوەی ڕکابەرایەتی: ڕیهیک لە نێوان بانگەشە تورکی و ئەرمەنییەکان لەسەر پاستیرما ون بوو. ئێستاش، لە کورت تاتلیسیدا، بێ‌پەردەترین شێوەی هەموویان: بڕیارێکی حکومەت کە وشەی کوردی لە ناوی شیرینییەک لادا و «بەران»ی خستە جێی. ئەمە گۆڕانی خۆبەخۆی کەلتووری نییە. سیاسەتە.
کۆتایی
پیاوێکی کوردی خەڵکی بەدلیس لە ئەستەنبوڵ شیرینیی لێ نا. کرێکارە کوردەکان کڕییان. ناویان شیرینیی کوردی بوو. پارێزگار ناوەکەی قەدەغە کرد. شیرینییەکە مایەوە. ناوە کوردییەکە مایەوە. گەلی کورد مایەوە. ئەمە چیرۆکی کورت تاتلیسییە و چیرۆکی هەموو خواردنێکی ئەم زنجیرەیەیە. دەتوانیت ناوی شیرینییەکە بگۆڕیت. دەتوانیت ناوی کەبابەکە بگۆڕیت. دەتوانیت ناوی قەهوەکە بگۆڕیت. دەتوانیت شلەکە لە ژێر ناوی عێراق و پەنیرەکە لە ژێر ناوی ئەرمەنستان و ماستەکە لە ژێر ناوی یۆناندا تۆمار بکەیت. بەڵام نانەواکە کورد بوو. ڕێچکەکە کوردییە. ئەو دەستانەی هەویرەکەیان شێوە دا کورد بوون. هیچ بڕیارێک و هیچ پارێزگارێک و هیچ سیستەمێکی تۆمارکردن ئەوە ناگۆڕێت. دوای چل و چوار وتار، ئەمە ڕوونترین بەڵگەیە کە سڕینەوەی خواردنی کوردی ڕێکەوت نەبوو. سیاسەتێک بوو. سەرەڕای ئەوەش خواردنەکە مایەوە.