سەلاحەدین دەمیرتاش کێیە؟
سەلاحەدین دەمیرتاش سیاسەتمەدار، پارێزەر و نووسەرێکی کوردی زازایە کە لە 10ی نیسانی 1973 لە پالوو، ئەلازیغی تورکیا لەدایک بووە. لە 2014 تا 2018 هاوسەرۆکی حیزبی دێموکراتی گەلان (HDP) بوو — حیزبە کورددۆستە سەرەکییەکەی تورکیا. لە 4ی تشرینی دووەمی 2016ەوە بە تۆمەتگەلێکی سیاسیی جێی مشتومڕ زیندانییە. سەرەڕای ڕاگیرانی لە زیندانێکی زۆر توندپارێزراو، لە 2018 وەک کاندیدی سەرۆکایەتی بەشداریی کرد و لە ژوورەکەیەوە بەردەوام بووە لە نووسین و بڵاوکردنەوەی کتێب. بە شێوەیەکی فراوان وەک یەکێک لە گرنگترین کەسایەتییە سیاسییە کوردییەکانی سەدەی 21 و هێمایەکی بەرگری لە بەرامبەر سەرکوتکردنی مافە سیاسییەکانی کورد لە تورکیا سەیر دەکرێت.
خاڵە سەرەکییەکان
سەلاحەدین دەمیرتاش لە 10ی نیسانی 1973 لە پالوو، ئەلازیغ، لە خێزانێکی کوردی زازا لەدایک بوو.
پارێزەرێکی بڕوانامەدارە کە پێش چوونە ناو سیاسەت وەک داکۆکیکاری مافی مرۆڤ لە دیاربەکر کاری کرد.
هاوسەرۆکی HDP بوو و گۆڕیی بە حیزبێکی فراوانی چەپ کە داکۆکی لە مافەکانی کورد، فێمینیزم، مافەکانی LGBTQ+ و پاراستنی کەمینەکان دەکات.
لە تشرینی دووەمی 2016ەوە بە تۆمەتی پەیوەندیدار بە تیرۆریزم زیندانییە، تۆمەتگەلێک کە ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ و دادگای ئەورووپیی مافەکانی مرۆڤ بە شێوەیەکی فراوان سەرکۆنەیان کردووە.
لە 2018 لە زیندانەوە وەک کاندیدی HDP بۆ سەرۆکایەتی بەشداریی کرد و 8.4%ی دەنگەکانی بەدەستهێنا.
لە ماوەی زیندانیدا شەش کتێبی نووسیوە و بووەتە یەکێک لە دیارترین دەنگەکانی ئەدەبی ئۆپۆزسیۆن لە تورکیا.
زانیارییە خێراکان
ناوی تەواو: سەلاحەدین دەمیرتاش هەروەها بەمانە ناسراوە: Selahedîn Demirtaş (نووسینی کوردی)؛ لەلایەن خێزانەکەیەوە بە «ئەسەر» ناوزەد دەکرێت لەدایکبوون: 10ی نیسانی 1973 شوێنی لەدایکبوون: پالوو، ئەلازیغ، تورکیا ڕەچەڵەک: کوردی زازا پیشە: سیاسەتمەدار، پارێزەر، نووسەر سەردەم: دەیەی 2000–ئێستا بە چی ناسراوە: هاوسەرۆکی HDP؛ کاندیدی سەرۆکایەتی لە زیندانەوە؛ پارێزەری مافی مرۆڤ؛ نووسەری شەش ڕۆمان بەرهەمە سەرەکییەکان: Seher / Dawn (2017)، Devran (2019)، Leylan (2020)، Efsun (2021)، DAD (2023)، Jamal (2025) پەیوەندیدار بە: HDP، BDP، DTP؛ بزووتنەوەی سیاسیی کورد لە تورکیا گرنگیی مێژوویی: ناسراوترین کەسایەتیی سیاسیی کورد لە تورکیا لە ئاستی نێودەوڵەتی؛ هێمای بەرگریی دێموکراتی و مافەکانی کورد
پێڕستی ناوەڕۆک
دەستکەوتە گەورەکان، بیرۆکەکان و بەشدارییەکان
ڕیزبەندیی کاتی و ڕووداوە سەرەکییەکان
مشتومڕەکان، ناکۆکییەکان و تێگەیشتنە هەڵەکان
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
سەرەتای ژیان و بنەچە
سەلاحەدین دەمیرتاش لە 10ی نیسانی 1973 لە شارۆچکەی پالووی پارێزگای ئەلازیغ، لە ناوەندی ناوچە کوردییەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا لەدایک بوو. خێزانەکەی بنەچەی زازایە — زازا گرووپێکی نەتەوەیی و زمانیی جیاوازن لە چوارچێوەی ناسنامەی فراوانتری کورددا و بە زمانی زازاکی قسە دەکەن. دەمیرتاش خۆی بە «کوردی زازا» وەسف کردووە و هەردوو ناسنامەکەی لەباوەش گرتووە.
خوێندنی سەرەتایی و ناوەندیی لە پالوو تەواو کرد، پێش ئەوەی لە 1991 هەوڵی خوێندنی باڵای لە بازرگانیی دەریایی و بەڕێوەبردندا لە زانکۆی دۆکوز ئەیلوول بدات. کێشە سیاسییەکان لە زانکۆ وایان لێکرد بەبێ تەواوکردنی بڕوانامەکەی بەجێی بهێڵێت. گەڕایەوە دیاربەکر و لە 1993 دووبارە تاقیکردنەوەی وەرگرتنی زانکۆی ئەنجام دا و خۆی لە کۆلێژی یاسای زانکۆی ئەنقەرە تۆمار کرد. دوای دەرچوون لە سەرەتادا وەک پارێزەرێکی ئازاد کاری کرد.
لە 2000، دەمیرتاش پەیوەست بوو بە لیژنەی جێبەجێکاری لقی دیاربەکری کۆمەڵەی مافی مرۆڤ (IHD). کاتێک سەرۆکی IHD، عوسمان بایدەمیر، بووە سەرۆکی شارەوانیی دیاربەکر، دەمیرتاش لە 2004 وەک سەرۆک جێگەی گرتەوە. سەرنجی خستە سەر لێکۆڵینەوە لە کوشتنە سیاسییە چارەسەرنەکراوەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا — یەکێک لە مەترسیدارترین بوارەکانی داکۆکیکردن لە مافی مرۆڤ لە ناوچەکە. هەروەها هاودامەزرێنەری لقی دیاربەکری لێبوردنی نێودەوڵەتی بوو و بەشداریی لە دامەزراندنی دامەزراوەی مافەکانی مرۆڤی تورکیا کرد.
هاوسەری باشاک دەمیرتاشە و دوو کچیان هەیە، دەلال (لەدایکبووی 2004) و دڵدا (لەدایکبووی 2007). نازناوی لە خێزانەکەیدا «ئەسەر»ە. باوکی تاهیر دەمیرتاش لە 31ی کانوونی یەکەمی 2023 لە تەمەنی 78 ساڵیدا کۆچی دوایی کرد؛ دەمیرتاش تەنیا بۆ ماوەیەکی کورت لە تشرینی دووەمی 2022 ڕێگەی پێدرا لەژێر پاسەوانیدا لە نەخۆشخانە سەردانی بکات، پێش ئەوەی بۆ زیندانی ئەدیرنە بگەڕێندرێتەوە.
چوارچێوەی مێژوویی
دەمیرتاش لە یەکێک لە پڕئاژاوەترین قۆناغەکانی مێژووی نوێی کورددا پێگەیشت. لە ماوەی دەیەکانی 1980 و 1990، PKK و دەوڵەتی تورکیا لە ململانێیەکی چەکداریی دڕندانەدا بوون کە دەیان هەزار کەسی کوشت و ملیۆنان کوردی لە باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا ئاوارە کرد. گوندەکان دەسووتێنران، ونکردنی زۆرەملێ باو بوو، و چالاکوانە سیاسییەکان ڕووبەڕووی مەترسیی گەورە بوون. لەم ژینگەیەدا دەمیرتاش بووە پارێزەری مافی مرۆڤ.
تا دەیەی 2000، ململانێکە تا ڕادەیەک هێور بووبووەوە و حیزبە سیاسییە کوردییەکان دەستیان بە کارکردن لەناو پێکهاتە دێموکراتییە فەرمییەکانی تورکیا کرد. زنجیرەیەک حیزبی کورددۆست — HADEP، DEHAP، DTP، BDP — بە بڕیاری دادگا داخراون و بە ناوی نوێوە دووبارە پێکهێنراونەتەوە. ئەم بازنەی سەرکوت و نوێبوونەوەیە هەموو ئەو ژینگەیەی شێوە دا کە دەمیرتاش تێیدا ڕێڕەوی پیشەیی خۆی بنیاد نا.
HDP، کە لە 2012 دامەزرا، هەوڵێکی بەئەنقەست بوو بۆ شکاندنی ئەم بازنەیە. لەبری ئەوەی خۆی تەنیا وەک حیزبێکی نەتەوەپەروەری کورد پێشکەش بکات، هەوڵی هاوپەیمانییەکی فراوانی چەپی دەدا کە جگە لە کورد، تورکەکان، ئەرمەنییەکان، عەلەوییەکان، ژنان، دەنگدەرانی LGBTQ+ و سیکۆلارەکان بۆ خۆی ڕابکێشێت. لە ژێر سەرکردایەتیی دەمیرتاشدا، HDP سنوورە گرنگە هەڵبژاردنییەکەی 10%ی تورکیای لە حوزەیرانی 2015 بە 13.1%ی دەنگەکان تێپەڕاند — ئەنجامێکی مێژوویی کە زۆرینەی پەرلەمانیی لە حیزبی AKPی سەرۆک ئەردۆغان سەندەوە.
دوای هەوڵی کودەتای 2016 دژ بە ئەردۆغان سەرکوتێکی بەرفراوانی ئۆپۆزسیۆنی سیاسی هات. پارێزبەندیی پەرلەمانی لادرا، و لە 4ی تشرینی دووەمی 2016، دەمیرتاش و نۆ ئەندامی دیکەی پەرلەمان لە HDP دەستبەسەر کران. ژینگەی سیاسی بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕا: ئەو کە سەرکردەیەکی ئۆپۆزسیۆن بوو و لە ئاستی وڵاتدا مشتومڕی لەبارەوە دەکرا، بووە زیندانییەک کە دۆسییەکەی پەرەی سەند و بووە پرسێکی نێودەوڵەتی.
دەستکەوتە گەورەکان، بیرۆکەکان و بەشدارییەکان
سەرکردایەتیی سیاسی و کاریگەریی هەڵبژاردنی
دەمیرتاش لە 2007 وەک ئەندامی حیزبی کۆمەڵگەی دێموکراتی (DTP) چووە پەرلەمان. دوای داخستنی حیزبەکە لە 2009، چووە حیزبی ئاشتی و دێموکراسی (BDP) و لە 2010 بووە هاوسەرۆکی. گرنگترین بەشدارییەکەی گۆڕینی HDP لە نێوان 2014 و 2018دا بە حیزبێکی ئۆپۆزسیۆنی بەڕاستی سەرتاسەری بوو. داکۆکیی لە بەشداریی ژنان لە سەرکردایەتی، مافەکانی LGBTQ+ و نوێنەرایەتیی کەمینە نەتەوەیی و ئایینییەکانی تورکیا کرد. مۆدێلی هاوسەرۆکایەتیی حیزبەکە — کە پێویستی بە هاوسەرۆکێکی پیاو و هاوسەرۆکێکی ژن هەبوو — خۆی دەرچوونێک بوو لە نەریتە سیاسییەکانی تورکیا.
لە هەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی 2014، ئەو 9.77%ی دەنگەکانی بەدەستهێنا و پیشانی دا کە کاندیدێکی کورد دەتوانێت زۆر لە دەرەوەی دەنگدەرانی کوردیش پشتگیری بۆ خۆی ڕابکێشێت. ئەنجامی هەڵبژاردنەکەی لە 2015، کە ڕێگری لە بەدەستهێنانی زۆرینەی پەرلەمانی بۆ AKP کرد، لووتکەی ئاواتە دێموکراتییەکانی HDP لە ژێر سەرکردایەتیی ئەودا بوو. تەنانەت لە زیندانەوە لە 2018، لە پێشبڕکێی سەرۆکایەتیدا 8.4%ی بەدەستهێنا — ئەنجامێکی سەرنجڕاکێش بۆ کەسێک کە نەیدەتوانی بە هیچ شێوەیەکی ئاسایی هەڵمەتی هەڵبژاردن ئەنجام بدات.
بەرهەمە ئەدەبییەکان و نووسین لە زیندان
یەکێک لە چاوەڕواننەکراوترین ڕەهەندەکانی ژیانی گشتیی دەمیرتاش، سەرهەڵدانی وەک نووسەرێکی جدی لە ناو زیندانەوەیە. یەکەم بەرهەمی، Seher (لە تورکیا لە 2017 بڵاو کرایەوە، بە ئینگلیزی بە ناوی Dawn لە 2018)، کۆمەڵە چیرۆکێکی کورتە سەبارەت بە تورک و کوردە ئاساییەکان کە لە بارودۆخی نائاساییدا گیر دەخۆن — کرێکارانی کارگە، ژنانی پاککەرەوە، پەنابەرانی سووریا، قوربانیانی بۆمب. تەنیا لە تورکیا زیاتر لە 200,000 دانەی کتێبەکە فرۆشرا و لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ستایش کرا.
بەرهەمەکانی دواتری — Devran (2019)، Leylan (2020)، Efsun (2021)، DAD (2023) و Jamal (2025) — بەردەوامن لە لێکۆڵینەوە لە دەنگە پەراوێزخراوەکان و بابەتەکانی دادپەروەری. DAD بە زمانی کوردی واتای «دادپەروەری»یە. کاتێک تۆڕێکی تەلەڤزیۆنیی تورکی پارچەیەکی ناساندنی بۆ DAD پەخش کرد، دەزگاکانی چاودێریی میدیا پەخشکەرەکەیان بە سزای دارایی سزا دا بەو پاساوەی «ستایشی تیرۆریستێکی کردووە» — بڕیارێک کە دواتر لە دادگا تانەی لێدرا.
داکۆکیکردن لە مافی مرۆڤ
پێش چوونە ناو سیاسەت، دەمیرتاش چەندین ساڵی بە کارکردن وەک پارێزەری مافی مرۆڤ بەسەر برد و کوشتنی دەرەوەی ڕێوشوێنی دادوەری، ونکردنی زۆرەملێ و توندوتیژیی سیاسیی لە باشووری ڕۆژهەڵاتی تورکیا بە بەڵگە تۆمار کرد. کارەکەی لە IHDی دیاربەکر بناغەیەکی لە یاسای مافی مرۆڤ پێبەخشی کە هەم شێوازی سیاسی و هەم پێگەی نێودەوڵەتیی شێوە دا. وەک ئەندامی پەرلەمان، بە بەردەوامی کەناڵە یاسایی و دامەزراوەییەکانی بەکارهێنا بۆ بەرەنگاربوونەوەی پێشێلکارییەکانی دەوڵەت و پاڵنان بۆ مافەکانی زمانی کوردی لە پەروەردە و یەکسانیی دەستووری.
ڕیزبەندیی کاتی و ڕووداوە سەرەکییەکان
1973 — لە 10ی نیسان لە پالوو، ئەلازیغی تورکیا لەدایک بوو. 1993 — خۆی لە کۆلێژی یاسای زانکۆی ئەنقەرە تۆمار کرد. 2000 — پەیوەست بوو بە لقی دیاربەکری کۆمەڵەی مافی مرۆڤ (IHD). 2004 — بووە سەرۆکی IHDی دیاربەکر. 2007 — یەکەم جار وەک ئەندامی DTP بۆ پەرلەمانی تورکیا هەڵبژێردرا. 2009 — DTP بە بڕیاری دادگا داخرا؛ چووە BDP. 2010 — لە پاڵ گوڵتان کێشاناک بە هاوسەرۆکی BDP هەڵبژێردرا. 2012 — HDP دامەزرا؛ دەمیرتاش دەبێتە هاوسەرۆک. 2014 — بۆ سەرۆکایەتی کاندید بوو؛ 9.77%ی دەنگەکانی بەدەستهێنا. حوزەیرانی 2015 — HDP لە هەڵبژاردنی پەرلەماندا 13.1%ی بەدەستهێنا؛ AKP زۆرینەکەی لەدەستدا. تشرینی دووەمی 2015 — هەڵبژاردنی پێشوەختە؛ HDP، 10.7%ی بەدەستهێنا. 4ی تشرینی دووەمی 2016 — لەگەڵ نۆ ئەندامی دیکەی پەرلەمان لە HDP دەستبەسەر کرا؛ لە زیندانی ئەدیرنەی جۆری F زیندانی کرا. 2017 — یەکەم کتێب، Seher (Dawn)، لە زیندانەوە بڵاو کرایەوە. 2018 — لە زیندانەوە بۆ سەرۆکایەتی کاندید بوو؛ 8.4%ی بەدەستهێنا. دادگای ئەورووپیی مافەکانی مرۆڤ (ECHR) بڕیاری ئازادکردنی دا؛ تورکیا ڕەتی کردەوە. 2019 — لە سوید خەڵاتی هاوپەیمانیی پێشکەوتنخواز (خەڵاتی ئازایەتی)ی وەرگرت. 2020 — ژووری گەورەی ECHR دووبارە تورکیای سەرکۆنە کرد و داوای ئازادکردنی ئەوی کرد. 2021 — بە 3.5 ساڵ زیندان بۆ سووکایەتیکردن بە سەرۆک حوکم درا. خەڵاتی ڤایماری مافەکانی مرۆڤی لە ئەڵمانیا وەرگرت. 2023 — کۆی سزای زیندانەکەی گەیشتە 42 ساڵ. کشانەوەی لە سیاسەتی چالاک ڕاگەیاند. 31ی کانوونی یەکەمی 2023 — باوکی تاهیر دەمیرتاش لە تەمەنی 78 ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. 2025 — ڕاپۆرتەکانی گفتوگۆ لە تورکیا سەبارەت بە ئەگەری ئازادکردنی ئەو. شەشەم کتێب، Jamal، ڕاگەیەندرا.
مشتومڕەکان، ناکۆکییەکان و تێگەیشتنە هەڵەکان
تۆمەتەکانی تیرۆریزم
حکومەتی تورکیا دەمیرتاشی بە تاوانی پەیوەندیدار بە تیرۆریزم تۆمەتبار کرد — بە دیاریکراوی بەوەی بە پشتگیری لە خۆپیشاندانە پەیوەندیدارەکان بە ململانێی PKK لەگەڵ داعش لە کۆبانی، و بە وتارەکانی لە پشتگیریی دانوستانی ئاشتی، پرۆپاگەندەی بۆ ڕێکخراوێکی تیرۆریستی کردووە. تۆمەتەکان زیاتر لە 100 لێکۆڵینەوەی جیاواز دەگرنەوە و بوونە هۆی کۆی سزایەکی 42 ساڵ زیندان.
بۆچوونی یاساییی نێودەوڵەتی تێڕوانینێکی زۆر جیاوازی هەبووە. ECHR لە 2018 و دووبارە لە 2020 بڕیاری دا کە بەردەوامبوونی دەستبەسەرکردنەکەی هۆکاری سیاسیی هەبووە و بە دیاریکراوی کاتەکەی دیاری کراوە بۆ دوورخستنەوەی لە سیاسەت لە ماوەی ڕیفراندۆمێکی دەستووری و هەڵبژاردنی سەرۆکایەتیدا. تورکیا جێبەجێکردنی هەردوو بڕیارەکەی ڕەت کردەوە. زۆربەی حکومەتە ڕۆژئاواییەکان و ڕێکخراوە سەرەکییەکانی مافی مرۆڤ ئەو بە زیندانیی سیاسی دەزانن.
پەیوەندیی HDP و PKK
حکومەتی تورکیا بە بەردەوامی HDPی وەک بەرەیەکی مەدەنی بۆ PKK پێشکەش کرد. دەمیرتاش و پشتگیرانی HDP پێچەوانەکەیان دەگوت: کە حیزبەکە دامەزراوەیەکی سەربەخۆی دێموکراتی بوو و دان بە واقیعی سیاسیی PKKدا دەنا لە کاتێکدا ڕێڕەوی پەرلەمانیی خۆی دەگرتەبەر. دەمیرتاش بە بەردەوامی ئەندامێتیی ڕاستەوخۆی PKKی ڕەت کردەوە و بە ئاشکرا لە گفتوگۆکانی ئاشتیی دەستپێکراو لەلایەن AKP لە 2013 بەشداریی کرد. چاودێرە سەربەخۆکان بە گشتی ئەو وێناکردنە بە تیرۆریزم بە زێدەڕۆییەک دەزانن کە بۆ پاساودانی سەرکوتی سیاسی داڕێژراوە، هەرچەندە سروشتی وردی پەیوەندییەکانی HDP و PKK هێشتا بابەتی مشتومڕە.
ناسنامەی زازا و ناسنامەی کورد
دەمیرتاش بنەچەی کوردی زازایە، کە لەو گرووپە کوردییانەی جیا دەکاتەوە کە بە کرمانجی یان سۆرانی قسە دەکەن. ئەوەی زازا بەشێکن لە گەلی کورد یان نەتەوەیەکی جیاوازن، مشتومڕێکی بەردەوامە. دەمیرتاش خۆی بە «کوردی زازا» وەسف کردووە و ناسنامە سیاسییەکەی هەمیشە لەناو بزووتنەوەی سیاسیی کورددا بووە. ڕەچەڵەکەکەی فرەچەشنیی ناسنامەی کورد لە تورکیا ڕەنگ دەداتەوە، کە تێیدا چەندین کۆمەڵگەی زمانی هاوپشتیی سیاسییان هەیە بەبێ ئەوەی لە ڕووی نەتەوەییەوە یەکسان بن.
میرات و کاریگەریی کولتووری
سەلاحەدین دەمیرتاش پێگەیەکی تایبەتی لە مێژووی سیاسیی کورددا هەیە. نە فەرماندەیەکی سەربازییە و نە کەسایەتییەکی شۆڕشگێڕی نەریتی. گرنگییەکەی لە هەوڵیدایە بۆ هێنانی داواکارییە سیاسییەکانی کورد بۆ ناو ڕەوتی سەرەکیی دێموکراتیی تورکیا — بۆ بەدواداچوونی مافەکانی کورد لە ڕێگەی پەرلەمان، یاسای دەستووری و هاوپەیمانییە هەڵبژاردنییەکانەوە کە زۆر لە دەنگدەرانی کورد تێپەڕیان دەکرد.
زیندانیکردنی لە 2016ەوە گۆڕیی بە هێمایەکی نێودەوڵەتی. لە 2019 خەڵاتی هاوپەیمانیی پێشکەوتنخوازی لە سوید و لە 2021 خەڵاتی ڤایماری مافەکانی مرۆڤی لە ئەڵمانیا وەرگرت، کە هەردووکیان داکۆکیکردنی لە بەها دێموکراتییەکان لە ژێر چەوساندنەوەدا ناسییەوە. میدیای ڕۆژئاوا بەراوردی کرد لەگەڵ ئەو کەسایەتییانەی لە زیندانەوە بەردەوام بوون لە سەرکردایەتیی بزووتنەوە سیاسییەکان.
بەرهەمهێنانی ئەدەبیی لە زیندانەوە کاریگەرییەکی لە دەرەوەی سیاسەت پێدەدات. لە نەریتی ئەو نووسەرانەدا دەنووسێت کە لە بارودۆخی زیندانیدا ئەدەبی جدییان بەرهەم هێناوە، و کتێبەکانی دەگەنە ئەو خوێنەرانەی هەرگیز بەدوای هەواڵە سیاسییە کوردییەکاندا ناچن. ئەو کتێبانە ئامادەبوونی ئەو بۆ ئەو بوارە کولتوورییانە فراوان دەکەن کە ڕۆڵە سیاسییەکەی بە تەنیا نەیدەتوانی پێیان بگات.
تا 2025، گفتوگۆ سەبارەت بە ئەگەری چارەسەرێکی سیاسی لە تورکیا کە دەکرێت ئازادکردنی ئەویش بگرێتەوە، بەردەوامە. چ ئازاد بکرێت چ نا، دۆسییەکەی بە شێوەیەکی هەمیشەیی مشتومڕی نێودەوڵەتیی سەبارەت بە مافە سیاسییەکانی کورد و ئازادییە دێموکراتییەکان لە تورکیا شێوە داوە.
کەسایەتی، شوێن و بابەتە پەیوەندیدارەکان
HDP (حیزبی دێموکراتی گەلان)
PKK (حیزبی کرێکارانی کوردستان)
عەبدوڵڵا ئۆجەلان
فیگەن یوکسەکداغ — هاوسەرۆکی HDP لە پاڵ دەمیرتاش
دیاربەکر (ئامەد) — پایتەختی کولتووری و سیاسیی کوردی تورکیا
حیزبە سیاسییە کوردییەکان لە تورکیا: DTP، BDP، HDP، حیزبی DEM
دادگای ئەورووپیی مافەکانی مرۆڤ — دۆسییەکانی دەمیرتاش دژ بە تورکیا
لەیلا گووەن — سیاسەتمەداری کورد و ئەنجامدەری مانگرتن لە خواردن
مافەکانی کورد لە تورکیا — مێژوو و چوارچێوەی سیاسی
پرسیارە باوەکان
سەلاحەدین دەمیرتاش کێیە؟
سەلاحەدین دەمیرتاش سیاسەتمەدار، پارێزەر و نووسەرێکی کوردی زازایە لە تورکیا. لە 2014 تا 2018 هاوسەرۆکی حیزبە کورددۆستەکەی HDP بوو، دوو جار بۆ سەرۆکایەتی کاندید بوو، و لە تشرینی دووەمی 2016ەوە بە تۆمەتگەلێکی پەیوەندیدار بە تیرۆریزم زیندانییە کە بە شێوەیەکی فراوان بە هۆکاری سیاسی دادەنرێن.
سەلاحەدین دەمیرتاش زیاتر بە چی ناسراوە؟
زیاتر بەوە ناسراوە کە لە 2015، HDPی بەرەو سەرکەوتنێکی مێژوویی لە هەڵبژاردندا برد، لە 2018 لە ژوورێکی زیندانەوە هەڵمەتی سەرۆکایەتیی خۆی بەڕێوەبرد، و لە ماوەی زیندانیدا شەش ڕۆمانی نووسی. هەروەها HDPی گۆڕی بە حیزبێکی پێشکەوتنخوازی فرەنەتەوەیی کە داکۆکی لە مافەکانی ژنان، مافەکانی LGBTQ+ و پاراستنی کەمینەکان دەکات.
بۆچی سەلاحەدین دەمیرتاش لە زیندانە؟
حکومەتی تورکیا ئەوی بە تۆمەتی پەیوەندیدار بە تیرۆریزم زیندانی کرد، لەوانە تۆمەتی ئەوەی وتارەکانی پرۆپاگەندەی تیرۆریستی بوون. بە کۆی 42 ساڵ زیندان حوکم دراوە. دادگای ئەورووپیی مافەکانی مرۆڤ دوو جار بڕیاری دا کە دەستبەسەرکردنەکەی هۆکاری سیاسیی هەبووە و داوای ئازادکردنی کرد. تورکیا هەردوو جارەکە جێبەجێکردنی ڕەت کردەوە. زۆربەی ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ ئەو بە زیندانیی سیاسی دەزانن.
سەلاحەدین دەمیرتاش کوردە؟
بەڵێ. بنەچەی کوردی زازایە و خۆی بە «کوردی زازا» وەسف دەکات. زازا گرووپێکی زمانی و نەتەوەیی جیاوازن کە بە شێوەیەکی فراوان بە بەشێک لە گەلی کورد دادەنرێن، هەرچەندە پەیوەندیی وردی نێوان زازا و ناسنامەی کورد خۆی جێی مشتومڕە. هەموو ڕێڕەوی سیاسیی ئەو بۆ مافە سیاسییەکانی کورد لە تورکیا تەرخان کراوە.
سەلاحەدین دەمیرتاش چ کتێبگەلێکی نووسیوە؟
شەش بەرهەمی لە زیندانەوە نووسیوە: Seher / Dawn (2017)، Devran (2019)، Leylan (2020)، Efsun (2021)، DAD (2023) و Jamal (2025). هەروەها لەگەڵ ییغیت بەنەر هاونووسەری Arafta Düet (دوێت لە بارودۆخی هەڵپەساردندا) بووە. Dawn بۆ ئینگلیزی وەرگێڕدراوە و لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بڵاو کراوەتەوە.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
ویکیپیدیا — سەلاحەدین دەمیرتاش (ژیاننامەی پشتبەستوو بە سەرچاوە)
کۆمیسیۆنی مافەکانی مرۆڤی تۆم لانتۆس — پرۆژەی داکۆکی لە ئازادییەکان: سەلاحەدین دەمیرتاش
دادگای ئەورووپیی مافەکانی مرۆڤ — دەمیرتاش دژ بە تورکیا، بڕیاری ژووری گەورە (کانوونی یەکەمی 2020)
Selahattin Demirtaş, Dawn (Seher), translated by Amy Marie Spangler and Kate Ferguson. SJP for Hogarth, 2018.
بۆتان تایمز — سەلاحەدین دەمیرتاش ڕۆمانی نوێی Jamal بڵاو دەکاتەوە (نیسانی 2025)