شەکەرکلۆ: شیرینیی شەکرە کوردییەکە و ئەو شیرینییەی هەموو دەرگایەک…

شەکەرکلۆ: شیرینیی شەکرە کوردییەکە و ئەو شیرینییەی هەموو دەرگایەک دەکاتەوە

هەر میوانێک کە دەگاتە ماڵێکی کوردی، چای پێشکەش دەکرێت. لەگەڵ چاکە، یان پێش ئەو یان هاوڕێی ئەو، شتێکی شیرین هەیە. لە نەریتی کوردیدا شتە شیرینەکان کۆتایی ژەمێک نین، بەڵکو سەرەتای ژەمەکەن: یەکەم پێشکەشکردن، یەکەم تام، دەربڕینی ڕاستەوخۆی بەخێرهاتن پێش ئەوەی وشەیەکی مێوانپەروەری بگوترێت. لە چایخانەکانی سلێمانی و ژوورەکانی دانیشتنی وان و شوقەکانی دیاسپۆرا لە ستۆکهۆڵم، هەمان ڕێزمان پەیڕەو دەکرێت: دەگەیت، دادەنیشیت، چا دێت و لەگەڵیدا شتێکی شیرین لە دەمدا. ئەمە ڕێکەوت نییە. تێگەیشتنی کوردییە کە شیرینیی بەخێرهاتن خوازە نییە، تامێکە و دەبێت بچێژرێت. ئەو شیرینییە کوردییە دیاریکراوەی باشتر لە هەموو شتێک لەگەڵ چادا دەگونجێت شەکەرکلۆیە، کە لە هەندێک شێوەزاردا کلۆشی پێ دەگوترێت؛ شیرینیی شەکری ماڵەوە، کە بە کارامێلکردنی شەکر لەگەڵ ئاو لە تاوەیەکدا دروست دەکرێت، پاشان دەڕژێندرێتە سینییەک بۆ ساردبوونەوە و دەبڕدرێت بۆ پارچەی شەشڕووی بچووک. لە زۆر ماڵی کوردیدا بە کونجی یان گوێزی وردکراو دروست دەکرێت کە پێش ڕەقبوونی شیرینییەکە تێکەڵ دەکرێن: کونجی گەرمایەکی گوێزەتام دەبەخشێت و گوێز تاڵییەک بەرامبەر شیرینیی شەکرەکە دەدات. لەگەڵ چادا پێشکەش دەکرێت و دەخرێتە ژێرفنجانەکەی تەنیشت پەرداخەکە، یان لە دەفرێکی بچووکدا بە ناو ژوورەکەدا دەگێڕدرێت. میوان پارچەیەکی بچووک لە نێوان ددانەکانی دادەنێت و چای گەرم بە ناویدا دەخواتەوە؛ توانەوەی هێواشی شەکر لە چای تاریک و تاڵدا یەکێکە لە تایبەتترین و خۆییترین تامەکان لە نەریتی مێوانپەروەریی کوردیدا. ئەو دەستەواژە کوردییەی لەگەڵ پێشکەشکردنی شتە شیرینەکاندا دەگوترێت بە سادەیی «دەمەت شیرین بێت»ە: ئاواتی ئەوەی یەکەم تامی میوان شیرینی بێت. ئەمە سەد و چل و پێنجەم وتاری زنجیرەکەیە. بچووکترین شتە شیرینەکەی ئاشپەزخانەی کوردی و گەورەترین بۆچوونە کۆمەڵایەتییەکەی دەخاتە ڕوو.

خاڵە سەرەکییەکان

• شەکەرکلۆ (کلۆ) شیرینیی شەکری ماڵەوەی کوردییە؛ شەکری کارامێلکراو کە دەبڕدرێت بۆ پارچەی شەشڕوو، زۆرجار لەگەڵ کونجی یان گوێز

• لە مێوانپەروەریی کوردیدا شیرینی سەرەتا دێت؛ پێش قسەکردن پێشکەش بە میوان دەکرێت، وەک یەکەم نیشانەی بەخێرهاتن

• بە دانانی پارچە شەشڕووەکە لە نێوان ددانەکان و خواردنەوەی چای گەرم بە ناویدا دەخورێت؛ یەکێک لە تایبەتترین تامە کوردییەکان

• نەریتی شیرینیی کوردی لە شەکەرکلۆوە دەگاتە ڕەچەڵ و کڵێچە و زەردە و عاشورە؛ شیرینی وەک زمانی بەخێرهاتن

زانیارییە خێراکان

ناوی کوردی: شەکەرکلۆ / کلۆ (شیرینیی شەکر)؛ شەکەر = شەکر، کلۆ = شەشڕوو؛ لەگەڵ چای لە دەفرە بچووکەکان یان ژێرفنجاندا پێشکەش دەکرێت

پێکهاتەکان: شەکری کارامێلکراو و ئاو؛ هەندێک جار کونجی یان گوێز (گووز) پێش ڕەقبوونی شیرینییەکە تێکەڵ دەکرێت

شێوازی خواردن: لە نێوان ددانەکان دادەنرێت و چای گەرم بە ناویدا دەخورێتەوە؛ شەکرەکە بە هێواشی لە چاکەدا دەتوێتەوە

ڕۆڵی کولتووری: سەرەتای بەخێرهاتن؛ شتە شیرینەکان لە مێوانپەروەریی کوردیدا سەرەتا دێن؛ پێش دەستپێکردنی گفتوگۆ پێشکەش دەکرێن

چۆن شەکەرکلۆ دروست دەکرێت

دروستکردنی شەکەرکلۆ هونەرێکی ماڵەوەیە کە داپیرە کوردەکان لە ئاشپەزخانەکانی هەر چوار پارچەی کوردستان پەیڕەویان کردووە: شەکر و ئاو لە تاوەیەکدا لەسەر گەرمای نزم تا مامناوەند، بەردەوام تێک دەدرێن تا شەکرەکە دەتوێتەوە و دەست بە کارامێل بوون دەکات و دەبێتە کەهرەبایی کاڵ. دەبێت بە وریایی گەرما بەڕێوە ببرێت؛ زۆر نزم بێت شەکرەکە بە تەواوی ڕەق نابێت، زۆر بەرز بێت دەسووتێت و دەبێتە شیرینییەکی تاریک و تاڵ. لە ڕەنگی گونجاودا، زێڕین و بۆنخۆش و کەمێک لکێنەر، تاوەکە لەسەر گەرما لادەبرێت و پێکهاتە زیادەکان بە ئارەزوو دەخرێنە ناوی: کونجی، کە تا زێڕینی کاڵ بوون برژێنراوە، گەرمایەکی گوێزەتام بە شیرینییەکە دەبەخشێت؛ گوێزی وردکراو تاڵی و پێکهاتە دەبەخشێت. تێکەڵەکە دەڕژێندرێتە سینییەکی چەورکراو یان سەر ڕووی مەڕمەڕ و وەک چینێکی تەنک و یەکسان ڕادەخرێت. کاتێک سارد دەبێتەوە ڕەق دەبێت. چەقۆ یان بڕەری شیرینییەکە دابەشی دەکات بۆ پارچەی شەشڕووی بچووک یان شێوەی لۆزەیی. شەکەرکلۆی ئامادە کەهرەبایی کاڵە بە تامێکی نەرم و ناسکی کارامێل؛ نە شیرینیی تیژی شەکری سپی، بەڵکو شیرینییەکی هاوسەنگ و کەمێک فرەڕەهەندی شەکری کارامێلکراو کە بە گەرمادا تێپەڕیوە و بە شێوەیەکی تر لە لایەکەی تری خۆیەوە دەرچووە. لە شوێنێکی فێنکدا پاشەکەوت بکرێت، چەند هەفتەیەک دەمێنێتەوە. لە دەفرە بچووکەکاندا لەسەر مێزی قاوە دادەنرێت، لە ژێرفنجانەکەی تەنیشت پەرداخێکی چا دادەنرێت، یان کاتێک میوان دەگات لە قاپێکی بچووکدا بە ناو ژوورەکەدا دەگێڕدرێت. شێوازی خواردنی شەکەرکلۆ لەگەڵ چا دیاریکراوە: پارچەیەکی بچووک لە نێوان ددانەکانی پێشەوە دادەنێیت، لەوێ ڕایدەگریت و قومێک چای ڕەشی گەرم و تۆخ دەخۆیتەوە. گەرمای چاکە بە هێواشی شیرینییەکە بە ناو ددانەکاندا دەتوێنێتەوە و شەکر لە دەمدا بە تاڵیی چاکە دەگات، نە لە پەرداخەکەدا. تامەکە چای شیرین نییە. ئەزموونی چا و شیرینییە بە هاوکاتی لە دەمدا بۆ ئەو کەسەی دەیخواتەوە. تامێکی کەسی و تایبەت و خۆییە، کە هەر کوردێک لە ماڵێکی کوردیدا گەورە بووبێت لە بیرەوەریی هەستەکانی وەک یەکەم تامی بەخێرهاتن هەڵیگرتووە.

ڕێزمانی شیرینیی کوردی

ئەم زنجیرەیە وتار بە وتار تەواوی بازنەی شیرینیی کوردیی باس کردووە. ڕەچەڵ، مڕەبا، شیرینیی مێزی نانی بەیانییە کە هەموو بەیانییەک لەگەڵ نان پێشکەش دەکرێت. کڵێچە، بیسکویتی جەژن، شیرینیی ئاهەنگی ئایینییە کە پێشوەختە دروست دەکرێت و دەبەخشرێت. زەردە، پودینگی زەعفەران، شیرینیی مێزی نەورۆزە، زێڕین و بۆنخۆش. هەلاوی، حەلوای ئارد، شیرینیی ماتەمە کە لە خەمدا دروست دەکرێت و لە کۆمەڵگادا دابەش دەکرێت. عاشورە، پودینگەکەی نوح، شیرینیی چل دراوسێیە کە بە زۆری دروست دەکرێت و دەبەخشرێت. دووشاڤ، ڕوبی ترێ، شیرینیی کۆگای پاییزە، دروێنە چڕکراوەکەی ترێ. شەکەرکلۆش ئەو شیرینییەیە کە پێش هەموویان دێت: یەکەم تام، کردنەوەی دەرگا. لە کولتووری کوردیدا پێشوازی لە میوان بە شتێکی شیرین شتێکی الوەکی نییە. دەستەواژەی «دەمەت شیرین بێت»، دوعایەکی کوردی کە لە کاتی بەخشینی شتە شیرینەکان دەگوترێت، ڕاستەوخۆترین دەربڕینی زمانیی بنەمای مێوانپەروەرییە: ئەوەی یەکەم ئەزموونی بەخێرهاتنی کوردی دەبێت شیرینی بێت. نە تێربوون و نە گەرما و نە سەلامەتی، شیرینی. ئاشپەزخانەی کوردی، کە ئەم زنجیرەیە لەو زەیتوونەوە کە شارستانییەتی دەست پێ کرد تا ئەو گەنمەی بۆ زەماوەند تەواوی شەو لێی دەدرێت باسی کردووە، لە کۆتاییدا بەم زمانە یەکەمە دەدوێت: شیرینییە کەهرەباییە بچووکەکەی لە نێوان ددانەکاندا، چای تاریک و گەرم کە دەیتوێنێتەوە، و دەمی میوان کە شیرین کراوە.

پرسیارە باوەکان

شەکەرکلۆ چییە؟

شەکەرکلۆ، کلۆ، شیرینیی شەکری ماڵەوەی کوردییە؛ شەکر کە لەگەڵ ئاو کارامێل دەکرێت، هەندێک جار کونجی یان گوێزی وردکراوی بۆ زیاد دەکرێت، دەڕژێندرێتە سینییەک بۆ ساردبوونەوە و ڕەقبوون، پاشان دەبڕدرێت بۆ پارچەی شەشڕووی بچووک. لەگەڵ چا پێشکەش دەکرێت: شێوازی نەریتیی کوردی دانانی پارچەیەکی شەشڕووی بچووکە لە نێوان ددانەکان و خواردنەوەی چای گەرم بە ناویدا، کە ڕێگا دەدات شەکرەکە بە هێواشی لە دەمدا بتوێتەوە. شیرینیی باوە کە لە سەرەتای سەرداندا پێشکەش بە میوان دەکرێت.

بۆچی شتە شیرینەکان لە مێوانپەروەریی کوردیدا سەرەتا دێن؟

لە کولتووری کوردیدا شیرینی پەیوەندیی بە بەخێرهاتن و دوعا و ئارەزووی باشبوونی ئەزموونی میوانەوە هەیە. دەستەواژەی «دەمەت شیرین بێت» دەربڕینێکی ڕاستەوخۆی زارەکیی ئەمەیە: خانەخوێ شیرینی بۆ میوان دەخوازێت وەک دوعایەک، و پێشکەشکردنی شەکەرکلۆ یان مڕەبا یان چای شیرین بەرجەستەکردنی ئەو ئاواتەیە. شتە شیرینەکان سەرەتا پێشکەش دەکرێن، پێش خواردن و پێش ژەمە سەرەکییەکە، چونکە شیرینیی بەخێرهاتن وەک یەکەم تایبەتمەندیی هەر گەیشتنێکی باش تێدەگەیەنرێت.

تەواوی نەریتی شیرینیی کوردی چییە؟

ئاشپەزخانەی کوردی نەریتێکی دەوڵەمەندی شیرینیی هەیە کە هەموو بۆنەیەک دەگرێتەوە: ڕەچەڵ (مڕەبا) بۆ مێزی بەیانی؛ کڵێچە (بیسکویتی جەژن) بۆ ئاهەنگە ئایینییەکان؛ زەردە (پودینگی زەعفەران) بۆ نەورۆز؛ هەلاوی (حەلوای ئارد) بۆ ماتەم؛ عاشورە (پودینگەکەی نوح) بۆ موحەڕەم؛ دووشاڤ (ڕوبی ترێ) بۆ کۆگای پاییز؛ و شەکەرکلۆ بۆ یەکەم تامی هەر بەخێرهاتنێک. هەر شیرینییەک ساتێکی دیاریکراوی کۆمەڵایەتی و وەرزی داگیر دەکات. پێکەوە زمانێکی شیرینی پێک دەهێنن کە کولتووری کوردی بەهۆیەوە ڕۆژژمێر و بەهاکان و مێوانپەروەریی خۆی دەردەبڕێت.

کۆتایی

شەکەرکلۆ سەد و چل و پێنجەم وتاری زنجیرەکە و بچووکترینیانە. پارچەیەکی شەشڕووی بچووک و کەهرەبایی شەکری کارامێلکراوە، هەندێک جار لەگەڵ کونجی و هەندێک جار لەگەڵ گوێز، کە لە ژێرفنجانێکدا لە تەنیشت پەرداخێکی چا دادەنرێت و پێش ئەوەی هیچ شتێکی تر بگوترێت پێشکەش بە میوان دەکرێت. یەکەم وشەی فەرهەنگی بەخێرهاتنی کوردییە. ئەم زنجیرەیە سەد و چل و پێنج خواردن و نەریتی خواردنی ئاشپەزخانەی کوردیی باس کردووە، لەو زەیتوونەوە کە شارستانییەتی دەست پێ کرد تا ئەو گەنمەی بۆ زەماوەند لێی دەدرێت. هەموویان بە شێوازی جیاواز دەربڕینی هەمان ئەو شتەن کە شەکەرکلۆ بە سادەترین شێوە دەریدەبڕێت: ئەوەی هاتن بۆ مێزێکی کوردی واتە سەرەتا دەمت شیرین بکرێت. خواردن دەتوانێت چاوەڕێ بکات. شیرینی ناتوانێت.