کڵێچە: کولێچەی خورمای کوردیی جەژن

کڵێچە، کە کولێچە یان کیلێچەش دەنووسرێت، کولێچە گەورە جەژنییەکەی چێشتلێنخانەی کوردییە: شیرینییەکی هەویریی نەرم کە کەمێک ورد دەبێتەوە، بۆنخۆش بە هێل، کە لە دەوری خەمێرێکی تۆخی خورما دەنووێنرێتەوە و پێش نانەوە لوول دەکرێت یان مۆری لێ دەدرێت بۆ پاکەتۆچکەی ڕێک. بۆنی جەژنە لە ماڵێکی کوردی. لە ڕۆژەکانی پێش جەژندا، ماڵەکان بە کۆمەڵێکی زۆری دروست دەکەن و هەموو خێزانەکە سینییەکان پڕ دەکەن و فشار بە هەویرەکە دەدەن و پڕی دەکەنەوە و شێوەی پێ دەدەن، تا کاتێک میوانەکان دێن هەمیشە قاپێک کڵێچە هەبێت بۆ دانان لە تەنیشت پەرداخە چاکان و فنجانە قاوەکان. زۆربەی جیهان، ئەگەر هەر ئەم کولێچەیە بناسێت، بە ناوێکی دیکە دەیناسێت: کلیچە، کە بە شێوەیەکی بەربڵاو وەک کولێچەی نەتەوەیی عێراق ڕیکلامی بۆ دەکرێت. ئەوە هەڵە نییە، بەڵام هەموو ڕاستییەکە نییە. کڵێچە لە سەرانسەری کوردستان دروست دەکرێت و خۆش دەویسترێت، ناوە کوردییەکەی کولێچەیە و هەروەک ئەم زنجیرەیە پێشتر تێبینی کردووە، گواستنەوە لە کولێچەی کوردییەوە بۆ «کلیچە»ی نەتەوەیی کارێکی بچووک و ئاشنای تواندنەوەیە: وشەیەکی کوردی و خوویەکی کوردی بە بێدەنگی لە ناسنامەی چێشتلێنانی دەوڵەتێکدا دەنەوێنرێنەوە. کولێچەکە بە ڕاستی هاوبەشە و هەم عەرەب و هەم کورد و خەڵکانی دیکە دەینێنەوە. بەڵام کاتێک داپیرەیەکی کورد بۆ جەژن مۆر لە سینییەکانی کڵێچەکەی دەدات، کولێچەی نەتەوەیی هیچ کەسێک بە خواستن وەرناگرێت. هی خۆی دروست دەکات. ئەمە سەد و پێنجەمین وتاری زنجیرەکەیە. کڵێچە ئەو دەزووانە پێکەوە دەگرێدەدات کە ئەم زنجیرەیە لە سەد وتاردا شوێنیان کەوتووە: بۆنی هێل و گوڵی سووری شیرینییە کوردییەکان، شوێنی ناوەندیی خورما و دۆشاوی خورما و ڕێتمی ساڵنامەی جەژنەکان، کاتێک گەلێک کە هێندە زۆری لەدەست داوە، هێشتا هەر جەژنێک سینی پڕ دەکات و دەینێتەوە.

خاڵە سەرەکییەکان

• کڵێچە (کولێچە) کولێچە جەژنییەکەی کوردە؛ شیرینییەکی هەویریی بۆنخۆش بە هێل کە بە خەمێری خورما پڕ دەکرێتەوە

• پێش جەژن بە کۆمەڵێکی زۆر نان دەکرێت و لەگەڵ چا یان قاوە پێشکەشی میوانەکان دەکرێت

• لە ئاستی نێودەوڵەتیدا وەک «کلیچە»ی عێراقی ناونراوە؛ ناوە کوردییەکەی کولێچە زۆرجار ناهێنرێت

• ناسنامەی هێل و گوڵی سوور و شیرینیی خورمای نەریتە فراوانترەکەی شیرینیی کوردی هەڵدەگرێت

زانیارییە خێراکان

ناوی کوردی: کڵێچە / کولێچە (لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بە کلیچە دەناسرێت)

جۆر: کولێچەی جەژنیی پڕکراوە / شیرینیی هەویری

ناوەوە: زۆربەی جار خەمێری خورما؛ هەروەها گوێز یان نارگیل یان دانەڕەقەکان؛ هەویرەکە بە هێل بۆنخۆش دەکرێت

بۆنە: لە هەموو شتێک زیاتر جەژن؛ بە کۆمەڵێکی زۆر دروست دەکرێت و لەگەڵ چا یان قاوە پێشکەش دەکرێت

ئامادەکردنی نەریتی

هەویرەکە پڕمایەیە؛ ئارد لەگەڵ کەرە یان ڕۆن و کەمێک شیر دەکرێتە هەویر، بە مایە پف پێ دەدرێت یان تەنها دەهێڵدرێت بحەسێتەوە و بە هێلێکی هاڕاوی زۆر بۆنخۆش دەکرێت، هەندێک جار بە چەند دڵۆپێک ئاوی گوڵی سوور یان مەحلەب یان دانەی ڕەشکە. لە کاتی حەسانەوەیدا، ناوەوەکەی ئامادە دەکرێت: خورما لەگەڵ کەرە لێ دەنرێت تا نەرم دەبێت و دەبێتە خەمێرێکی لووس و تۆخ، یان گوێزی هاڕاو و شەکر، یان نارگیلی وردکراوی شیرین. پاشان شێوەدان دێت، کە نیوەی خۆشییەکە و هەموو هونەرەکەیە. پارچەیەک هەویر تەخت دەکرێت و پڕ دەکرێتەوە و دادەخرێت؛ دەلوولێنرێت و وەک دارچەیەکی درێژ لێی دێت و دەبڕدرێت بۆ پارچەی خڕی لوولکراو، یان دەنووێنرێتەوە بۆ نیوەمانگی بچووک، یان فشار پێ دەدرێت لە قاڵبێکی دارین کە کەندەکاری کراوە و نەخشێک لەسەری جێ دەهێڵێت. شێوەدان زۆرجار کارێکی بەکۆمەڵە؛ ژن و منداڵانی ماڵێک بۆ پاشنیوەڕۆیەک کۆ دەبنەوە تا سینی دوای سینی پڕ بکەن و بۆ جەژن ئامادە بن. کولێچەکان نان دەکرێن تا زێڕینی کاڵ دەبن و هێندە دەبەستن کە پێویستە، هەندێک جار هێلکەیان لێ دەدرێت یان کونجی یان ڕەشکەیان بەسەردا دەپرژێنرێت و دەهێڵدرێن سارد ببنەوە و لە قوتوودا هەڵدەگیرێن کە بۆ ڕۆژە درێژەکانی سەردانی دواتر دەمێننەوە. هێل و خورما و کەرە و ئارامگرتن: هیچ شتێکی کڵێچە سەخت نییە، بەڵام هەموو شتێکی دەڵێت ئاهەنگە.

کولێچەکە بە دوو ناوەوە

کڵێچە، وەک زۆرێک لە شتەکانی ئەم زنجیرەیە، خواردنێکە کە کوردایەتییەکەی لەبەر چاو شاردراوەتەوە. وەک شیرینییەک بە تەواوی لە نەریتی بۆنخۆشیدا جێ دەگرێت کە ئەم زنجیرەیە نەخشەی کێشاوە: هەر ئەو هێلەی بۆن دەدات بە چای کوردی و حەلوا، هەر ئەو تامەی ئاوی گوڵی سوور کە لە گولاڤدا هەیە و شیرینیی خورما و دۆشاوی کە زۆر پێش شەکری پاڵاوتە لە چێشتلێنخانەی کوردیدا هەبوو. بەم مانایە، بە بێ گومان بەشێکە لە خێزانی شیرینییە کوردییەکان. بەشە سەرنجڕاکێشەکە ناوەکەیە. وشە کوردییەکە کولێچەیە؛ هەمان کولێچە بە عەرەبی کلیچەیە و هەر ئەو کلیچەیە، «کولێچەی نەتەوەیی عێراق»، کە جیهانە فراوانترەکە فێری بووە. ئەمە نەرمترین جۆری سڕینەوەیە، ئەو جۆرەی ئەم زنجیرەیە لە خواردنەکانی دیکەدا شوێنی کەوتووە کە ناوە کوردییەکانیان گوازراونەتەوە بۆ ناسنامە نەتەوەییەکان: بە وردی دزی نییە، بەڵکو لووسکردنەوەیەکی بێدەنگە کە خواردنێکی هاوبەش ناوی دەوڵەتەکە دەهێڵێتەوە و ناوی بێدەوڵەتەکان لەدەست دەدات. لێرە دادپەروەربوون گرنگە. کڵێچە بە ڕاستی هاوبەشە؛ خێزانە عەرەب و کورد و ئاشوورییەکان هەموویان دەینێنەوە و هیچ گەلێک بە تەنها دایهێنانی نەکردووە. مەبەست بانگەشەی خاوەندارێتی نییە، بەڵکو بە دروستی ناوهێنانە: بڵێیت لە تەنیشت کلیچەی عێراقی کولێچەیەکی کوردیش هەیە، کە هەر جەژنێک لە چێشتلێنخانە کوردییەکاندا، بە کوردی، لەلایەن کوردەوە نان دەکرێت. کولێچەیەک دەکرێت دوو ناوی هەبێت. دەبێت ڕێگەی پێ بدرێت هەردووکیان بهێڵێتەوە.

پرسیارە باوەکان

کڵێچە چییە؟

کڵێچە (کولێچە) کولێچەیەکی جەژنیی کوردییە: شیرینییەکی هەویریی بۆنخۆش بە هێل کە زۆربەی جار بە خەمێری خورما و هەندێک جار بە گوێز یان نارگیل پڕ دەکرێتەوە، پاشان شێوەی پارچەی خڕی لوولکراو یان نیوەمانگ یان بازنەی مۆرلێدراوی پێ دەدرێت و نان دەکرێت. بەتایبەتی بۆ جەژن دروست دەکرێت، بە کۆمەڵێکی زۆر ئامادە دەکرێت و لەگەڵ چا یان قاوە پێشکەشی میوانەکان دەکرێت. لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بە ناوە عەرەبییەکەی، کلیچە، دەناسرێت.

کڵێچە هەمان کلیچەی عێراقییە؟

لە بنەڕەتدا بەڵێ؛ هەمان خێزانی کولێچەیە کە بە کوردی بە کولێچە / کڵێچە و بە عەرەبی بە کلیچە دەناسرێت و لەوێ وەک کولێچەی نەتەوەیی عێراق ڕێزی لێ دەگیرێت. شیرینییەکی بە ڕاستی هاوبەشە کە هەم خێزانە کوردەکان و هەم عەرەب و ئاشووری دەینێنەوە. ئەم زنجیرەیە بانگەشە ناکات کە تەنها هی کوردە؛ تەنها ناوە کوردییەکە لە تەنیشت ناوە عەرەبییە ناسراوترەکە دەگەڕێنێتەوە.

کڵێچە کەی دروست دەکرێت؟

لە هەموو شتێک زیاتر بۆ جەژن. لە ڕۆژەکانی پێش جەژندا، خێزانە کوردەکان کڵێچە بە بڕێکی زۆر دەنێنەوە و زۆرجار وەک خێزانێک پێکەوە شێوە بە کولێچەکان دەدەن، تا زۆر هەبێت بۆ پێشکەشکردن بەو ڕەوتە بەردەوامەی میوانەکان لە کاتی ئاهەنگدا. لە قوتوودا باش دەمێننەوە و لە هەموو ڕۆژەکانی سەردانی دواتردا لەگەڵ چای ڕەش یان قاوە پێشکەش دەکرێن.

کۆتایی

کڵێچە سەد و پێنجەمین وتاری ئەم زنجیرەیە و تامێکی شیرین و گونجاوە بۆ ئەوەی ماوەیەک لەسەری ڕاوەستین. بۆنی سەد وتاری پێشوو، هێل و گوڵی سوور و خورما و کەرە، لە کولێچەیەکی بچووکدا کۆ دەکاتەوە و بە ساڵنامەی جەژنەکانەوە دەیبەستێتەوە، بە بەیانییەکانی جەژن و سینییەکانەوە کە سێ نەوە لەسەر یەک مێز شێوەیان پێ داوە. هەروەها بە سووکی ئەو بۆچوونە بێدەنگە هەڵدەگرێت کە ئەم زنجیرەیە جار دوای جار خستوویەتییە ڕوو: خواردنێک دەکرێت هاوبەش بێت و هێشتا شایستەی ناوە کوردییەکەی بێت. جیهان ڕەنگە پێی بڵێت کولێچەی نەتەوەیی عێراق. لە ماڵێکی کوردیدا کولێچەیە و هەمیشە وا بووە. لە سەد و پێنجەمین وتاردا، کڵێچە نوێنەرایەتیی شیرینیی خوانی جەژنی کوردی دەکات، هەروەها کەرامەتی سادەی ناوهێنانی شتێک بەو ناوەی دروستکەرەکانی بەکاری دەهێنن.