سەیران: سەیرانی شاخی کوردی

سەیران وشەیەکی کوردییە بۆ دەرچوون بۆ سەیران لە دەرەوەی شار و یەکێک لە خۆشەویستترین ڕێوڕەسمەکانی ژیانی کوردی ناو دەبات: خێزان و مەنجەڵەکان و نان و کتری دەخرێنە هەر هۆکارێکی گواستنەوە کە بەردەست بێت، بەرەو گردەکان دەڕۆن و سفرەیەک لەسەر گیا ڕادەخەن بۆ ڕۆژێک خواردن و گفتوگۆ و مۆسیقا و پشوودان. کاتێک بەهار دێت، بە تایبەتی لە نەورۆز، ساڵی نوێی کوردی، لێژاییەکانی شاخ پڕ دەبن لە خێزان کە سفرەی ڕازاوە لەسەر گردەکان ڕادەخەن، ئاگر هەڵدەکرێت، گۆشت لەسەر سیخ دەبرژێنرێت، مەنجەڵێک شۆربا دەکوڵێت و منداڵەکان بەناو گوڵە کێوییەکاندا ڕادەکەن. ئەمە سەدەهەمین وتاری زنجیرەکەیە، خاڵێکی گرنگ، و سەیران شوێنێکی گونجاوە بۆ نیشانکردنی، چونکە سەیرانی کوردی ئەو شوێنەیە کە نزیکەی هەموو ئەو شتانەی ئەم زنجیرەیە وەسفی کردوون، لەسەر یەک سفرە کۆ دەبنەوە. دۆڵمە و کەبابەکان، پەرداخە ساردەکەی ماستاو و نان، سەوزە کێوییەکانی بەهار و هەنگوینی کێوی و لە کۆتاییدا چای دووکەڵ‌بۆنی دەمکراو لەسەر ئاگر: سەیران هەموو سفرەی کوردی کۆ دەکاتەوە و بەرەو شاخ دەیبات. سەیران تایبەت بە کورد نییە. بەڵام سەیرانی کوردی لەسەر هەمان ئەو شاخانە بەڕێوە دەچێت کە هەمیشە پەناگەی ئەم گەلە بوون و مانایەکی هەیە کە سەیرانێکی ئاسایی نییەتی. دوای نەوەد و نۆ چێشت و خواردنەوە و نان و پێکهاتەی خواردن، گونجاو دیارە ئەم بەشە بە ڕێنماییەکی دیکەی چێشتلێنان کۆتایی پێ نەهێنین، بەڵکو بەو دیمەنەی هەموویان هی ئەون: خێزانێک لەسەر لێژاییی گردێک، خواردنەکە ڕاخراوە، کترییەکە لەسەر ئاگرە و شاخەکان لە هەموو لایەکەوە بەرز بوونەتەوە.

خاڵە سەرەکییەکان

• سەیران دەرچوونی کوردییە بۆ دەرەوەی شار؛ نەریتێکی خۆشەویستی خواردنی جەژنئاسا لە شاخەکان

• لە بەهار و نەورۆزدا دەگاتە لووتکە، کاتێک خێزانەکان بە سفرەی ڕازاوەوە بەرەو لێژاییەکانی گردەکان دەڕۆن

• سەیران هەموو سفرەی کوردی کۆ دەکاتەوە: دۆڵمە، کەباب، ماستاو، نان، سەوزە، شیرینی و چا

• لەسەر ئەو شاخانە بەڕێوە دەچێت کە پەناگەی مێژووییی کوردن و دیمەنی سروشتی دەکاتە جەژن

زانیارییە خێراکان

ناوی کوردی: سەیران (سەیران / دەرچوون بۆ دەرەوەی شار)

کەی: بە تایبەتی بەهار و نەورۆز؛ لە مانگە گەرمەکاندا لە ڕۆژانی هەینی و پشوودا

لە کوێ: شاخەکان، کەنارەکانی ڕووبار و لێژاییە سەوزەکانی گردەکان لە هەموو بەشەکانی کوردستان

لەسەر سفرە: دۆڵمە، گۆشتی برژاو، ماستاو، نان، سەوزە، میوە و شیرینی؛ لەگەڵ چا لەسەر ئاگر

چی لەسەر سفرەیە

سفرەی سەیران وێنەیەکی هەموو چێشتلێنانەکەیە. لە ناوەندەکەیدا نزیکەی هەمیشە دۆڵمە، یاپڕاخ، هەیە؛ گەڵای ترێ و سەوزەی پڕکراو کە خواردنی جەژنیی هەموو کۆبوونەوەیەکی کوردییە و خواردنە کلاسیکییەکەیە بۆ بردن بۆ سەیران، ڕۆژێک پێشتر دروست دەکرێت و بە ساردی یان گەرمی لەسەر گیا دەخورێت. لە دەوریدا گۆشتی برژاو هەیە: سیخەکانی گۆشتی بەرخ و مریشک و جگەری برژاوە خۆشەویستەکە، لەسەر ئاگرێک کە هەر لەو شوێنە هەڵدەکرێت ئامادە دەکرێن و دووکەڵەکە بەسەر لێژاییی گردەکەدا دەڕوات. هەمیشە نان هەیە و هەمیشە شتێکی سارد و ترش بۆ خواردنەوە هەیە؛ کوپەیەک ماستاو یان ئەیران لە دەستێکەوە بۆ دەستێکی دیکە دەگوازرێتەوە. لە بەهاردا سفرەکە خودی شاخ هەڵدەگرێت: سەوزە کێوییەکان و گیا بۆنخۆشە کێوییەکان کە لە کاتی پیاسەکردن بەرەو سەرەوە کۆ کراونەتەوە، بادەمی تازە و میوە. بۆ کۆتایی شیرینییەکان بە تامێک گولاڤ و هەنگوین هەن و پاشان چا، کۆتاییی ڕاستەقینەی هەر ڕۆژێکی کوردی لە دەرەوە: بە ئارامی لە قۆرییەکی ڕەشبوودا دەم دەکرێت کە بە هاوسەنگی لەسەر خەڵووزە گەرمەکان دانراوە و لە کاتی درێژبوونەوەی پاشنیوەڕۆدا بە شیرینی و بۆنی دووکەڵ لە پەرداخە بچووکەکان دەڕێژرێت. هیچ شتێکی بە پەلە نییە. خواردنەکە زۆر و هاوبەشە، خواردن بۆ چەند کاتژمێرێک لە نێوان گۆرانی و خەوێکی کورت و گفتوگۆدا بەردەوام دەبێت و مەبەستی هەمووی ئەوەیە پێکەوە بن، بەبێ کێشە، لە ژێر ئاسمانی کراوەدا.

شاخ وەک سفرەی کوردی

وتەیەکی کۆن و تاڵی کوردی هەیە کە کورد هیچ هاوڕێیەکی نییە جگە لە شاخەکان. ئەم زنجیرەیە دووبارە و دووبارە لایەنە سەختەکەی ئەو ڕاستییەی پیشان داوە: شاخە مینڕێژکراو و بۆردومانکراوەکان، کەندوو و باخە وێرانکراوەکان، خواردنەکانی پاڵپێوەنراو بەرەو لەناوچوون و ناوە سەندراوەکان. سەیران ئەو وتەیەیە کە بە لایەکی دیکەدا وەرگێڕدراوە. ئەگەر شاخەکان تەنها هاوڕێ بن، ئەوا ئەو شوێنەشن کە کورد هەمیشە زۆرترین ئازادییان تێدا هەبووە؛ بۆ قسەکردن بە زمانی خۆیان، گۆرانیگوتنی گۆرانییەکانیان، هەڵکردنی ئاگرەکانیان و خواردنی خواردنی خۆیان بەبێ مۆڵەتی کەس. بۆیە سەیران زیاتر لە چێژەکانی گرنگە و بۆیە لە نەورۆزدا دەگاتە لووتکە، جەژنی ئاگر و نوێبوونەوە کە خودی کردارێکی نەتەوەییی بەرەنگاربوونەوەیە. سەرکەوتن بەرەو گردەکان لەگەڵ خێزان و ڕاخستنی سفرەیەکی قورس لە دۆڵمە و گۆشتی برژاو و کترییەک بۆ چا، واتە بۆ ڕۆژێک نیشتمان دەخەیتە دەستی خۆت؛ نەک نیشتمانی نەخشە و سنوورەکان کە کورد لێی بێبەش کراوە، بەڵکو ئەو نیشتمانە کۆنترەی گیا و بەرد و ئاوی ڕەوان. بە درێژایی سەد وتار، ئەم زنجیرەیە بەڵگەی هێناوەتەوە کە خواردنی کوردی لە شاخەکانی کوردستان لێک جیا ناکرێتەوە. سەیران هەمان ئەو بەڵگەهێنانەوەیە کە شادیی پێ دراوە؛ گەلێکی تەواو لە پاشنیوەڕۆیەکی بەهاردا دەچێتە سەر ئەو خاکەی دروستی کردووە و دادەنیشێت بۆ خواردن.

پرسیارە باوەکان

سەیران چییە؟

سەیران دەرچوونێکی کوردییە بۆ دەرەوەی شار؛ ڕۆژێک لە شاخ، لە تەنیشت ڕووبار یان لەسەر لێژایییەکی سەوزی گرد بە خواردن و گفتوگۆ و گۆرانیگوتن و پشوودان لەگەڵ خێزان و هاوڕێیان بەسەر دەبرێت. بەشێکی خۆشەویستی ژیانی کوردییە، بە تایبەتی لە بەهار و نەورۆزدا، کاتێک خێزانەکان خواردنی ڕازاوە ئامادە دەکەن، ئاگر هەڵدەکەن و هەموو ڕۆژەکە لە دەرەوە پێکەوە بەسەر دەبەن.

لە سەیرانی کوردیدا چی دەخورێت؟

دۆڵمە، یاپڕاخ، خواردنە کلاسیکییەکەی سەیرانە، پێشوەخت دروست دەکرێت و ئاسان هەڵدەگیرێت. لەگەڵیدا سیخی برژاوی گۆشتی بەرخ و مریشک و جگەر هەیە کە لەسەر ئاگر ئامادە دەکرێن، نانێکی زۆر و خواردنەوەیەکی ساردی ماست وەک ماستاو یان ئەیران. لە بەهاردا سەوزە کێوییەکان و بادەمی تازە و میوە، لەگەڵ شیرینی هەن و هەمیشە چای دەمکراو لەسەر خەڵووزە گەرمەکان هەیە بۆ کۆتاییهێنان بە ڕۆژەکە.

بۆچی سەیران لە کولتووری کوردیدا ئەوەندە گرنگە؟

شاخەکان هەمیشە پەناگەی کورد و بەشێکی سەرەکیی ناسنامەیان بوون. سەیران ئەو دیمەنە دەکاتە شوێنی شادی و ئازادی؛ ڕۆژێک بۆ ئەوەی وەک خێزان کۆ ببنەوە، بە کوردی بدوێن، گۆرانی بڵێن و خواردنی نەریتی بە ئاشکرا لەسەر خاکەکە بخۆن. بە تایبەتی لە نەورۆزدا، سەیران دەبێتە کردارێکی بێدەنگی پەیوەستبوون و خۆڕاگری، خەڵک دووبارە هەم بە نیشتمانەکەیانەوە و هەم بە یەکترەوە دەبەستێتەوە.

کۆتایی

سەیران سەدەهەمین وتاری ئەم زنجیرەیە و بە زەحمەت شوێنێکی باشتر بۆ پشوودان هەیە. دوای سەد وتار، ئەو تاڵەی هەموویان بە یەکەوە دەبەستێتەوە بە ڕوونی دەرکەوتووە: خواردنی کوردی خواردنی گەلێکی شاخاوییە، بەرامبەر زستانە سەختەکان پارێزراوە، لە لەوەڕگە بەرزەکان کۆ کراوەتەوە، بەرامبەر سڕینەوە پارێزگاری لێ کراوە و لە لایەن ئەوانەی ناچار کراون بڕۆن، بۆ تاراوگە بردراوە. سەیران ئەو شوێنەیە کە هەمووی بۆ ماڵەوە دەگەڕێتەوە. لە لێژاییی گردێکی بەهاریدا دۆڵمە و کەباب، ماستاو و نان، سەوزە کێوییەکان و هەنگوین و چای دووکەڵ‌بۆن پێکەوە ڕادەخرێن و خێزانێک بە ئارامی لەسەر ئەو خاکە دەخوات کە هەموو ئەو تامانەی پێ بەخشیون. ڕەنگە کورد هیچ هاوڕێیەکی نەبێت جگە لە شاخەکان، بەڵام لە ڕۆژی سەیراندا شاخەکان پەناگەی کۆتا هیوای ڕزگاربوون نین. هۆڵی خوانن. دوای سەد وتار، ئەمە ڕاستترین شتە کە ئەم زنجیرەیە دەتوانێت بیڵێت: گەلێک کە لە ئەوەندە شت بێبەش کراوە، هێشتا هەموو بەهارێک سفرەکەی لەسەر خاکە بەرزەکان ڕادەخات و خوان دەخوات.