ماستاو: خواردنەوەی ماستی کوردی کە «بیرەی کوردی»ی پێ دەڵێن

ماستاو خواردنەوە ڕۆژانە کوردییەکەی ماستە: ماست کە لەگەڵ ئاوی سارد و کەمێک خوێ دەژەنرێت، زۆرجار بە پوونە یان شبیتی وشکەوە، و بە ساردی لەگەڵ نزیکەی هەر ژەمێک پێشکەش دەکرێت. ناوەکەی بە وردی دەڵێت چییە؛ ماست و ئاو، واتە ماستاو. دێو یان داویشی پێ دەڵێن و ئەو خواردنەوەیەیە کە ماڵێکی کوردی لەگەڵ برنج، لەگەڵ کەباب و لە دوای نیوەڕۆیەکی گەرمی هاویندا پەنای بۆ دەبات. کورد ئەوەندە خۆشیان دەوێت کە گاڵتەشی پێ دەکەن. نووسەرێک ڕوون دەکاتەوە: «من کوردم و پێی دەڵێین ماستاو، بە واتای ماست و ئاو»؛ «خواردنەوە نەریتییەکەمانە و بیرەی کوردیی پێ دەڵێین». ئەم خواردنەوە نەشیرینەی ماست لە ناوچەیەکی زۆر فراواندا هاوبەشە؛ ئەیران لە تورکیا، دووغ لە ئێران، تان لە ئەرمەنستان و شەنینە لە عێراق، و ئەم زنجیرەیە بانگەشەی ئەوە ناکات کە کورد دای‌هێناوە. بەڵام ناوە کوردییەکانی خۆی هەڵدەگرێت (ماستاو، دێو، ئاڤاماست) و بە توندی بە نەریتی بەرهەمەکانی شیری کوردییەوە بەستراوەتەوە، کە ئەم پڕۆژەیە لە دەیان وتاردا خەریکی نەخشەکێشانی بووە. ئەمە نەوەد و یەکەم وتاری زنجیرەکە و یەکەم وتارە دەربارەی خواردنەوە. ماستاو لێرەدا گرنگە چونکە بەرهەمێکی جیا نییە، بەڵکو کۆتاییە خواردنەوەییەکەی هەمان پڕۆسەی بەرهەمەکانی شیرە کە پەنیر و ماست بەرهەم دەهێنێت: کاتێک ماست بۆ دروستکردنی کەرە دەژەنرێت، ئەوەی دەمێنێتەوە خواردنەوەکەیە. تێگەیشتن لە ماستاو واتە بینینی ئەوەی زنجیرەی بەرهەمەکانی شیری کوردی دەگاتە پەرداخ.

خاڵە سەرەکییەکان

• خواردنەوەیەکی سارد و نەشیرینی کوردی لە ماست کە لەگەڵ ئاو و خوێ دەژەنرێت، زۆرجار بە پوونەی وشکەوە

• ناوە کوردییەکان: ماستاو (ماست + ئاو، «ماست-ئاو»)، دێو، داو، ئاڤاماست؛ بە گاڵتە «بیرەی کوردی»

• کۆتاییە خواردنەوەییەکەی زنجیرەی بەرهەمەکانی شیر؛ دۆی ماوە دوای ژەنینی ماست بۆ کەرە

• لە مەشکێکدا دەژەنرێت کە لە چوارچێوەی مەلار هەڵواسراوە؛ خواردنەوەیەکی ناوچەیی هاوبەش بە ڕەگی کوردی

زانیارییە خێراکان

ناوی کوردی: ماستاو (ماستاو) / دێو / داو؛ لە ماست + ئاوەوە

جۆر: خواردنەوەیەکی سارد و نەشیرینی ماست؛ خواردنەوە ڕۆژانە کوردییەکە

پێکهاتەکان: ماست، ئاو، خوێ؛ زۆرجار پوونە یان شبیتی وشک

پێشکەشکردن: بە ساردی، لەگەڵ نزیکەی هەر ژەمێک؛ هاوڕێی نەریتیی کەباب و برنج

ئامادەکردنی نەریتی

ماستاو لە سادەترین شێوەیدا لە خولەکێکدا دروست دەکرێت: ماست بە کەوچک دەخرێتە کووزەیەک، ئاوی ساردی بۆ زیاد دەکرێت تا تێکەڵەکە شل و گونجاو بۆ خواردنەوە دەبێت؛ بەپێی تام نزیکەی یەک پشک ماست بۆ یەک یان دوو پشک ئاو، و کەمێک خوێی بۆ زیاد دەکرێت و تێک دەدرێت. تا لووس و یەکسان دەبێت دەژەنرێت، پاشان بە ساردی پێشکەش دەکرێت، لە هاویندا زۆرجار بەسەر سەهۆڵدا دەڕێژرێت. پوونەی وشک، شبیتی وشک یان کەمێک خوێی لیمۆن لە زیادکراوە کوردییە باوەکانن، کە بە گیا و تازەیی تامە ترشەکە بەرز دەکەنەوە. بەڵام جۆری کۆنتر و قوڵتری ماستاو بەرهەمێکی لاوەکیی دروستکردنی کەرەیە. ماست دەڕێژرێتە مەشکێک، دەفرێکی پێست بۆ هەڵگرتنی ئاو، کە لە چوارچێوەیەکی دارین بە ناوی مەلار هەڵدەواسرێت و بۆ کاتژمێرێک یان زیاتر بەرەو پێش و دوا دەجووڵێنرێت تا چەوریی کەرە کۆ دەبێتەوە و بە شێوەی کەرە دەردەهێنرێت. شلە شل و ترشە ماوەکە دۆیە، و ئەو شلەیە کە خوێ دەکرێت و سارد دەکرێتەوە خواردنەوەکەیە. بە واتایەکی تر، ماستاو هەم شتێکە کە بە مەبەست دروست دەکرێت و هەم شتێکە کە بەجێ دەمێنێت؛ خواردنەوەی فێنککەرەوە کە لە کاری دروستکردنی کەرەوە پەیدا دەبێت.

زنجیرەی بەرهەمەکانی شیر دەگاتە پەرداخ

ئەم زنجیرەیە شوێنی شیری کوردی بە زیاتر لە دوازدە شێوەدا هەڵگرتووە؛ ماست، قەیماخ، تۆراک، مۆتاڵ، جاجی، چۆکەلەک و کۆپەی نێژراو. ماستاو هەمان چیرۆکە بە شێوەی خواردنەوە. کاتێک ماڵەکە ماستی لە مەشکدا دەژەنی بۆ دەرهێنانی کەرە، شلە ماوەکە بەفیڕۆ نەدەچوو؛ دەبووە دۆ، و دۆ دەبووە دێو، خواردنەوەکە. وشەکانی دەوروبەری خۆیان نەخشەیەکی بچووکی بەرهەمهێنانی خواردنی شیری کوردین: دۆ بۆ شلەی ماوە لە ژەنین، قوڕاو بۆ خواردنێک کە لێی دروست دەکرێت، دانەدوا یان دۆینە بۆ خواردنێکی زستانە لە دۆ کە لەگەڵ گەنمی هاڕاو لێ دەنرێت. ماستاو لە ناوەندی ئەو تۆڕەدایە؛ ڕووە فێنک و خوێکراو و ڕۆژانەکەی کولتوورێک کە شیری مەڕوماڵات دەکردە دوازدە خواردن و خواردنەوەیەکیشی لەسەر زیاد دەکرد. ئەوەی کورد بە نیوە گاڵتە «بیرەی کوردی»ی پێ دەڵێن شتێکی ڕاستەقینە دەڵێت: لە کولتوورێکدا کە زۆرجار ئەلکۆل تێیدا نەبوو، خواردنەوەی کۆمەڵایەتی، ئەوەی بۆ میوان دەڕێژرا، لەگەڵ ژەمێک دەخورایەوە و لە گەرمادا هاوبەش دەکرا، ماست و ئاو بوو. ئاساییترین شتی سەر سفرەی کوردییە، و هەر بۆیە یەکێکە لەو شتانەی زۆرترین واتا دەگەیەنن.

پرسیارە باوەکان

ماستاو چییە؟

ماستاو خواردنەوەیەکی ساردی ماستی کوردییە کە بە ژەنینی ماست لەگەڵ ئاو و کەمێک خوێ دروست دەکرێت، زۆرجار بە پوونە یان شبیتی وشکەوە. دێو یان داویشی پێ دەڵێن. ترش و خوێدار و تازەکەرەوەیە، بە ساردی لەگەڵ ژەمەکان، بە تایبەتی کەباب و برنج، و لە ڕۆژە گەرمەکاندا دەخورێتەوە. ئەندامە کوردییەکەی خێزانە فراوانەکەی خواردنەوە نەشیرینەکانی ماستە کە ئەیران و دووغیش دەگرێتەوە.

بۆچی «بیرەی کوردی» بە ماستاو دەڵێن؟

نازناوێکی خۆشەویستانەیە کە کورد بۆ ماستاو بەکاری دەهێنن، و ڕۆڵەکەی وەک خواردنەوەی کۆمەڵایەتیی ڕۆژانە ڕەنگ دەداتەوە. لە کولتوورێکدا کە زۆرجار ئەلکۆل تێیدا نەبوو، خواردنەوەیەک کە بۆ میوانان دەڕێژرا و لە ژەمەکاندا هاوبەش دەکرا هەمان ماست و ئاوە سارد و ترشە بوو؛ بۆیە «بیرەی کوردی» ناولێنان ڕێگایەکی خۆشەویستانەیە بۆ دەربڕینی ئەوەی چەند ناوەندی و خۆشەویستە. خواردنەوە تازەکەرەوە هەڵبژێردراوەکەیە کە بە ئازادی و زۆرجار دەخورێتەوە.

ماستاو چ پەیوەندییەکی بە دروستکردنی کەرەوە هەیە؟

بە شێوەی نەریتی ماست دەڕێژرێتە مەشکێک، واتە دەفرێکی پێستی ئاو، لە چوارچێوەیەکی دارین بە ناوی مەلار هەڵدەواسرێت و بۆ کاتژمێرێک یان زیاتر دەجووڵێنرێت تا کەرە جیا دەبێتەوە. شلە شلەکەی دوای دەرهێنانی کەرە دۆ ناو دەبرێت، و بە خوێکردن و ساردکردنەوە دەبێتە خواردنەوەکە. بۆیە ماستاو دەتوانرێت بە تازەیی تەنها بە شلکردنەوەی ماست دروست بکرێت، یان بەرهەمە سروشتییە لاوەکییەکەی ژەنینی کەرە بێت؛ ئەو شلە تازەکەرەوەیەی کە لە کۆتایی کارەکەدا دەمێنێتەوە.

کۆتایی

ماستاو نەوەد و یەکەم وتاری ئەم زنجیرەیەیە، و یەکەم وتارە کە لە جیاتی قاپ پەرداخێک دادەنێت. خواردنەوە نەشیرینەکەی ماست لە ناوچەیەکی زۆر فراواندا هاوبەشە، و ئەم زنجیرەیە شتێکی تر بانگەشە ناکات؛ بەڵام ماستاو ناوە کوردییەکەی و نەریتە کوردییەکەیەتی، کە بە نەریتێکی بەرهەمەکانی شیرەوە تێهەڵکێشراوە کە شیر دەکردە ماست و کەرە و دوازدە پەنیر و پاشان ئەوەی مابوو دەخواردەوە. لە ماست و ئاوەوە ئاساییترین خواردنەوەی کوردستان پەیدا دەبێت: سارد، خوێکراو، بە تامێکی کەمی پوونە، بۆ هەر میوانێک دەڕێژرێت و لەگەڵ هەر ژەمێکی هاویندا دەخورێتەوە. دوای نەوەد و یەک وتار، ماستاو بیرمان دەخاتەوە کە کولتووری خواردن تەنها خواردنەکانی ئاهەنگ و خواردنە تایبەتە جێی ناکۆکییەکانی نییە. هەندێک جار سادەترین شتی ماڵەکەیە، ماست و ئاو لە پەرداخێکدا، کە بە هێمنی شێوازێکی تەواوی ژیانی ئاژەڵداری هەڵدەگرێت.