شێرکۆ بێکەس کێ بوو؟
شێرکۆ بێکەس ــ کە بە ناوی فایق عەبدوڵڵا لەدایک بوو و کوڕی شاعیر فایق بێکەس بوو ــ لە 1940 لە سلێمانی لەدایک بوو و بوو بە گەورەترین شاعیری کورد لە کۆتایی سەدەی 20دا. لە ماوەی پێنج دەیەدا زیاتر لە سی کۆمەڵەی شیعری بڵاو کردەوە و بە قووڵیی هەست، پابەندبوونی سیاسی و درەوشانەوەی پڕبەرهەمیی خۆی، شیعری کوردیی سۆرانی گۆڕی.
ناوی ئەدەبیی بێکەس ــ 'بێماڵ' یان 'بێخزم' بە کوردی ــ هەم ڕەنگدانەوەی ساڵەکانی تاراوگەیە (لە 2013 لە ستۆکهۆڵم مرد) و هەم بارودۆخی هاوبەشی گەلێکی بێدەوڵەت. شیعرە شایەتییەکانی لە سەردەمی ئەنفال یەکێکن لە بەهێزترین بەرهەمە ئەدەبییەکانی سەدەی 20.
خاڵە سەرەکییەکان
• زیاتر لە 30 کۆمەڵەی شیعری بڵاو کردەوە؛ پڕبەرهەمترین شاعیری گەورەی کورد.
• ناوی ئەدەبیی بێکەس بە کوردی واتای 'بێماڵ/بێخزم' دەدات.
• شیعرە شایەتییەکانی لە جینۆسایدی ئەنفال یەکێکن لە بەهێزترین شیعرەکانی سەدەی 20.
• کوڕی شاعیر فایق بێکەس؛ میراتگری نەریتە گەورە ئەدەبییەکەی سلێمانی.
• لە 2013 لە تاراوگە، لە ستۆکهۆڵم، مرد.
زانیارییە خێراکان
پێڕستی ناوەڕۆک
سەرەتای ژیان
لە سلێمانی لە 1940، لە بنەماڵەیەکی ئەدەبیدا لەدایک بوو؛ شاری گۆران، دڵدار، حەسەن زیرەک و ئەحمەد هەردی. باوکی، فایق بێکەس، شاعیرێکی گرنگی کورد بوو، و لە ماڵێکدا گەورە بوو کە شیعر زمانی سروشتیی ژیانی ناو ماڵ بوو.
چوارچێوەی مێژوویی
ژیانی پیشەیی ئەو توندوتیژترین سەردەمی مێژووی کوردی عێراقی گرتەوە؛ سەرهەڵدانی بەعس، جینۆسایدی ئەنفال (1986-89)، ڕزگاربوون (1991) و دامەزراندنی هەرێمی کوردستان. شیعرەکانی شایەتیی هەموویان دەدەن.
دەستکەوتەکان
زیاتر لە سی کۆمەڵە و دەنگی ئەنفال
زیاتر لە سی کۆمەڵەی شیعری لە ماوەی پێنج دەیەدا؛ تێکەڵەیەک لە شارەزایی لە فۆرم، قووڵیی هەست و پابەندبوونی سیاسی. شیعرەکانی سەردەمی ئەنفال، کە لە تاراوگە نووسراون لە کاتێکدا هێزەکانی سەدام کۆمەڵگە کوردییەکانیان وێران دەکرد، ئەدەبی شایەتین لە بەرزترین ئاستدا.
باشترین شیعرەکانی لە ڕیزی باشترین شیعرەکانی هەر زمانێکدان؛ لە ڕووی فۆرمەوە درەوشاوە، لە ڕووی هەستەوە ڕاستگۆ و لە ڕووی سیاسییەوە پابەند، بەبێ ئەوەی مشتومڕی توندی سیاسی بن.
ڕیزبەندیی کاتی
مشتومڕەکان
پێگەی ئەو وەک گەورەترین شاعیری کورد لە کۆتایی سەدەی 20دا بە شێوەیەکی بەرفراوان پەسەند کراوە. پڕیی بەرهەمەکانی هەندێک جار بووەتە هۆی گفتوگۆی چۆنایەتی بەرامبەر چەندایەتی، بەڵام هەڵسەنگاندنی گشتی جەخت لە بەردەوامییەکی سەرسوڕهێنەر لە ئاستی بەرهەمەکاندا دەکاتەوە.
میرات
شێرکۆ بێکەس دەنگی زاڵی شیعری کوردستانە لە کۆتایی سەدەی 20دا؛ زیاتر لە سی کۆمەڵە کە شیعری سۆرانییان گۆڕی و بە تاریکترین ساتی گەلی کورد بەهێزترین دەربڕینی ئەدەبییان بەخشی.
پەیوەندییەکان
عەبدوڵڵا گۆران ــ ئەو شاعیرە کە بێکەس نەریتی شیعری ئازادی ئەوی وەک میرات وەرگرت و پەرەی پێ دا
دڵدار ــ شاعیری سروودی نیشتیمانی، لە هەمان نەریتی سلێمانی
پرسیارە باوەکان
شێرکۆ بێکەس کێ بوو؟
شێرکۆ بێکەس (1940-2013) شاعیرێکی کورد لە سلێمانی و گەورەترین شاعیری کورد لە کۆتایی سەدەی 20دا بوو. زیاتر لە 30 کۆمەڵەی بڵاو کردەوە و چەندین ساڵی لە تاراوگە لە سوێد بەسەر برد.
بێکەس واتای چییە؟
بێکەس بە کوردی واتای 'بێماڵ' یان 'بێخزم' دەدات؛ هەم تاراوگەی تاکەکەسیی ئەو و هەم بێدەوڵەتیی هاوبەشی گەلی کورد دەردەخات.
سەرچاوەکان
بەشداربووانی ویکیپیدیا. 'Sherko Bekas.' Wikipedia. سەردانکراوە لە 2025.