گوڵاو: ئاوی گوڵی شاخە کوردییەکان لە پشتی هەموو شیرینییەکی کوردی

گوڵاو ئاوی گوڵە؛ ئەو شلە بۆنخۆشەی بە تەقطیرکردنی گەڵای گوڵ بەدەست دێت و بۆن بە شیرینی و خواردنەوە و شیرینیی دوای خواردنی کوردی دەبەخشێت. وشەکە لە گوڵ و ئاو پێک هاتووە: ئاوی گوڵ، بە کوردییەکی سادە. لە گوڵەکانی سەرتاسەری شاخەکانی زاگرۆس تەقطیر دەکرێت و دڵۆپ بە دڵۆپ دەخرێتە شەربەت و پودینگ و شیرینییە هەویرییەکانی کۆتایی خواردنێکی کوردی. ئاوی گوڵ لەم بەشەی جیهاندا کۆنە: لووحەکانی نووسینی بزمارەی ئاشووری ستایشی بۆنی گوڵ دەکەن و باس لە کوڵاندنی لەگەڵ ئاو دەکەن بۆ بەدەستهێنانی ئاوی بۆنخۆش، زۆر پێش ئەوەی تەقطیرکردن پێش بخرێت. ئەم تەکنیکە لە ناوچەیەکی زۆر فراواندا هاوبەشە؛ ئەمڕۆ ئێران زۆربەی ئاوی گوڵی جیهان بەرهەم دەهێنێت و گوڵەکانی ئیسپارتای تورکیا بەناوبانگن. بەڵام شاخە کوردییەکان گوڵی خۆیان و ئامرازی تەقطیری خۆیان و وشەی خۆیان بۆ ئەم ئاوی گوڵە هەیە: گوڵاو. گوڵاویش، لەگەڵ هێل، ئەو نیشانە بۆنییە تایبەتەیە کە بە تەواوی نەریتی شیرینیی کوردیدا تێپەڕ دەبێت، ئەو نەریتەی ئەم زنجیرەیە تۆماری کردووە. ئەمە هەشتا و دووەم وتاری زنجیرەکەیە و یەکەمیشە دەربارەی تامبەخشێک، نەک خواردنێک. هۆکاری نووسینی ئەوەیە کە زۆرێک لە شیرینییە تۆمارکراوەکان، موحەلەبی و نانی شەکەری و کولیچە و حەڵوا و زەڵۆبیا و خۆشاو و ئاڤا کشمیش، یەک پێکهاتەیان هاوبەشە کە تامیان دەکاتە کوردی، نەک تامێکی گشتی. ئەو پێکهاتەیە گوڵاوە. بۆ تێگەیشتن لە خوانی شیرینیی کوردی، دەبێت لەو ئاوی گوڵە تێبگەیت کە بۆنی پێ دەبەخشێت.

خاڵە سەرەکییەکان

• گوڵاو ئاوی گوڵی کوردییە، لە گوڵ و ئاو؛ لە گوڵەکانی شاخەکانی زاگرۆس تەقطیر دەکرێت

• لەگەڵ هێل، نیشانەی بۆنی تایبەتی نەریتی شیرینیی کوردییە

• تام بە موحەلەبی و نانی شەکەری و کولیچە و حەڵوا و زەڵۆبیا و خۆشاو و ئاڤا کشمیش دەبەخشێت

• ئاوی گوڵ لە لووحەکانی نووسینی بزمارەی ئاشووریدا باس کراوە؛ لە جیهانی میزۆپۆتامیادا کۆنە، ئەو جیهانەی شاخە کوردییەکان بەسەریدا دەڕوانن

زانیارییە خێراکان

ناوی کوردی: گوڵاو (گوڵاؤ5)؛ لە گوڵ + ئاو پێک هاتووە

جۆر: شلەی بۆنخۆشی تەقطیرکراو؛ تامبەخشێکە، نەک خواردنێک

سەرچاوە: گەڵای گوڵە بۆنخۆشەکان کە لە سەرتاسەری شاخەکانی زاگرۆس دەڕوێن

ڕۆڵ: لەگەڵ هێل، نیشانەی بۆنی تایبەتی شیرینی و خواردنەوە کوردییەکانە

ئامادەکردنی نەریتی

گوڵاو لە کۆتایی بەهار دروست دەکرێت، کاتێک گوڵەکان دەگەشێنەوە. گەڵای گوڵە بۆنخۆشەکان بەیانی زوو کۆ دەکرێتەوە، کاتێک بۆنەکە لە بەهێزترین ئاستدایە و پێش ئەوەی خۆر ڕۆنە هەڵمبووەکان بڕەوێنێتەوە. گەڵاکان لەگەڵ ئاو دەخرێنە ئامرازی تەقطیر، کە بە نەریتی مەنجەڵێکی مسینە، و بە هێواشی گەرم دەکرێن. هەڵمەکە پێکهاتە بۆنخۆشەکانی گوڵ بەرەو سەرەوە دەبات؛ دەگیرێت، سارد دەکرێتەوە و دووبارە چڕ دەبێتەوە بۆ شلەیەکی بۆنخۆش. ئەو شلەیە گوڵاوە. تەقطیرکەران دەڵێن باشترین ئاوی گوڵ هەمان بۆنی ئەو گوڵەی هەیە کە تازە چنراوە و ئەو بۆنە دەگوازێتەوە بۆ هەر شتێک کە پێی بگات. لە چێشتخانەی کوردیدا بە پێوانە بەکار دەهێنرێت: کەوچکێک لە شەربەتی شەکردا تێک دەدرێت، کەمێک بەسەر پودینگی شیرەوە دەڕژێندرێت، یان چەند دڵۆپێک دەخرێتە پەرداخێکی شەربەت. کەمێکی کاری زۆر دەکات؛ زۆربوونی شیرینییەکە دەکاتە ساپۆن‌تام، بۆیە پێوانەکردنی کارێکی لێهاتووییە. هەمان گەڵاکان شەکراوی دەکرێن یان لەگەڵ شەکر دەکوڵێندرێن و دەبنە مربای گەڵای گوڵ و شەربەتی گوڵ؛ بەڵام ئەو گوڵاوە ڕوونە تەقطیرکراوەیە کە کارە بێدەنگ و بنەڕەتییەکەی بۆنبەخشین بە شیرینییەکان دەکات.

نیشانەی بۆنی تایبەتی شیرینییە کوردییەکان

هەر نەریتێکی چێشتلێنان لە شیرینییەکانی خۆیدا پەنجەمۆرێکی تامی هەیە. شیرینییە یۆنانییەکان پشت بە مەستەکی دەبەستن؛ لوبنانییەکان بە ئاوی گوڵی پرتەقاڵ و فەڕەنسییەکان بە ڤانیلا. نیشانەی کوردی گوڵاو و هێلن پێکەوە؛ گوڵ و بەهاراتی گەرم. ئەم زنجیرەیە شیرینی بە دوای شیرینی تۆمار کردووە کە لەسەر ئەم هاوجووتە بنیات نراون: موحەلەبی، پودینگی شیری گوڵ و هێل؛ نانی شەکەری، نانە شیرینەکەی زەعفەران و گوڵی کرماشان؛ کولیچە، شیرینییە هەویرییەکەی جەژن بە بۆنی هێل؛ حەڵوا؛ زەڵۆبیا، شیرینییە سوورکراوەکە کە لە شەربەتی گوڵدا تەڕ کراوە؛ خۆشاو، کۆمپۆتی میوەی وشک؛ و ئاڤا کشمیش، خواردنەوەی مێوژ. گوڵاو لەمانە لاببە و دەبنە شیرینیی گشتیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. بیگەڕێنەوە و تامی کوردییان دەبێت. بۆیە پێکهاتەیەک شایەنی وتاری خۆیەتی: گوڵاو یەک خواردن نییە، بەڵکو ئەو تاڵەیە کە دوازدە خواردن پێکەوە دەبەستێتەوە. بۆنی ئاهەنگێکی کوردییە؛ ئەو بۆنەیە کە لە سینییەکەوە هەڵدەستێت کاتێک دوای خواردن شیرینییەکان دەهێنرێن: گوڵ و هێل، تەقطیرکراو لە شاخەکانەوە و گوازراوە بۆ هەر پەرداخ و کاسەیەک.

پرسیارە باوەکان

گوڵاو چییە؟

گوڵاو وشەی کوردییە بۆ ئاوی گوڵ؛ شلەیەکی بۆنخۆش کە لە گەڵای گوڵ تەقطیر دەکرێت. ناوەکە گوڵ و ئاو پێکەوە کۆ دەکاتەوە. بە هەڵمکردنی گوڵە بۆنخۆشەکان، زۆرجار لە ئامرازێکی مسینی تەقطیردا، و گرتنی ئەو شلە بۆنخۆشە دروست دەکرێت کە لە چڕبوونەوەی هەڵمەکە بەدەست دێت. لە چێشتلێنانی کوردیدا بۆ بۆنبەخشین بە شیرینی و شەربەت و پودینگ و خواردنەوە بەکار دەهێنرێت. لە گوڵەکانی سەرتاسەری شاخەکانی زاگرۆس تەقطیر دەکرێت.

کام خواردنە کوردییەکان گوڵاو بەکار دەهێنن؟

گوڵاو تام بە کۆمەڵێکی فراوانی شیرینی و خواردنەوەی کوردی دەبەخشێت: موحەلەبی (پودینگی شیری گوڵ و هێل)، نانی شەکەری (نانی شیرینی زەعفەران و گوڵ)، کولیچە (شیرینیی هەویریی جەژن)، حەڵوا، زەڵۆبیا (شیرینیی سوورکراوی شەربەتی گوڵ)، خۆشاو (کۆمپۆتی میوەی وشک) و ئاڤا کشمیش (خواردنەوەی مێوژ). لەگەڵ هێل، ئەو نیشانە بۆنییە تایبەتە پێک دەهێنێت کە شیرینییە کوردییەکان لە شیرینییەکانی چێشتلێنانی دراوسێ جیا دەکاتەوە.

ئاوی گوڵ لەم ناوچەیەدا چەندە کۆنە؟

زۆر کۆنە. لووحەکانی نووسینی بزمارەی ئاشووری ستایشی بۆنی گوڵ دەکەن و باس لە کوڵاندنی لەگەڵ ئاو دەکەن بۆ دروستکردنی ئاوی بۆنخۆش، زۆر پێش ئەوەی تەقطیر بە هەڵم بگاتە ئاستی تەواوی. ئاوی گوڵ بۆ هەزاران ساڵ بەشێک بووە لە جیهانی میزۆپۆتامیا و شاخەکان؛ ئەو جیهانەی نیشتمانی کوردان لە ناوەندیدا هەڵکەوتووە. تەکنیکی تەقطیر بە هەڵم دواتر لە سەرتاسەری جیهانی فراوانتری ئیسلامیدا پێش خرا، بەڵام بەکارهێنانی ئاوی گوڵی بۆنخۆش لەم ناوچەیەدا کۆنە.

کۆتایی

گوڵاو هەشتا و دووەم وتاری ئەم زنجیرەیەیە و یەکەمیشە کە بۆنێک تۆمار دەکات، نەک خواردنێک. ئاوی گوڵ لە ناوچەیەکی زۆر گەورەدا هاوبەشە و ئەم زنجیرەیە بانگەشەی ئەوە ناکات کە کوردان دایهێناوە؛ تەنها دەڵێت گوڵاو، کە لە گوڵەکانی زاگرۆس تەقطیر دەکرێت و دەستی کوردی پێوانەی دەکات، نیشانەی بۆنی تایبەتی خوانی شیرینیی کوردییە. تاڵە هاوبەشەکەی پشتی موحەلەبی و کولیچە و زەڵۆبیا و ئەوانی دیکەیە؛ هۆکاری ئەوەیە کە شیرینییەکی کوردی ئەو بۆنەی هەیە. هێل گەرمی دەبەخشێت و گوڵاو گوڵەکە دەبەخشێت. پێکەوە بۆنی ئاهەنگێکی کوردین. دوای هەشتا و دوو وتار، گوڵاو شتێک ڕوون دەکاتەوە کە وتارە تاکەکانی شیرینی تەنها دەیانتوانی ئاماژەی پێ بکەن: لە بن جۆراوجۆریی شیرینییە کوردییەکاندا یەک نیشانەی ناسراو هەیە، کە هەر بەهارێک لە گوڵەکانی شاخەکان تەقطیر دەکرێت و چەند دڵۆپێک چەند دڵۆپێک دەگوازرێتەوە بۆ هەر شتێکی شیرین.