پەردە پلاو: پلاوی بووکگواستنەوەی کوردی، پێچراو بە نهێنییەکان
پەردە پلاو خۆراکێکی کوردیی برنجە بۆ بۆنە و ڕێوڕەسمەکان؛ پلاوێکی بۆنخۆش بە مریشک یان گۆشتی بەرخ و بادەم و دانەی سنەوبەر و کشمیشی ڕەشی بچووک، کە بە تەواوی لە چینێکی باریکی هەویر دەئاڵێندرێت و لە فڕندا دەبرژێت تا ڕەنگی زێڕینی دەبێت. ناوەکە واتای «پلاوی پەردە» دەدات؛ هەویرەکە وەک پەردە برنجەکە دەشارێتەوە. ڕەچەڵەکی لە سێرتەوەیە (Siirt)، شارێک لە باکووری کوردستان کە زۆرینەی دانیشتووانی کوردن، و بە نەریت لە بووکگواستنەوە کوردییەکاندا پێشکەش دەکرێت. خەسووەکە پێشکەشی بووکەکەی دەکات و پێی دەڵێت: «ئەم ماڵە ئێستا ماڵی تۆیە. نهێنییەکانی وەک نهێنیی خۆت بپارێزە.» هەویرە داخراوەکە نیشانەی وەفاداریی بووکەکەیە بە خێزانە نوێیەکەی. هەموو سەرچاوە نێودەوڵەتییەکانی خۆراک ناوی «پەردە پلاوی تورکی» لەم خۆراکە دەنێن. ناوە کوردییەکەی، پەردە پلاو، و ئەو شارە کوردییە و نەریتی بووکگواستنەوەیەی کە لێیانەوە هاتووە دەسڕدرێنەوە.
خاڵە سەرەکییەکان
• پلاوی برنجی بۆنخۆش بە مریشک و بادەم و دانەی سنەوبەر و کشمیشی ڕەشی بچووک، کە لە ناو هەویری برژاودا دادەخرێت
• ڕەچەڵەکی لە سێرتەوەیە (Siirt)، شارێک کە زۆرینەی دانیشتووانی کوردن؛ هەموو سەرچاوە تورکییەکان دانی پێدا دەنێن کە «خۆراکێکی سێرتە»
• خۆراکێکی بووکگواستنەوەی کوردییە؛ هەویرە داخراوەکە نیشانەی پاراستنی نهێنییەکانی خێزانە نوێیەکەیە لەلایەن بووکەکەوە، برنج واتای زاوزێ دەدات و بادەم نیشانەی نەوەکانە
• لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ناوی «پەردە پلاوی تورکی»ی لێ دەنرێت؛ ناوە کوردییەکە و هێما کوردییەکانی بووکگواستنەوە نادیارن
زانیارییە خێراکان
ناوی کوردی: پەردە پلاو («پلاوی پەردە»)
ناوی تورکی: Perde Pilavı / Perdeli Pilav
جۆر: پلاوی ڕێوڕەسمیی برنج بە دانەی وەک بادەم و میوەی وشککراو، پێچراو بە هەویر
ڕەچەڵەک: سێرت (Siirt)، شارێک لە باکوور کە زۆرینەی دانیشتووانی کوردن
بۆنە: بووکگواستنەوە و ئاهەنگە کوردییەکان
دۆخ: بەرز؛ خۆراکی شارێکی کوردی کە بە ناوی «تورکی» بەبازاڕ دەکرێت
ڕەچەڵەک: خۆراکی بووکگواستنەوەی شارێکی کوردی
هەموو سەرچاوەیەک، تورکی و ئینگلیزی و ئەکادیمی، پەردە پلاو دەگەڕێنێتەوە بۆ سێرت، کە بە کوردی سێرتی پێ دەوترێت. پارێزگایەکی بچووکە لە باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا کە زۆرینەیەکی زۆری دانیشتووانی کوردن. خۆراکەکە بە «سەر بە چێشتی سێرت» و «خۆراکێکی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ» وەسف دەکرێت. باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ، دیارە، ئەو ناوە نەرموونیانەیە کە حکومەتی تورکیا بۆ باکووری کوردستان بەکاری دەهێنێت.
خۆراکەکە هێمای قووڵی بووکگواستنەوە لەخۆ دەگرێت کە ڕەچەڵەکی کوردییە. کاتێک خەسووەکە پلاوە داخراوەکە پێشکەشی بووکە نوێیەکە دەکات، دەڵێت: «ئەم ماڵە ئێستا ماڵی تۆیە. نهێنی و کێشەکانی وەک هی خۆت بپارێزە و تەنانەت بۆ دایک و باوکی خۆتیش ئاشکرایان مەکە.» ڕووپۆشە هەویرییەکە نیشانەی ئەو وەفادارییەیە؛ ئەوەی لە ناویدایە دەشارێتەوە و دەیپارێزێت. دانەکانی برنج نیشانەی زاوزێن. بادەمەکان نیشانەی ئەو نەوانەن کە خێزانەکە هیوای هاتنیانی هەیە. ئەمانە نەریتەکانی بووکگواستنەوەی کوردین لە شارێکی کوردی، کە لە ناو خۆراکێکدا ماناکانیان جێگیر کراون.
شێوازی نەریتیی ئامادەکردن
برنج بە کەرە و ئاوی گۆشتی مریشک نیوکوڵ دەکرێت. بە جیا مریشک یان گۆشتی بەرخ دەکوڵێندرێت و دەکرێت بە پارچەی باریک. پێستی بادەم بە ئاوی گەرم لێ دەکرێتەوە و دەکرێت بە دوو نیوە، دانەی سنەوبەر دەبرژێنرێت و کشمیشی ڕەشی بچووک دەخیسێندرێت. برنجەکە بە گۆشت و دانەکان و کشمیش و بەهارات تێکەڵ دەکرێت؛ بە گشتی فلفلی ڕەش و فلفلی جامایکایی و دارچین. هەویرێکی باریکی خەمیرەدار دەکرێتەوە و ناو قاڵبێکی قووڵی فڕنی پێ ڕادەپۆشرێت، بە جۆرێک کە لێوارەکانی بەسەر کەنارەکاندا شۆڕ ببنەوە. پڕکەرەوەی برنج لە ناویدا چڕ دەکرێت، پاشان ئەو هەویرەی بەسەر کەنارەکاندا شۆڕ بووەتەوە هەڵدەدرێتەوە بۆ ئەوەی پلاوەکە بە تەواوی دابخرێت. بادەمی پێست‌لێکراو بە فشار لە ڕووی هەویرەکە جێگیر دەکرێت بۆ ڕازاندنەوە. خۆراکەکە لە فڕندا دەبرژێت تا هەویرەکە زێڕین و قرچک دەبێت. لە کاتی پێشکەشکردندا، لەسەر سینییەک پێچەوانە دەکرێتەوە و لەسەر مێز دەبڕدرێت و دەکرێتەوە؛ برنجە بۆنخۆشەکەی ناوی ئاشکرا دەبێت. دیمەنەکە سەرنجڕاکێش و ڕێوڕەسمییە.
ناوە ناکۆکەکان: ڕێوڕەسمێکی کوردی، ناوێکی تورکی
ناونانەکە هەمان شێوازی ئاشنا پەیڕەو دەکات. خۆراکێک لە شارێکی کوردی، کە لە بووکگواستنەوە کوردییەکاندا پێشکەش دەکرێت و هێمای کوردی لەخۆ دەگرێت، لە ئاستی نێودەوڵەتیدا لە ژێر ناوی «چێشتی تورکی» پۆلێن دەکرێت. ناونیشانەکانی یوتیوب دەڵێن «پلاوی بووکگواستنەوەی تورکی». ماڵپەڕەکانی ڕێچکەی خۆراک دەڵێن «خۆراکێکی نەریتیی تورکی». ئێس بی ئێسی ئوسترالیا وەسفی دەکات بە «لە ناوچەی باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا». ویکیپیدیا لە ژێر پۆلی «چێشتی تورکی» دایدەنێت. ناوە کوردییەکەی، پەردە پلاو، و شارە کوردییەکەی، سێرت، و نەریتی بووکگواستنەوەی کوردی هەموویان لە پاشبنەماکەدا هەن، بەڵام لە ناونیشانەکەدا نادیارن.
ئەوەی پەردە پلاو بە تایبەتی سەرنجڕاکێش دەکات ئەوەیە کە تەنانەت سەرچاوە تورکییەکانیش دانی پێدا دەنێن کە سێرت نیشتمانی خۆراکەکەیە؛ تەنها هەرگیز ناڵێن کە سێرت کوردییە. «باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ» وەک ناوێکی جوگرافی بەکار دەهێنرێت کە لە کاتێکدا خۆراکەکە وەردەگرێت، خۆی لە وشەی «کوردستان» دەبوێرێت. هێماکانی بووکگواستنەوە بە وردی وەسف دەکرێن؛ قسەکانی خەسووەکە و هەویرە داخراوەکە و برنجی نیشانەی زاوزێ. بەڵام پاشبنەما کولتوورییەکە بە شێوەیەکی گشتی وەک ئەنادۆڵی پێشکەش دەکرێت، لەبری ئەوەی بە تایبەتی کوردی بێت.
پرسیارە باوەکان
پەردە پلاو چییە؟
خۆراکێکی کوردیی برنجە بۆ ڕێوڕەسمەکان، لە سێرتەوە (Siirt)؛ پلاوێکی بۆنخۆش بە مریشک و بادەم و دانەی سنەوبەر و کشمیشی ڕەشی بچووک، کە لە ناو هەویری برژاودا دادەخرێت. ناوەکە واتای «پلاوی پەردە» دەدات؛ هەویرەکە وەک پەردە برنجەکە دەشارێتەوە.
بۆچی پەردە پلاو لە بووکگواستنەوەدا پێشکەش دەکرێت؟
هەویرە داخراوەکە نیشانەی وەفاداریی بووکەکەیە بە پاراستنی نهێنییەکانی خێزانە نوێیەکەی. برنج نیشانەی زاوزێیە. بادەم نیشانەی ئەو نەوانەیە کە هیوای هاتنیان هەیە. ئەمانە نەریتەکانی بووکگواستنەوەی کوردین لە سێرت.
پەردە پلاو تورکییە یان کوردی؟
هەموو سەرچاوەیەک دەیگەڕێنێتەوە بۆ سێرت، شارێک کە زۆرینەی دانیشتووانی کوردن. هێماکانی بووکگواستنەوە کوردین. لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ناوی «تورکی»ی لێ دەنرێت چونکە سێرت لە ناو سنوورەکانی تورکیادایە، بەڵام خۆراکەکە و نەریتەکانی کوردین.
کۆتایی
پەردە پلاو تەنها خۆراک نییە. ڕێوڕەسمێکە. هەویرە داخراوەکە بەڵێنێکە. برنج دوعایەکە بۆ بەرەکەت. بادەم هیوایەکە بۆ نەوەی داهاتوو. خێزانە کوردەکان لە شارێکی کوردی ئەم مانایانەیان بە خۆراکەکە داوە، بە کوردی و لە بووکگواستنەوە کوردییەکاندا باسیان کردووە. کاتێک جیهان ناوی «پەردە پلاوی تورکی»ی لێ دەنێت و بە «هی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ» وەسفی دەکات، ئەوەی لە ناویدا دادەخرێت تەنها برنج نییە؛ ناسنامەی ئەو گەلەیە کە دروستی کردووە.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
تۆرکیش ستایل کوکینگ ــ ڕێچکەی پەردە پلاو (دان بە ڕەچەڵەکی سێرتدا دەنێت)
تۆرکیش فوود شێف ــ پای پلاوی برنج (وردەکاریی هێماکانی بووکگواستنەوە)