سەلاحەدین دەمیرتاش کێیە؟
سەلاحەدین دەمیرتاش سیاسەتمەدار و شاعیرێکی کوردی تورکیایە کە لە ساڵی 1973 لە پاڵووی ئەلازیغ لەدایک بوو. لە 2014 تا 2018 هاوسەرۆکی HDP بوو و لە هەردوو هەڵبژاردنی 2014 و 2018دا پاڵێوراوی HDP بۆ سەرۆکایەتی بوو ــ یەکەم سیاسەتمەداری کورد کە وەک پاڵێوراوێکی جدی ڕکابەریی بۆ سەرۆکایەتیی تورکیا کرد، و لە هەردوو هەڵبژاردنەکەدا نزیکەی 10%ی دەنگەکانی بەدەست هێنا.
لە تشرینی دووەمی 2016ەوە زیندانییە ــ بە تۆمەتی تیرۆریزم دەستگیر کرا، کە دادگای ئەورووپیی مافەکانی مرۆڤ چەندین جار بڕیاری داوە تۆمەتەکان بە پاڵنەری سیاسی بوون و پێشێلکردنی مافەکانی ئەون، و بڕیاری بە ئازادکردنی داوە. تورکیا ڕەتی کردووەتەوە پابەندی ئەم بڕیارانە بێت. لە ژوورە زیندانییەکەی لە ئەدیرنەوە بەردەوام شیعر دەنووسێت، و کۆمەڵەشیعرەکانی بڵاو کردووەتەوە کە لە تورکیا بوون بە پڕفرۆشترین بەرهەمەکان.
زیندانیکردنی، بڕیارەکانی ECHR بۆ ئازادکردنی، و گوێنەدانی تورکیا بەو بڕیارانە، کردی بە یەکێک لە دیارترین زیندانییە سیاسییەکانی ئەورووپا لە ئاستی نێودەوڵەتیدا. پەرلەمانی ئەورووپا لە ساڵی 2018 خەڵاتی ساخارۆڤی ئازادیی بیری پێ بەخشی، لە کاتێکدا لە زیندان بوو.
خاڵە سەرەکییەکان
• لە ساڵی 1973 لەدایک بوو؛ هاوسەرۆکی HDP لە 2014-2018؛ دوو جار پاڵێوراو بۆ سەرۆکایەتی (2014، 2018).
• لە تشرینی دووەمی 2016ەوە زیندانییە، سەرەڕای بڕیارە دووبارەکانی ECHR بۆ ئازادکردنی.
• پەرلەمانی ئەورووپا لە ساڵی 2018، لە کاتی زیندانیدا، خەڵاتی ساخارۆڤی پێ بەخشی.
• بەردەوام لە زیندانەوە شیعر دەنووسێت و بڵاوی دەکاتەوە ــ کۆمەڵەشیعرەکانی بوون بە پڕفرۆشترین بەرهەمەکان.
• دیارترین زیندانیی سیاسیی کوردی سەردەمی هاوچەرخ لە ئاستی نێودەوڵەتیدا.
زانیارییە خێراکان
پێڕستی ناوەڕۆک
سەرەتای ژیان
لە ساڵی 1973 لە پاڵوو لە پارێزگای ئەلازیغ لەدایک بوو ــ ناوچەیەکی کوردی لە ڕۆژهەڵاتی تورکیا. فێری پارێزەرایەتی بوو و بوو بە داکۆکیکەری مافەکانی مرۆڤ و سیاسەتمەدار، و لە بزووتنەوەی دیموکراتیکی کوردەوە گەیشتە پۆستی هاوسەرۆکی HDP.
چوارچێوەی مێژوویی
پارتە دیموکراتیکە کوردییەکانی تورکیا ڕووبەڕووی فشاری بەردەوامی دەوڵەت بوونەتەوە. HDP لە ژێر سەرکردایەتیی دەمیرتاشدا بەربەستی 10%ی هەڵبژاردنی لە ساڵی 2015 تێپەڕاند و بە دەستەیەکی گەورەی نوێنەران چووە پەرلەمان، و بۆ ماوەیەکی کورت ڕێگەی لە زۆرینەی پەرلەمانیی AKP گرت. ئەم سەرکەوتنە پارتەکە و سەرکردایەتییەکەی کرد بە ئامانجی فشاری توندتری دەوڵەت.
دەستکەوتەکان
پاڵێوراوی بۆ سەرۆکایەتی و سەرکردایەتیی HDP
کەمپەینەکانی دەمیرتاش بۆ سەرۆکایەتی لە 2014 و 2018دا ــ کە هەر جار نزیکەی 10%ی دەنگەکانی بەدەست هێنا ــ لە مێژووی سیاسیی تورکیادا بێپێشینە بوون: یەکەم جارەکان بوون کە سەرکردەیەکی سیاسیی کورد وەک پاڵێوراوێکی جدی ڕکابەریی بۆ سەرۆکایەتیی تورکیا بکات، و دیدگای دیموکراتیکی کورد بگەیەنێتە سەکۆیەکی نیشتمانی.
هاوسەرۆکایەتیی ئەو لە HDPدا (لەگەڵ فیگێن یوکسەکداغ) پارتەکەی گەیاندە گەورەترین سەرکەوتنی لە هەڵبژاردندا ــ بەربەستی 10%ی لە ساڵی 2015 تێپەڕاند و بە 80 کورسی چووە پەرلەمان.
شیعر لە زیندانەوە
دەمیرتاش لە ژوورە زیندانییەکەیەوە کۆمەڵەشیعری نووسیوە و بڵاو کردووەتەوە ــ بەرهەمگەلێک بە جوانیی غنایی و بیرکردنەوەی سیاسی کە لە تورکیا بوون بە پڕفرۆشترین بەرهەمەکان، و نیشان دەدەن زیندانیکردن ناتوانێت دەنگی بێدەنگ بکات. شیعرەکانی بۆ چەندین زمان وەرگێڕدراون.
ڕیزبەندیی کاتی
مشتومڕەکان
زیندانیکردنی و بڕیارەکانی ECHR لەسەر کەیسەکەی بە فراوانی بە بەڵگە تۆمار کراون. تورکیا پێداگری دەکات تۆمەتەکانی تیرۆریزم ڕەوان؛ ECHR و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیی مافەکانی مرۆڤ پێیان وایە ئەم تۆمەتانە پاڵنەری سیاسییان هەیە.
میرات
سەلاحەدین دەمیرتاش دیارترین زیندانیی سیاسیی کوردی سەردەمی هاوچەرخە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ــ سیاسەتمەدار، شاعیر و داکۆکیکەرێکی مافەکانی مرۆڤ کە زیندانیکردنی سەرەڕای بڕیارەکانی دادگای ئەورووپی، کردی بە هێمای مافە دیموکراتیکەکانی کورد و سەروەریی یاسا. شیعرەکانی لە زیندانەوە ڕەهەندێکی کەلتووری و مرۆیی زیاتر دەبەخشن بە زیندانیکردنەکەی.
پەیوەندییەکان
لەیلا زانا ــ ژنە پێشەنگێکی سیاسیی کورد کە ئەویش بەهۆی ناسنامەی کوردییەوە زیندانی کرا
پەروین بولدان ــ هاوسەرۆکی HDP کە لە دوای ئەو هات
ئەحمەد تورک ــ سیاسەتمەدارێکی بەئەزموونی سیاسەتی دیموکراتیکی کورد
پرسیارە باوەکان
سەلاحەدین دەمیرتاش کێیە؟
سەلاحەدین دەمیرتاش (لەدایکبووی 1973) سیاسەتمەدار و شاعیرێکی کوردی تورکیایە کە هاوسەرۆکی HDP بوو و دوو جار پاڵێوراو بۆ سەرۆکایەتیی تورکیا بوو. لە تشرینی دووەمی 2016ەوە زیندانییە، سەرەڕای بڕیارە دووبارەکانی دادگای ئەورووپیی مافەکانی مرۆڤ بۆ ئازادکردنی.
ئایا سەلاحەدین دەمیرتاش کورد بوو؟
بەڵێ. ئەو لە ناوچە کوردییەکەی ڕۆژهەڵاتی تورکیا لەدایک بوو و پیشە سیاسییەکەی تەرخان کردووە بۆ مافە دیموکراتیکەکانی کورد.
بۆچی لە زیندانە؟
لە تشرینی دووەمی 2016 بە تۆمەتی تیرۆریزم دەستگیر کرا، کە دادگای ئەورووپیی مافەکانی مرۆڤ بڕیاری داوە تۆمەتەکان بە پاڵنەری سیاسی بوون و پێشێلکردنی مافەکانی ئەون. تورکیا ڕەتی کردووەتەوە پابەندی بڕیارەکانی ECHR بۆ ئازادکردنی بێت.
سەرچاوەکان
بەشداربووانی Wikipedia. «Selahattin Demirtaş». Wikipedia. سەردانکراو لە 2025.