لەیلا زانا کێیە؟
لەیلا زانا سیاسەتمەدارێکی کوردە کە لە 1961 لە سلڤان، کە لە مێژوودا فارقینە، لە باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا لەدایک بوو. لە 1991 بوو بە یەکەم ژنی کورد لە مێژوودا کە بۆ پەرلەمانی تورکیا هەڵبژێردرابێت، و لە ڕۆژی سوێندخواردنە پەرلەمانییەکەیدا بە زیادکردنی ڕستەیەک بە کوردی مێژووی تۆمار کرد: «ئەم سوێندە بۆ برایەتیی گەلانی کورد و تورک دەخۆم.» ئەم کردەوەیە، واتە قسەکردن بە کوردی لە پەرلەمانی تورکیا کە ئەو زمانە تێیدا بە فەرمی قەدەغە بوو، هەراوهۆرییەکی دروست کرد و زنجیرە ڕووداوێکی خستە جووڵە کە بوو بە هۆی زیندانیکردنی.
لە 1994 پارێزبەندیی پەرلەمانیی لێ هەڵگیرا و لەگەڵ سێ ئەندامی کوردی دیکەی پەرلەمان زیندانی کرا؛ بەهۆی لێدوانە سیاسییەکانی و بەرگریی لە ناسنامەی کوردییەکەی، بە «جیاییخوازی» مەحکوم کرا. دە ساڵ لە زیندان بەسەر برد، لە 1994 تا 2004، کە لەو ماوەیەدا بوو بە یەکێک لە ناودارترین زیندانییە سیاسییەکانی جیهان و لە 1995 خەڵاتی ساخارۆڤی بۆ ئازادیی بیرکردنەوە لە پەرلەمانی ئەورووپا بردەوە.
هاوسەری مەهدی زانایە؛ سەرۆکی کوردی پێشووی شارەوانیی دیاربەکر کە خۆیشی بەهۆی بەرگریی لە مافەکانی کورد زیندانی کرا. لەیلا و مەهدی زانا وەک جووتێک هاوسەر، دیارترین هێماکانی خۆڕاگریی دیموکراتیی کوردن بەرامبەر سەرکوتی دەوڵەتی تورکیا.
خاڵە سەرەکییەکان
• یەکەم ژنی کورد کە بۆ پەرلەمانی تورکیا هەڵبژێردرا (1991).
• لە کاتی سوێندخواردنە پەرلەمانییەکەیدا بە کوردی قسەی کرد؛ هەراوهۆرییەکی دروست کرد و بوو بە هۆی زیندانیکردنی.
• لە 1994-2004 زیندانی کرا، بۆ دە ساڵ، و لە کاتی زیندانیدا خەڵاتی ساخارۆڤی بردەوە (1995).
• هاوسەری مەهدی زانا؛ پێکەوە دیارترین جووتی خۆڕاگریی دیموکراتیی کوردن لە تورکیا.
• هێمای مافە سیاسییەکانی کورد و ئازادیی دەربڕین لە سەرانسەری جیهان.
زانیاریی خێرا
ناوەڕۆک
سەرەتای ژیان
لە 1961 لە سلڤان (فارقین) لە باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا لەدایک بوو. هاوسەرگیریی لەگەڵ مەهدی زانا، سەرۆکی کوردی شارەوانیی دیاربەکر، کرد و لە ڕێگەی زیندانیکردنی ئەو و بەرگریکاریی خۆی بۆ مافەکانی کورد بوو بە چالاکوانێکی سیاسی. لە هەڵبژاردنە گشتییەکانی 1991 بۆ پەرلەمان هەڵبژێردرا.
پاشخانی مێژوویی
تورکیا لە سەرەتای دەیەی 1990ەکاندا لە توندوتیژترین قۆناغی ململانێی کوردییەکەیدا بوو. بەکارهێنانی زمانی کوردی لە بواری فەرمیدا، لەوانە پەرلەمان، قەدەغە بوو. قسەکردنی لەیلا زانا بە کوردی لە سوێندخواردنە پەرلەمانییەکەیدا، هەم لێدوانێکی سیاسی و هەم جەختکردنەوەیەک بوو لە ناسنامەی کولتووری، کە دەوڵەتی تورکیا بە شتێکی تەحەمولنەکراو دەیبینی.
دەستکەوتەکان
سوێندخواردنی پەرلەمانی و دە ساڵ زیندانی
قسەکردنی لەیلا زانا بە کوردی لە سوێندخواردنە پەرلەمانییەکەیدا لە 6ی تشرینی دووەمی 1991 یەکێک بوو لە ئازایانەترین کردەوە تاکەکەسییەکانی مێژووی سیاسەتی کورد لە تورکیا؛ شایانی بەراوردکردن بە ڕاگەیاندنی «من کوردێکم»ی شەرەفەدین ئەلچی لە 1979. لێکەوتەکانی دەزانی و ناسنامە کولتوورییەکەی لە جیاتی ملکەچبوون بە دامەزراوە هەڵبژارد.
دە ساڵ زیندانیکردنی (1994-2004) کردی بە کەیسێکی بەناوبانگی نێودەوڵەتی؛ خەڵاتی ساخارۆڤ و کەمپەینەکانی ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی و ڕێکخراوەکانی دیکەی مافی مرۆڤ و سەرنجی سیاسەتمەدارە ئەورووپییەکان، هەموویان لەسەر کەیسەکەی چڕ بوونەوە. ئازادکردنی لە 2004 تا ڕادەیەک ئەنجامی پرۆسەی تورکیا بۆ چوونە ناو یەکێتیی ئەورووپا بوو.
ڕیزبەندیی کاتی
مشتومڕەکان
ناسنامەی کوردیی ئەو و زیندانیکردنی بۆ هۆکاری سیاسی سەلمێنراون و لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بە بەڵگە تۆمار کراون.
میرات
لەیلا زانا هێمایەکی جیهانیی مافە سیاسییەکانی کورد و ئازایەتییە بۆ جەختکردنەوە لە ناسنامەی کولتووری بە تێچوویەکی کەسیی زۆر. دە ساڵ زیندانیکردنی بۆ قسەکردن بە کوردی لە پەرلەماندا، پرسەکەی لە سەرانسەری جیهان ناساند و بەشداریی لە شلکردنی دواتری سنووردارکردنەکانی زمانی کوردی لە تورکیادا کرد.
پەیوەندییەکان
مەهدی زانا؛ هاوسەری، سەرۆکی کوردی شارەوانیی دیاربەکر
شەرەفەدین ئەلچی؛ ئەویش بە تێچوویەکی زۆر ناسنامەی کوردیی خۆی ڕاگەیاند
موسا عەنتەر؛ چالاکوانی کوردی تورکیا، لە 1992 تیرۆر کرا
پرسیارە باوەکان
لەیلا زانا کێیە؟
لەیلا زانا (لەدایکبووی 1961) یەکەم ژنی کورد بوو کە بۆ پەرلەمانی تورکیا هەڵبژێردرا (1991). دوای قسەکردن بە کوردی لە سوێندخواردنە پەرلەمانییەکەیدا، بۆ دە ساڵ زیندانی کرا (1994-2004). لە 1995 خەڵاتی ساخارۆڤی بردەوە و بوو بە یەکێک لە ناودارترین زیندانییە سیاسییەکانی سەدەی 20.
ئایا لەیلا زانا کورد بوو؟
بەڵێ. لە سلڤان لە باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا لەدایک بوو و ژیانی بۆ مافە سیاسییەکانی کورد تەرخان کردووە.
لە پەرلەماندا بە کوردی چی گوت؟
بۆ سوێندەکەی ئەم ڕستەیەی زیاد کرد: «ئەم سوێندە بۆ برایەتیی گەلانی کورد و تورک دەخۆم»، کە بە کوردی گوتی. ئەم کردەوەی جەختکردنەوە لە زمان لە پەرلەمانێکدا کە کوردی تێیدا قەدەغە بوو، لە کۆتاییدا بوو بە هۆی زیندانیکردنی.
سەرچاوەکان
بەشداربووانی Wikipedia. 'Leyla Zana.' Wikipedia. سەردانکراوە 2025.