مەقلووبی: برنجە سەرەوخوارەکەی کوردی کە خوانێکی تەواو تێر دەکات
مەقلووبی (مەقلوبە) برنجە سەرەوخوارەکەی کوردییە؛ چینەکانی گۆشتی بەرخی بەهاراتکراو، باینجانی سورکراوە، پەتاتە، تەماتە و برنجی باسمەتی پێکەوە لە مەنجەڵێکی گەورەدا دەلێنرێن، پاشان لە ساتێکی سەرنجڕاکێشدا کە هەموو دانیشتووانی خوانەکە سەیری دەکەن، سەرەوخوار دەکرێنە سەر سینییەکی هاوبەش. لە پەڕەی چێشتلێنانی کوردیی ویکیپیدیادا وەک خواردنێکی باوی کوردی ناوی هاتووە. کەسێک لە بۆچوونێک لەسەر ڕێچکەی چێشتلێناندا وەسفی زیادکردنی دۆڵمەی گەڵای ترێ (یاپراخ) بۆ بنەوەی مەنجەڵەکەی کردووە: «چونکە هاوڕێ کوردەکانم هەمیشە بەو شێوەیە دروستی دەکەن». وەشانی کوردی یاپراخ بە چین لە ژێر برنجەکەدا ڕادەخات؛ زیادەیەکی تایبەت بە کورد کە لە هیچ ڕێچکەیەکی نێودەوڵەتیی چێشتلێناندا نابینرێت. ئەمە وتاری پەنجایەمی ئەم زنجیرەیەیە. خواردنێکە دەربارەی کۆبوونەوە. مەقلووبی بۆ یەک کەس دروست ناکرێت. بۆ خوانێکی پڕ لە خەڵک دروست دەکرێت، لە یەک سینی پێشکەش دەکرێت و بە هاوبەشی دەخورێت. ئەو خواردنەیە کە دەڵێت: دابنیشن، هەمووان لێرەن، خەریکە مەنجەڵەکە هەڵبگێڕدرێت.
خاڵە سەرەکییەکان
• چینەکانی گۆشتی بەرخی بەهاراتکراو، باینجانی سورکراوە، پەتاتە و برنج لە مەنجەڵێکدا دەلێنرێن، پاشان سەرەوخوار دەکرێنە سەر سینییەک
• وەشانی کوردی یاپراخ (دۆڵمەی گەڵای ترێ) بە چین لە بنەوەی مەنجەڵەکەدا ڕادەخات؛ زیادەیەکی تایبەت بە کورد
• لە پەڕەی چێشتلێنانی کوردیی ویکیپیدیادا ناوی هاتووە؛ هەموو ماڵپەڕە نێودەوڵەتییەکانی ڕێچکەی چێشتلێنان «ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی» یان «عەرەبی» ناوی دەبەن
• خواردنی هاوبەش؛ بۆ خوانێکی پڕ دروست دەکرێت، لە یەک سینیی هاوبەش پێشکەش دەکرێت و پێکەوە دەخورێت
زانیارییە خێراکان
ناوی کوردی: مەقلووبی / مەقلوبە (مەقلوبێ)؛ «سەرەوخوار»
جۆر: خواردنی برنجی چینکراو؛ سەرەوخوار دەکرێتە سەر سینییەکی هاوبەش
پێکهاتەکان: گۆشتی بەرخ، باینجان، پەتاتە، تەماتە، برنجی باسمەتی، هێل، دارچین، گەڵای غار و گوێزی سنەوبەر
زیادەی کوردی: یاپراخ (دۆڵمەی گەڵای ترێ) کە پێش هەڵگێڕان بە چین لە بنەوەی مەنجەڵەکەدا ڕادەخرێت
مەقلووبی چۆن دروست دەکرێت
گۆشتی بەرخ بە ئێسکەوە سور دەکرێتەوە تا ڕەنگی قاوەیی بگرێت، پاشان لەگەڵ هێل، دارچین و گەڵای غار بە هێواشی دەکوڵێنرێت تا نەرم بێت و شۆربایەکی دەوڵەمەند بەرهەم بهێنێت. باینجانەکان بە پەڕەی ئەستوور دەبڕدرێن و سور دەکرێنەوە تا زێڕین بن. پەتاتەکان بە پەڕە دەبڕدرێن و سور دەکرێنەوە. پەڕە تەماتەکان لە خوارەوەترین بەشی مەنجەڵێکی گەورە و قووڵدا ڕادەخرێن بۆ ڕێگریکردن لە لکاندن. لە وەشانی کوردیدا یاپراخ (دۆڵمەی گەڵای ترێ) لەسەر تەماتەکان دادەنرێت؛ ئەمە ئەو چینەیە کە مەقلووبیی کوردی لە هەموو وەشانەکانی دیکە جیا دەکاتەوە. پاشان گۆشتی بەرخ دادەنرێت، دواتر باینجانە سورکراوەکان و پاشان پەتاتەکان. برنجی باسمەتیی تەڕکراو لەسەریان بڵاو دەکرێتەوە. شۆربای گۆشتی بەرخ تێ دەڕژێنرێت تا تەنها برنجەکە داپۆشێت. سەر مەنجەڵەکە بە توندی دادەخرێت و لەسەر ئاگری نزم دەلێنرێت تا برنجەکە شۆرباکە هەڵمژێت و لە بنەوە توێکڵێکی زێڕین دروست بێت. ساتی یەکلاییبوونەوە: سینییەکی گەورە لەسەر مەنجەڵەکە دادەنرێت و هەمووی پێکەوە سەرەوخوار دەکرێت. مەنجەڵەکە هەڵدەگیرێت و گومبەدە چینکراوەکە دەردەکەوێت؛ تەماتە لە سەرەوە، پاشان یاپراخ، دواتر گۆشتی بەرخ، سەوزەکان و برنج بە چینە زێڕینەکان. گوێزی سنەوبەر و جەعدەنووس بەسەردا بڵاو دەکرێتەوە. هەمووان لە هەمان سینی دەخۆن.
پەنجا وتار، یەک خوان
ئەمە وتاری پەنجایەمی ئەم زنجیرەیەیە. لە ماوەی ئەم پەنجا وتارەدا خواردنی کوردیمان تۆمار کردووە، لە تایبەتیترینەوە (لۆبیێن چێکری لە شەوی سێشەممەدا) تا مشتومڕئامێزترینەوە (کورت تاتلیسی کە بە فەرمانی دەوڵەت قەدەغە کراوە)؛ لە کۆنترینەوە (نانێ تەنوورێ کە لە فڕنێکی پێنج هەزار ساڵەدا دەبرژێت) تا ئەوەی زیاتر لە هەمووان گوازراوەتەوە (زەلوبیا کە جولەکە کوردەکان بۆ ئۆرشەلیم بردوویانە)؛ لەوەی زیاتر لە هەمووان بۆ هەڵگرتن ئامادە کراوەوە (تەڕخێنا کە بۆ زستان هەو دەکرێت) تا ئەوەی زۆرترین ئاهەنگی بۆ دەگێڕدرێت (بریانی لە هاوسەرگیریدا)؛ لە سادەترینەوە (گۆزبێز: هەنگوین، گوێز و هێل) تا سیاسیترینەوە (قەهوەیا کەزوانێ کە بە بڕوانامەی نیشانەی جوگرافی ناونیشانی بازرگانیی گۆڕدراوە). مەقلووبی خواردنی گونجاوە بۆ وتاری پەنجا چونکە دەربارەی کۆبوونەوەیە. هەموو خواردنەکانی ئەم زنجیرەیە؛ هەر نانێک، هەر خواردنێکی ئاودار، هەر گۆشتێکی هەڵگیراو، هەر شیرینییەک و هەر گیایەکی کۆکراوە لە سروشت، لە کۆتاییدا دەگەنە هەمان خوان. خوانەکەش وەک مەنجەڵەکە هاوبەشە.
ئەنجام
کاتێک خێزانێکی کورد مەقلووبییەکە هەڵدەگێڕێت، هەموو دانیشتووانی خوانەکە هەناسەیان ڕادەگرن. گومبەدەکە خۆی دەگرێت؟ چینەکان بە تەواوی دەمێننەوە؟ یاپراخەکە لە سەرەوە بە بریسکەداری و تەواوی دەردەکەوێت؟ ئەمە شانۆییترین ساتی چێشتلێنانی کوردییە؛ یەک جووڵە کە چەندین کاتژمێر چینکردن، سورکردنەوە، کوڵاندنی هێواش و ئارامگرتن ئاشکرا دەکات. دوای پەنجا وتار لەم زنجیرەیەدا، مەقلووبی ئەو خواردنەیە کە بیرمان دەخاتەوە کە هەموو ئەم خواردنە بۆ چییە. بۆ ئینسایکلۆپیدیاکان نییە. بۆ دەوڵەتە نەتەوەییەکان نییە. بۆ بڕوانامەکانی نیشانەی جوگرافی نییە. بۆ ئەو خەڵکەیە کە لە دەوری خوانەکە دانیشتوون. خواردنی کوردی هەیە چونکە خێزانە کوردەکان هەن. خێزانەکانیش هێشتا کۆ دەبنەوە، هێشتا مەنجەڵەکە هەڵدەگێڕن و هێشتا لە هەمان سینی دەخۆن. ئەمە ئەو چیرۆکەیە کە ئەم زنجیرەیە دەیگێڕێتەوە؛ پەنجا خواردن و ژمارەکەش هەر زیاد دەبێت.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
ویکیپیدیا؛ چێشتلێنانی کوردی (مەقلووبی وەک خواردنێکی باوی کوردی ناو دەبات)
Hungry Paprikas؛ مەقلوبە بە گۆشتی بەرخ («هاوڕێ کوردەکانم هەمیشە دۆڵمەی گەڵای ترێ زیاد دەکەن»)
Kurdish-History.com؛ بریانی: برنجی کوردیی ئاهەنگ (خواردنەکەی دیکەی برنجی کوردی بۆ ئاهەنگ)
Kurdish-History.com؛ یاپراخ: دۆڵمەی کوردیی گەڵای ترێ (زیادە کوردییە ناسراوەکەی مەقلووبی)